Ευρώπη 3ον: Η ΨΗΦΙΣΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΒΟΥΛΗ.
www.Apodimos.com
Η μεγαλύτερη δημοκρατικότητα ενός Κράτους ή ενός Οργανισμού ή μιας Ένωσης Κρατών είναι το Σύνταγμα της. Έτσι το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα αρχίζει να παίρνει σάρκα και οστά, μέσα από την ψήφιση της Εκθέσεως που αφορά την θέσπιση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Αυτή η Συνταγματική Πράξης την οποία επιμελήθηκε ο πρώην πρόεδρος της Γαλλίας και οι ηγέτες των κρατών μελών αποφασίσθηκε την 12 Ιανουαρίου του 2005 την Ιστορική Ημέρα για την Ε.Ε. να ξεκινήσει η διαδικασία της εφαρμογής του, με την ιστορικής σημασίας ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για την Έκθεση σχετικά με τη θέσπιση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος.
Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα συντάχτηκε αρχικά από την Ευρωπαϊκή Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης, στην οποία έπαιξαν καθοριστικό ρόλο τόσο οι ευρωβουλευτές όσο και οι εθνικοί βουλευτές. Στη συνέχεια το κείμενο που προτάθηκε από τη Συνέλευση αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο μιας Διακυβερνητικής Διάσκεψης στην οποία συμμετείχε και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το κείμενο αυτό, που υπογράφτηκε από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στη Ρώμη στις 29 Οκτωβρίου 2004, βρίσκεται τώρα σε φάση επικύρωσης από τα 25 κράτη μέλη.
Η διαδικασία επικύρωσης
Η επικύρωση του Συντάγματος θα διεξαχθεί σύμφωνα με τις συνταγματικές ρυθμίσεις καθενός από τα είκοσι πέντε κράτη μέλη, είτε μέσα από δημοψήφισμα είτε μέσα από την απλή κοινοβουλευτικής ψηφοφορίας. Σύμφωνα με το άρθρο IV- 447.2 του Συντάγματος, το τελευταίο θα τεθεί σε ισχύ «την 1 Νοεμβρίου 2006, εφόσον έχουν κατατεθεί όλα τα έγγραφα επικύρωσης ή άλλως την πρώτη ημέρα του δεύτερου μήνα που ακολουθεί την κατάθεση του εγγράφου επικύρωσης του υπογράφοντος κράτους που προέβη τελευταίο στην ενέργεια αυτή».
Τι θα συμβεί όμως στην περίπτωση που υπάρξει κάποιο πρόβλημα με την επικύρωση σε κάποιο από τα κράτη μέλη, όπως συνέβη στη Δανία και την Ιρλανδία στο παρελθόν; Το Σύνταγμα δεν περιλαμβάνει κάποια συγκεκριμένη διάταξη για την αντιμετώπιση αυτού του ενδεχομένου. Στις «Δηλώσεις σχετικά με τις Διατάξεις του Συντάγματος», ωστόσο, που αποτελούν τμήμα του τελευταίου, αναφέρεται ότι «εάν μετά από παρέλευση δύο ετών από την υπογραφή της Συνθήκης, τα τέσσερα πέμπτα των κρατών μελών έχουν επικυρώσει την εν λόγω Συνθήκη και ένα ή περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν δυσχέρειες όσον αφορά την επικύρωση αυτή, το θέμα υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο».
Οι ήδη επικυρώσεις του Ευρωπαϊκού Συντάγματος
Δυο από τα κράτη μέλη που ήδη προχώρησαν στην επικύρωση δια της κοινοβουλευτικής οδού είναι η Λιθουανία και η Ουγγαρία.
* Στην πρώτη το Σύνταγμα υπερψηφίστηκε από το εθνικό Κοινοβούλιο στις 11 Νοεμβρίου 2004 με 84 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 3 αποχές.
* Στη δεύτερη οι Ούγγροι βουλευτές ενέκριναν το Σύνταγμα στις 20 Δεκεμβρίου 2004 με 322 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 8 αποχές.
Άλλες περιπτώσεις επικύρωσης του Ευρωπαϊκού Συντάγματος.
* Σε δυο κράτη, τη Γερμανία και το Βέλγιο, τα εθνικά Συντάγματα δεν προβλέπουν δημοψήφισμα και επομένως θεωρείται απίθανο να ζητηθεί σε αυτό το στάδιο η λαϊκή ετυμηγορία.
* Στην Τσεχική Δημοκρατία η διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος είναι πιθανή, αλλά ούτε εκεί έχει ληφθεί κάποια οριστική απόφαση.
Η διαδικασία των Δημοψηφισμάτων.
Μέχρι στιγμής, η διεξαγωγή ενός δημοψηφίσματος έχει αποφασιστεί σε εννέα χώρες. Από αυτές μόνο σε δύο έχει γίνει γνωστή η ακριβής ημερομηνία τους: στην Ισπανία (20 Φεβρουαρίου 2005) και στο Λουξεμβούργο (10 Ιουλίου 2005).
* Στη Γαλλία το δημοψήφισμα αναμένεται να πραγματοποιηθεί πριν από το καλοκαίρι του 2005
* Στις Κάτω Χώρες κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2005.
* Στην Πορτογαλία ένα δημοψήφισμα είχε αρχικά προβλεφθεί για τις αρχές του έτους αλλά λόγω της προκήρυξης των εθνικών εκλογών, οι οποίες θα λάβουν χώρα τον Φεβρουάριο, θεωρείται απίθανο να πραγματοποιηθεί πριν τον Απρίλιο.
* Στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Δανία τα δημοψηφίσματα αναμένονται στις αρχές του 2006.
* Στην Πολωνία και την Ιρλανδία δεν έχει ακόμη οριστεί κάποια ημερομηνία.
Η Κοινοβουλευτική διαδικασία.
Τα έντεκα αλλά κράτη επέλεξαν την κοινοβουλευτική οδό για την επικύρωση του Συντάγματος. Τα κράτη αυτά είναι: η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αυστρία, η Εσθονία, η Φιλανδία, η Ιταλία, η Λετονία, η Μάλτα, η Σλοβακία, η Σλοβενία και η Σουηδία. Η διαδικασία που θα ακολουθηθεί είναι η Υποβολή στην ολομέλεια η Σύνοψη του Σχεδίου ψηφίσματος.
Υιοθετώντας με 20 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 3 αποχές την έκθεση των κ.κ. Richard CORBETT (ΣΕΚ, UK) and Inigo MΟNDEZ DE VIGO (ΕΛΚ/ΕΔ, ES) η Επιτροπή Συνταγματικών Υποθέσεων ενέκρινε τη Συνθήκη για τη θέσπιση Συντάγματος για την Ευρώπη και υποστήριξε ανεπιφύλακτα την επικύρωσή της.
Η έκθεση αποτελείται από το ψήφισμα και την αιτιολογική έκθεση. Το πρώτο, που έχει συνταχθεί σε μια γλώσσα προσιτή στο ευρύ κοινό, έχει ως στόχο να εξηγήσει στους πολίτες ποια είναι τα πλεονεκτήματα του Συντάγματος. Η δε αιτιολογική έκθεση είναι ένα μακροσκελέστερο έγγραφο το οποίο ανακεφαλαιώνει με περισσότερες λεπτομέρειες τις αλλαγές που θα επέλθουν με το Σύνταγμα. Να σημειωθεί ότι οι δυο εισηγητές κάνουν λόγο για «Σύνταγμα» και δεν χρησιμοποιούν τον όρο «συνταγματική συνθήκη».
Στο ψήφισμα τονίζεται ότι «συνολικά εξεταζόμενο το Σύνταγμα αποτελεί εύλογο συμβιβασμό και τεράστια βελτίωση σε σχέση με τις ισχύουσες Συνθήκες, και ότι από τη στιγμή που θα εφαρμοσθεί θα φέρει ορατά οφέλη για τους πολίτες (και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια, ως δημοκρατικών εκπροσώπων τους), τα κράτη μέλη (συμπεριλαμβανομένων των περιφερειών και των τοπικών αρχών τους), την αποτελεσματική λειτουργία των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και επομένως ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Οι βελτιώσεις αυτές συνιστούν τους τέσσερις πυλώνες της έκθεσης
Μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τη φύση και τους στόχους της Ένωσης: οι συνθήκες θα αντικατασταθούν από ένα ενιαίο και ευανάγνωστο έγγραφο, επικυρώνεται η διττή νομιμότητα της Ένωσης, με τη διευκρίνηση ότι αυτή αποτελεί Ένωση κρατών και πολιτών, ο κατάλογος των αξιών που είναι κοινές σε όλα τα κράτη μέλη καθίσταται σαφέστερος και επεκτείνεται, η σύγχυση των όρων «Ευρωπαϊκή Κοινότητα» και «Ευρωπαϊκή Ένωση» θα τερματιστεί, τα ευρωπαϊκά νομοθετικά κείμενα απλοποιούνται, τα σύμβολα της Ένωσης αναφέρονται στο Σύνταγμα, μια ρήτρα αλληλεγγύης περιλαμβάνεται ανάμεσα στα κράτη μέλη σε περίπτωση τρομοκρατικής επίθεσης ή φυσικής καταστροφής.
Μεγαλύτερη αποφασιστικότητα και ενισχυμένος ρόλος στον κόσμο: επεκτείνεται η λήψη αποφάσεων βάσει της ειδικής πλειοψηφίας, η προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα έχει διάρκεια δυόμισι χρόνων, ο αριθμός των μελών της Επιτροπής θα μειωθεί, θα αυξηθεί σημαντικά η προβολή της Ένωσης και ο ρόλος της ως παγκόσμιου παράγοντα λόγω της θέσπισης της θέσης ευρωπαίου Υπουργού Εξωτερικών, της δημιουργίας μιας ενιαίας υπηρεσίας εξωτερικής δράσης και της απόδοσης στην Ένωση νομικής προσωπικότητας.
Περισσότερη δημοκρατική ευθύνη: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα αποφασίζει κατά κανόνα επί ίσοις όροις με το Συμβούλιο για τη νομοθεσία της Ένωσης, το Συμβούλιο θα συνεδριάζει δημόσια όταν συζητεί και εγκρίνει νομοθεσία της Ένωσης, τα εθνικά κοινοβούλια θα αποκτήσουν το δικαίωμα να εκφράζουν αντιρρήσεις σε σχέδια νόμων εάν νομίζουν ότι αυτά υπερβαίνουν το πεδίο αρμοδιοτήτων της Ένωσης, τα εθνικά κοινοβούλια θα παραλαμβάνουν έγκαιρα όλες τις νομοθετικές προτάσεις της Ένωσης, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όλες οι δαπάνες της Ένωσης θα εγκρίνονται τόσο από το Συμβούλιο όσο και από το Κοινοβούλιο.
Περισσότερα δικαιώματα για τους πολίτες: ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων θα ενσωματωθεί στο Σύνταγμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου, οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να υποβάλλουν προτάσεις για ορισμένα θέματα για τα οποία κρίνουν πως απαιτείται νομική πράξη της Ένωσης για την εφαρμογή του Συντάγματος, οι ιδιώτες θα έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου.
Η έκθεση απορρίπτει, τέλος, κάποιες αβάσιμες κριτικές. Συγκεκριμένα αναφέρεται το εξής: «Το Σύνταγμα έχει υποστεί κάποιες κριτικές σε δημόσιες συζητήσεις οι οποίες δεν αντιστοιχούν στο πραγματικό περιεχόμενο και τις νομικές συνέπειες των διατάξεών του διότι το Σύνταγμα δεν θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός κεντρικού υπερκράτους, θα ενισχύσει και δεν θα μειώσει την κοινωνική διάσταση της Ένωσης και δεν αγνοεί τις ιστορικές και πνευματικές ρίζες της Ευρώπης αφού αναφέρεται στην πολιτιστική, θρησκευτική και ανθρωπιστική κληρονομιά της» .
