ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΕΘΝΙΚΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ.

www.Apodimos.com & ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΙ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ

Αυτή την εποχή οι Θεσμοί δέχονται βολές, με σκοπό να υπάρχει μεγάλος προβληματισμός στην ελληνική κοινωνία. Οι βολές αυτές προέρχονται από διάφορα κέντρα συμφερόντων, μεταξύ των οποίων είναι και τα διάφορα κατεστημένα που τα συμφέροντα τους βλάπτονται. Σε αρκετά άρθρα του www.Apodimos.com έχουμε αναφερθεί για την προσπάθεια που υπάρχει για την απολιτικοποίηση της ελληνικής κοινωνίας και νεολαίας , ενώ συνεχώς βάλλεται η δικαιοσύνη και η εκκλησία χωρίς να γνωρίζουμε καθαρά, τους απώτερους σκοπούς των κέντρων συμφερόντων ή των κύκλων, που με επικοινωνιακούς τρόπους βάλουν με «Βολές βαρέως πυροβολικού» .  

Η Χριστιανική Εκκλησία είναι Σώμα Χριστού και δεν μπόρεσε κανείς να την πειράξει διαχρονικά , όμως ορισμένοι λειτουργοί της , δεν προσέχουν και πολλές φορές δικαιωματικά η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε προβληματισμό. Εμείς σ’ αυτόν το προβληματισμό, τους ενημερώνουμε ότι, οι λειτουργοί της εκκλησίας διαχρονικά, έχουν προσφέρει πολλά στους Εθνικούς Αγώνες και σ’ αυτό το θέμα θα αναφερθούμε στο σημερινό μας άρθρο, διότι «Πολέμησαν πρώτα υπέρ Πίστεως και μετά υπέρ Πατρίδος»        

Η Εκκλησία μας συνδέθηκε στενά με τους αγώνες του λαού μας και έκανε αληθινές θυσίες, χωρίς βέβαια να λείπουν ποτέ και οι ανθρώπινες αδυναμίες. Το μέγεθος της θυσίας των κληρικών μπορεί κανείς να το αντιληφθεί αν σκεφτεί ότι ως λειτουργοί του Χριστιανισμού είχαν κληθεί να υπηρετήσουν την αδελφοσύνη, την ειρήνη, τη δικαιοσύνη, κι όχι τον πόλεμο. Όμως ένιωθαν ταυτόχρονα ότι η ζωή τους ήταν ταυτισμένη με τη ζωή του ταλαιπωρημένου ποιμνίου τους.

     α. Στην τουρκοκρατία:

§         Μόλις ένα χρόνο μετά την άλωση, ο Πατριάρχης Γεννάδιος ίδρυσε στην Κωνσταντινούπολη ανώτερη Σχολή, την «Πατριαρχική Ακαδημία».

§         Το 1591 ο Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ την αναβάθμισε.

§         Ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρις (1624) προμηθεύτηκε τυπογραφείο, το οποίο όμως κατέστρεψαν οι Τούρκοι μετά από ενέργειες των Ιησουιτών.

§         Το 1806 ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε', εξασφάλισε άδεια για λειτουργία Πατριαρχικού τυπογραφείου.

Σχολεία .

Σχολεία ιδρύθηκαν σε αρκετές πόλεις: Σμύρνη, Γιάννενα, Άρτα, Θεσσαλονίκη, Ναύπλιο, Αθήνα, Δημητσάνα, Μεσολόγγι, Μύκονο, Νάξο, Πάτμο, Xίo, καθώς και στο Άγιο Όρος η περίφημη «Αθωνιάδα Σχολή».

Στις μεγάλες Σχολές μπορούσαν να φοιτούν κυρίως παιδιά εύπορων οικογενειών. Μεγάλες μάζες όμως κινδυνεύαν να βυθιστούν στον αναλφαβητισμό. Εδώ έπαιξαν τεράστιο ρόλο οι απλοί ιερείς και μοναχοί κάθε πόλης και χωριού. Μέσα στις εκκλησίες έφτιαχναν ανεπίσημα, ταπεινά σχολεία και δίδασκαν τους νέους χρησιμοποιώντας ως διδακτικά εγχειρίδια τα λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας (κυρίως το «Ψαλτήρι»). Αυτές οι πρωτοβουλίες, στις οποίες ο λαός έδωσε την ονομασία «Κρυφό Σχολειό», κράτησαν ζωντανή τη συνείδηση του λαού.

Ήταν πολλοί εκείνοι που αξίζουν τον τίτλο του «Διδασκάλου του Γένους». Επιγραμματικά θα αναφέρουμε λίγους από αυτούς: Ηλίας Μηνιάτης (1669-1714), Ευγένιος Βούλγαρης (1716-1806), Νικηφόρος Θεοτόκης (1731-1800), Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (1749-1809) και ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός (1714- 1779, > 24/8) διδάσκαλος και ισαπόστολος.

     β. Στην επανάσταση του 1821:

§         Τουλάχιστον 80 επίσκοποι ήταν μέλη της «Φιλικής Εταιρείας».

§         Πολυάριθμοι κληρικοί και μοναχοί έχασαν τη ζωή τους όπως, ο Πατριάρχης Κων/λεως Γρηγόριος Ε’ (1749-1821, > 30/9) ο οποίος απαγχονίστηκε από τους Τούρκους στις 10 Απριλίου 1821 (Κυριακή του Πάσχα),

§         ο αρχιεπίσκοπος Κύπρου Κυπριανός,

§         ο επίσκοπος Σαλώνων Hσαΐας,

§         ο Παπαφλέσσας (Γρηγόριος Δικαίος 1788-1824),

§         ο Aθανάσιος Διάκος (υιός Γραμματικού εκ Παρνασίδος 1788-1821) κ.ά.

Ιδιαίτερο ρόλο έπαιξαν τα μοναστήρια, τα οποία υπήρξαν κέντρα όχι μόνο πνευματικού αλλά και υλικού ανεφοδιασμού των αγωνιστών, και καταφύγια των διωκομένων. Επίσης είναι σ’ όλους γνωστό ότι στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας ο Παλαιών Πατρών Γερμανός (1771-1826) ύψωσε το Λάβαρο της Επαναστάσεως.

Από μερικούς έχει διατυπωθεί το ερώτημα αν η Εκκλησία, και ειδικά ο ανώτερος κλήρος, επιθυμούσε πράγματι την απελευθέρωση, και φέρνουν ως παράδειγμα τον «αφορισμό» των πρωτεργατών της επανάστασης από το Γρηγόριο Ε΄ . Στην πραγματικότητα όμως, ο Πατριάρχης το έκανε αυτό για να καταπραΰνει την τουρκική οργή και να γλιτώσει τους υπόδουλους από μια γενική σφαγή. Αν ο Πατριάρχης υποστήριζε ανοιχτά την ένοπλη εξέγερση, τότε οι Τούρκοι θα μπορούσαν να εξαπολύσουν θρησκευτικό «ιερό πόλεμο», σύμφωνα με τις αρχές του πολεμόχαρου Ισλάμ. Αυτό βεβαιώνουν οι ιστορικές πηγές, και μάλιστα και επιστολή του ίδιου του Αλεξ. Υψηλάντη, πρωτεργάτη της επανάστασης!

      γ. Στο Μικρασιατικό αγώνα (1919-1922):

Στις αρχές του 20^ού αιώνα, στη Μικρά Ασία συνεχιζόταν ένα ξεχωριστό, πολύ δυνατό δέσιμο Εκκλησίας και λαού, πολύ κοντά στα Βυζαντινά πρότυπα, τη στιγμή που η απελευθερωμένη Ελλάδα δεχόταν ισχυρές επιδράσεις από το δυτικό τρόπο ζωής.

Η Εκκλησία πρωτοστατούσε στην καθημερινή ζωή του Τουρκοκρατούμενου Μικρασιατικού λαού, και διεύθυνε πλήθος ιδρυμάτων: σχολεία, ορφανοτροφεία, γηροκομεία κτλ.

Κατά την καταστροφή του 1922 πήραν το δρόμο του ξεριζωμού. Παρ’ όλη τη βιασύνη της φυγής, οι πρόσφυγες δεν παρέλειψαν να πάρουν μαζί τους πατρογονικές άγιες εικόνες, λείψανα των αγίων τους και ιερά σκεύη. Η εγκατάστασή τους στην Ελλάδα έφερε μια νέα πνοή στη χώρα, την μπόλιασε με γνήσια πνευματικότητα και με δυναμισμό.

Άλλοι κληρικοί παρέμειναν στη Μικρά Ασία, μαζί με όσους πιστούς δεν μπόρεσαν ή δε θέλησαν να φύγουν. Αυτοί βρήκαν μαρτυρικό θάνατο. ανάμεσά τους ήταν οι Μητροπολίτες Σμύρνης άγιος Χρυσόστoμος, Κυδωνιων Γρηγόριος, Μοσχονησίων Αμβρόσιος.

      δ. Στη Γερμανική κατοχή (1941-1944):

Η Εκκλησία υποδαύλιζε τον πόθο της ελευθερίας στις λειτουργικές συνάξεις, οργάνωνε συσσίτια, φυγάδευε αγωνιστές, συμμετείχε στην Αντίσταση. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε μερικές περιπτώσεις: Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την Αθήνα (1941) αρνήθηκε να ορκίσει τη διορισμένη από τους Γερμανούς κυβέρνηση Τσολάκογλου, και γι’ αυτό τον απομάκρυναν από τη θέση του Αρχιεπισκόπου.

      Πολλοί επίσκοποι και ιερείς όχι μόνο πάλευαν με θάρρος για να ελευθερώσουν κρατουμένους ή να αποτρέψουν εκτελέσεις, αλλά συχνά πρόσφεραν τους εαυτούς τους στη θέση άλλων. Άλλοι κληρικοί έλαβαν ενεργό μέρος στην Αντίσταση (π . χ. οι Μητροπολίτες Κοζάνης Ιωακείμ, Ηλείας Αντώνιος, Σάμου Ειρηναίος, ο τότε ιερέας και αργότερα Αρχιεπίσκοπος Σεραφείμ, ο ιερέας Γερμανός Δημάκος με το αντάρτικο όνομα «παπα-Ανυπόμονος» κ.ά.). Και στις ομαδικές εκτελέσεις, πάλι από τους πρώτους που έπεφταν ήταν οι κληρικοί.

      Μια από τις εξαιρετικές ενέργειες ήταν και η έγγραφη διαμαρτυρία του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού προς τις Γερμανικές αρχές για το διωγμό των Εβραίων της Ελλάδας (1943), τη στιγμή μάλιστα που άλλες Χριστιανικές Ομολογίες σιωπούσαν μπροστά στα εγκλήματα των Ναζί. Όταν ο Γερμανός Στρατηγός Στροπ έλαβε το έγγραφο, απείλησε τον Αρχιεπίσκοπο ότι θα τον τουφεκίσει. Κι αυτός του απάντησε: «Οι Ιεράρχες της Ελλάδος, στρατηγέ Στρόπ, δέν τουφεκίζονται, απαγχονίζονται. Σάς παρακαλώ νά σεβασθήτε αυτήν την παράδοσιν» (εννοώντας τον Γρηγόριο Ε', τον Κυπριανό κ.ά.).

      ε. Στη δικτατορία (1967-1974):

Κατά την επταετή αυτή δικτατορία, δυστυχώς η πλειοψηφία της διοικούσας Εκκλησίας δεν κράτησε τη στάση, που της υπαγόρευε η παράδοσή της. Άλλοι Ιεράρχες έμειναν αδρανείς επειδή φοβήθηκαν μην κατηγορηθουν για πολιτικολογία, και άλλοι επειδή συμβιβάστηκαν με τις ιδέες των δικτατόρων.

Υπήρξαν ωστόσο και τα πρόσωπα εκείνα που εξέφραζαν το ήθος της Ορθοδοξίας και αντιστάθηκαν, όπως ο Μητροπολίτης Ελευθερουπόλεως Αμβρόσιος, ο ιερέας Γεώργιος Πυρουνάκης κ.ά. πολλοί κατήγγειλαν ότι το σύνθημα της δικτατορίας «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανων» ήταν απάτη και ότι η τυραννία δεν έχει σχέση με το Χριστιανισμό. Πολλοί επίσης συμπαραστάθηκαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου (1973) και διώχθηκαν, όπως η ομάδα χριστιανών που εξέδιδαν την εφημερίδα «Η Χριστιανική». («Εκκησία η νέα κοινωνία σε πορεία» Γ΄ Γυμνασίου, εκδ. Β΄ 1998 (Υ.Ε.Π.κ.Θ.) σελ. 208-210, 219-222).

ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ

«Ο Κυδωνίων Γρηγόριος έμεινε στην πόλη με τα γυναικόπαιδα, έκανε ό,τι του περνούσε για τη σωτηρία του ποιμνίου του, διαβήματα εκκλήσεις προς τους Τούρκους, νομίζοντας πως ακόμα το κύρος της Εκκλησίας, τα προνόμια τα σουλτανικά, είχαν σημασία. Σε λίγες μέρες άρχισαν να φτάνουν στο λιμάνι βαπόρια με αμερικανική σημαία, να παραλάβουν τα γυναικόπαιδα. Οι Τούρκοι είπαν στην αρχή:

«Η άδεια της αναχωρήσεως ισχύει μόνο για 24 ώρες. Όσοι δεν προλάβουν να φύγουν, θα μεταφερθούν στο εσωτερικό της Ανατολής!».

Ο Δεσπότης πήγε και βρήκε τον Τούρκο φρούραρχο. Είχε πάντα το κουράγιο να μιλά αυστηρά, αν και μάντευε το τέλος που τον περίμενε. Διαμαρτυρήθηκε:

«πόσοι προλαβαίναν να μπαρκάρουν σε 24 ώρες με τα λίγα μέσα που υπήρχαν;» ... Επέστρεψε στη Μητρόπολή του κατώδυνος την ψυχήν:

«Φύγετε όλοι αμέσως! Ο σώζων εαυτόν σωθήτω!».

Του είπαν να ετοιμασθή να φύγει και εκείνος. Αρνήθηκε:

«Εφόσον και ένας ακόμη εκ των πιστών του ποιμνίου μου ευρίσκεται εδώ, θα μείνω και εγώ».

Την 30 Σεπτεμβρίου του 1922 οι Τούρκοι ορίσανε ως ημέρα που θα επέτρεπαν και στους παπάδες των ένδεκα μεγάλων εκκλησιών του Αϊβαλιού να φύγουν. Ο Δεσπότης πάλι είπε:

«Εγώ είμαι υποχρεωμένος να μείνω».

Επειδή έμεναν ακόμη χριστιανοί στην πόλη. Και είχε γνωσθεί η τελευταία αγριότητα. Όταν οι Τούρκοι μάζεψαν τους άντρες από 18-45 ετών και τους σκοτώσανε έξω απ’ την πόλη, είχαν εξαιρέσει από αυτή την ομαδική στρατολογία και σφαγή τα σινάφια: τους επαγγελματίες, τους φουρναραίους, τους χτίστες, τους μαραγκoύς. Ο διευθυντής της αστυνομίας τους κάλεσε όλους να παρουσιαστoύνε. Τους πήγαν σ’ ένα λόφο λεγόμενο «Mπογιά» και τους σκότωσαν με τσεκούρια. Ένας μόνο γλύτωσε και είπε το τι έγινε.

Τέλος, πιάσαν τον Δεσπότη και τους παπάδες. Ύστερα από τέσσερις μέρες φυλακή και βασανιστήρια, τους σηκώσανε και τους οδήγησαν εξω από την πόλη... Τους γυμνώσανε, τους δέρνανε, τους βιάζανε να περπατούν ξυπόλυτοι...

Ήμουν με την προτελευταία αποστολή σκλάβων που οι Τούρκοι οδηγούσανε στο εσωτερικό της Ανατολής. Γυμνοί, πεινασμένοι, διψασμένοι, καταματωμένοι, είχαμε φτάσει στην Πέργαμο. Μας ρίξαν σε μιαν αποθήκη. Την άλλη μέρα, κατά το μεσημέρι, άνοιξε η πόρτα και μπήκε ένα νέο κοπάδι σκλάβων. Ήταν, σε αξιοθρήνητη κατάσταση, οι παπάδες του Αϊβαλιού: αλλοσούσουμοι, καταματωμένοι κι αυτοί, με ξεσκισμένα ράσα, πεινασμένοι, ξυπόλυτοι, άγριοι απ’ τη μαρτυρική πορεία. Ο Κυδωνίων Γρηγόριος, αν και είχε ξεκινήσει μαζί τους, δεν έφτασε στην Πέργαμο. Έξω απ’ το Αϊβαλί οι Τούρκοι τον ξεχωρίσανε μαζί με μερικούς άλλους απ’ το κοπάδι και τον παραδώσανε σ’ ένα απόσπασμα εκτελεστικό που είχε, εκτός απ’ τα όπλα και φτυάρια. Οι άλλοι οι παπάδες συνεχίσανε το δρόμο. Σαν πέρασε λίγη ώρα, ακούσανε πίσω τους ντουφεκιές. Το απόσπασμα ενώθηκε μαζί τους αργότερα. Ένας Τούρκος του αποσπάσματος είπε:

«Τον Δεσπότη τον θάψαμε ζωντανό. Οι ντουφεκιές ήταν για τους άλλους».

Απ’ την Πέργαμο συνεχίσαμε τη μαρτυρική πορεία προς το εσωτερικό της Ανατολής, μαζί με τους παπάδες. Έξω απ’ την Πέργαμο σκότωσαν τον γερο-ιερέα της ενορίας μας, που δεν μπορούσε να βαδίση. Τον παραδώσανε στον όχλο (στους πολίτες και στα παιδιά) που παρακολουθούσαν τη θλιβερή θεωρία. Κι ο όχλος τον σκότωσε μπρος στα μάτια μας με λιθοβολισμό. 

Φτάσαμε στο Κιρκαγάτς. Εκεί, τη νύχτα οι Τούρκοι ξεχώρισαν τους παπάδες και τους πήραν δεμένους να τους πάνε στο Αξάρι. Μάθαμε αργότερα πως τους σκότωσαν όλους στο δρόμο.

Από 3.000 άνδρες που πιάσανε οι Τούρκοι στο Αϊβαλί, τον ανθό του πληθυσμού, σωθήκαμε και φτάσαμε, ύστερα από, δεινά πολλά, στην Ελλάδα είκοσι τρεις ψυχές (αριθμός 23).

Αυτή τη μαρτυρία καταθέτω για την Ορθοδοξία της Μικρασίας, πoυ έδιδε αγίους και μάρτυρες ταπεινούς και αφανείς, επειδή τους, οδηγούσε ένα μόνο: η πίστη και το χρέος». (Ηλία Βενέζη, Μικρασία χαίρε, σελ. 45-49).

ΕΝΑΣ ΚΛΗΡΙΚΟΣ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Σας παρουσιάζουμε Επιστολή του αρχιμανδρίτη Ιωακείμ Λιούλια, μια μέρα πριν την εκτέλεση του. (Δημήτρη Καΐλα, Ο κλήρος στην αντίσταση, εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1981, σελ. 39-40).

 «Στρατόπεδο Συγκεντρώσεως Παύλος Μελάς

5 Ιουνίου 1943

Προς τον Μητροπολίτην Κοζάνης Ιωακείμ

Σεβασμιώτατε

Φαίνεται ότι έφτασε η ώρα να αποδημήσω εις Κύριον. Οι βάρβαροι επιδρομείς θα μας οδηγήσoυν σήμερα ή αύριο στον τόπο της εκτελέσεως. Αισθάνομαι περήφανος, Δεσπότη μoυ να πεθάνω για την ελευθερία τoυ λαού, όπως μας δίδαξε ο Χριστός κι ακόμα γιατί στη θυσία του Έθνους αντιπροσωπεύω τoν ελληνικό κλήρο και την ένδοξη παράδοση που μας άφησε ο Παπαφλέσσας, ο Σαμουήλ, ο Ησαΐας από τα Σάλωνα και σεις ο ίδιος συνεχίζετε και σήμερα τον αγώνα για την ελευθερία του Έθνους.

Σας φιλώ το χέρι

Εν Χριστώ και εις αγώνα αδελφός

Ιωακείμ».

Αυτά τα λίγα, από τα πολλά γεγονότα που έχουν υπάρξει, για να μην ξεχνούμε την Ιστορία και Προσφορά των λειτουργών της εκκλησίας διαχρονικά, διότι έχουν προσφέρει πολλά στους Εθνικούς Αγώνες μια και «Πολέμησαν πρώτα υπέρ Πίστεως και μετά υπέρ Πατρίδος».