Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΜΥΝΑΣ.

Το να παρουσιάζονται μόνο ειδήσεις από ένα ΜΜΕ ή από το Διαδίκτυο είναι εύκολο και γίνεται από πολλούς, όμως να παρουσιάζεται αρθρογραφία και ειδικά αρχειακή μέσα από το Ιντερνετ , η οποία να είναι σε συνεχή ζήτηση από τους επισκέπτες ενός Διαδικτυακό Online Magazine όπως είναι το Apodimos.com είναι δύσκολο. Η δυσκολία βασίζεται στην εγκυρότητα και η πληρότητα του περιεχομένου των Άρθρων καθώς και η πολυπλεξία των δομών των θεμάτων που παρουσιάζει και να καλύπτει όλους τους χώρους.

Στην έκδοση του Οκτωβρίου η συντακτική ομάδας μας, αποφάσισε να παρουσιάσει στους επισκέπτες του Apodimos.com, ένα άρθρο που να αφορά την Ευρωπαϊκή Άμυνα και τις προεκτάσεις της , τις σημαντικές αλλαγές στη ζήτηση στρατιωτικού υλικού και οπλικών συστημάτων και τις πτωτικές τάσεις στις στρατιωτικές δαπάνες πολλών κρατών, την ανάπτυξη της Αμυντικής Βιομηχανίας, της χώρας και των χωρών της Ε.Ε. καθώς και το Ιστορικό που αφορά την διαχρονική εξέλιξη των βασικών παραμέτρων. Για αυτό παρακολουθώντας το Συνεδρίου της Εταιρίας Ελληνικών Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΕΣΜΕ) με τίτλο «ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΜΥΝΑ, ΣΗΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2005, επιλέξαμε την ομιλία του βουλευτού της ΝΔ. Πάνου Καμμένου που υπήρχε στην 3 ενότητα του Συνεδρίου, με τίτλο : « Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΜΥΝΑΣ» διότι αυτή η ομιλία του κάλυπτε τους πιο πάνω αναφερόμενους παραμέτρους.

Η ΟΜΙΛΙΑ του Βουλευτού της ΝΔ ΠΑΝΟΥ ΚΑΜΜΕΝΟΥ

«Κυρίες και κύριοι,

Mesdames et Messieurs,

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση σας να συμμετάσχω στο σημερινό Συνέδριο. Είναι μεγάλη τιμή να βρίσκομαι ανάμεσα σε τόσους σημαντικούς παράγοντες και ειδικούς σε θέματα Αμύνης.

Θα αρχίσω την παρουσίαση μου με μια γενική επισκόπηση της πορείας της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας αμυντικής βιομηχανίας.

Οι πτωτικές τάσεις στις στρατιωτικές δαπάνες πολλών κρατών και ειδικότερα των ανεπτυγμένων επέφεραν και αρκετά σημαντικές αλλαγές στη ζήτηση στρατιωτικού υλικού και οπλικών συστημάτων. Η ραγδαία συρρίκνωση των εξοπλιστικών προγραμμάτων και προϋπολογισμών είχε άμεσες επιπτώσεις στην αμυντική βιομηχανία, έναν κλάδο ο οποίος γνώρισε μια ιδιαίτερη άνθηση κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και ειδικότερα σε περιόδους εντατικοποίησης του εξοπλιστικού ανταγωνισμού μεταξύ του ΝΑΤΟ και του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας με επικεφαλείς τις ΗΠΑ και την τέως Σοβιετική Ένωση αντίστοιχα.

Η μείωση των αμυντικών προϋπολογισμών και η συνακόλουθη πτώση στη ζήτηση των προϊόντων της αμυντικής βιομηχανίας είχε ως αποτέλεσμα βαθύτατες μεταβολές στον κλάδο της πολεμικής βιομηχανίας. Έτσι στη δεκαετία του 1990 στον κλάδο αυτό συντελέσθηκε μία εκτεταμένη αναδιοργάνωση, αναδιάρθρωση, συγκεντροποίηση και ταυτόχρονα διεθνοποίηση της παραγωγής, ενώ οι αμιγώς αμυντικές βιομηχανίες, ήτοι παραγωγοί αποκλειστικά στρατιωτικών και μόνο εισροών στράφηκαν στην παραγωγή για τον πολιτικό τομέα της οικονομίας, με σκοπό να μπορέσουν να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες μειωμένης ζήτησης για τα προϊόντα τους, σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου ανταγωνισμού.

Η γενικότερη πτωτική τάση στις παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες την τελευταία δεκαετία οδήγησε και σε σημαντική μείωση της ζήτησης στρατιωτικού υλικού και οπλικών συστημάτων παγκοσμίως, με τις αντίστοιχες φυσικά επιπτώσεις τόσο στην παραγωγή όσο και στο εμπόριο αμυντικού υλικού. Ωστόσο, η τεχνολογική επανάσταση που συντελέσθηκε μετά τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο το 1990 σηματοδότησε μια νέα εποχή στα στρατιωτικά δεδομένα. Οι νέες τεχνολογίες προσέφεραν νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα δημιούργησαν και νέες πολύμορφες απειλές.

Η σύγχρονη κοινωνία είναι σήμερα περισσότερο εξαρτημένη από την πληροφοριακή, χρηματοοικονομική και επικοινωνιακή εξέλιξη. Κατά τη Σύνοδο κορυφής της Λισσαβόνας, την 23η και 24η Μαρτίου 2000, οι ηγέτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγνώρισαν την σημασία και το ρόλο της έρευνας και τεχνολογίας στην οικονομική ανάπτυξη και στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής. Η σημασία αυτής της απόφασης έχει βεβαίως προεκτάσεις και στην εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής άμυνας και ασφάλειας. Οι δύο αυτές πολιτικές διαστάσεις «ανάπτυξη πολιτικών Έρευνας και Τεχνολογίας και ολοκλήρωση ευρωπαϊκών δομών ασφάλειας» συνδέονται άμεσα.

Ι. Το βιομηχανικό εργαλείο της Άμυνας

Α. Ο καθοριστικός ρόλος της ανάπτυξης

Οι βιομηχανικές μονάδες και συλλογικά ο βιομηχανικός κλάδος κάθε χώρας πρέπει να αποσκοπούν σε ένα πρακτικό αποτέλεσμα και συγκεκριμένα να κατατάσσουν κατά προτεραιότητα τις ανάγκες τις κοινωνίας, δεδομένου ότι κάθε είδους επιχείρηση λειτουργεί με την άδεια και την ανοχή της τοπικής κοινωνίας. Ειδικά όσον αφορά τον κλάδο της Αμυντικής Βιομηχανίας απαιτείται η ύπαρξη πολιτικής στρατηγικής και κυρίως διαθεσιμότητα των πόρων που χρειάζονται για την υλοποίηση αυτής της ανάπτυξης. Εν ολίγοις, ο στόχος κάθε χώρας είναι η ανάπτυξη και η ενίσχυση μιας εγχώριας βιομηχανικής και τεχνολογικής αμυντικής βάσης, η οποία να παράγει με αξία και ανταγωνιστικότητα, με διασυνοριακή, διευρωπαϊκή εμβέλεια και συνεργασία, προκειμένου να εξασφαλιστεί εγχώρια παραγωγική δραστηριότητα και στον ευρύτερο πλην του αμυντικού - βιομηχανικό τομέα και να εξασφαλισθούν νέες τεχνολογίες, τεχνογνωσία και νέες αγορές.

Πρακτικά, η διαδικασία σχεδιασμού της ανάπτυξης για τη δημιουργία μιας εγχώριας βιομηχανικής αμυντικής βάσης που να οδηγεί στη συγκεκριμενοποίηση της έρευνας, ακολουθεί ορισμένα βήματα που βασίζονται στη σωστή αποκωδικοποίηση των σημάτων και των μηνυμάτων που εκπέμπει το περιβάλλον, ώστε να προβλεφθούν από σήμερα οι ανάγκες της αγοράς που θα επικρατήσουν στο μέλλον. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με ορισμένες διακριτές ενέργειες ταυτοποίησης και ανάλυσης επιχειρηματικών δεδομένων, όπως:

1. Τις δραστικές μεταβολές της τελευταίας 10ετίας.

2. Τις επιπτώσεις στο επιχειρησιακό και οικονομικό περιβάλλον.

3. Την κατεύθυνση αναμόρφωσης αμυντικής πολιτικής.

4. Τη διαμόρφωση μελλοντικών αναγκών.

5. Τις επιπτώσεις στις επιχειρηματικές δραστηριότητες, αυτό που κοινά λέγεται τάσεις της αγοράς.

6. Στο σχεδιασμό σεναρίων μετάλλαξης της Αμυντικής Τεχνολογίας στο εγγύς μέλλον λόγω ερευνητικών ανακαλύψεων μεγάλης σημασίας.

Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας ανάλυσης οδηγεί στην προσαρμογή του αντικειμένου της βιομηχανίας με τις επίκαιρες διεθνείς και ευρωπαϊκές τάσεις και εν τέλει, στην εναρμόνιση της μελλοντικής γκάμας των προϊόντων σε σχέση με τις ανάγκες της μελλοντικής αγοράς. Σε αυτή τη διαδικασία ο κλάδος της αμυντικής βιομηχανίας θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια σειρά κρίσιμων αποφάσεων για την επιβίωσή του, όπου θα πρέπει αφενός να επιλέξει τεχνολογικούς τομείς και αφετέρου σε ποια συγκεκριμένα προϊόντα θα εστιάσει τους πόρους του μέσα σε κάθε τεχνολογικό τομέα.

Έτσι λοιπόν προσδιορίζεται το σημείο εκείνο που ξεκαθαρίζει ποιες τεχνολογίες αιχμής πρέπει να αναπτυχθούν και ποια προϊόντα θα πρέπει να εισέλθουν στη διαδικασία σχεδίασης, παραγωγής και διάθεσης. Με αυτή τη μεθοδολογία, η έρευνα προσανατολίζεται σε τεχνολογίες και προϊόντα με πρακτική αξία. Ταυτόχρονα καθορίζεται η αποστολή της, η οποία πρέπει να είναι η ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών με στόχο τη βιομηχανική και εμπορική αξιοποίηση των αποτελεσμάτων. Ειδικά η εμπορική αξιοποίηση των αποτελεσμάτων επιδρά καταλυτικά στην ανταγωνιστικότητα της αμυντικής βιομηχανίας. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορεί να υπάρξει μια δυνατή συνεργασία μεταξύ των ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών, ώστε στο μέλλον να μπορούμε να μιλήσουμε για μια Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία.

B. Η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία

Ο στρατηγικός σχεδιασμός των Ένοπλων Δυνάμεων έχει αλλάξει σε έναν βαθμό και οι νέοι κίνδυνοι που απορρέουν τώρα, οι λεγόμενες ασύμμετρες απειλές - όπως η διεθνής τρομοκρατία, το διεθνές οργανωμένο έγκλημα, η λαθρομετανάστευση - απαιτούν καινοτόμα και δραστικά μέτρα και συστήματα υψηλοτάτου επιπέδου. Η συμβατικότητα τους με τα υπάρχοντα συστήματα και υποσυστήματα είναι απαραίτητη.

Η Ελλάδα, ως βασικό κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά ταυτόχρονα και μέλος του ΝΑΤΟ, καλείται στον 21ο αιώνα, να παίζει σημαντικότατο στρατηγικό ρόλο στα πολιτικό-στρατιωτικά δρώμενα που συντελούνται στον πλανήτη μας. Ένας πυλώνας στήριξης αυτής της στρατηγικής αποτελεί η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία και η ενεργή τοποθέτησή της στον ευρύτερο ευρωπαϊκό αμυντικό βιομηχανικό χώρο.

Η Ελλάδα, στα πλαίσια άσκησης της Ευρωπαϊκής Προεδρίας, πρότεινε τη δημιουργία, ανάπτυξη και συγχρονισμό των ευρωπαϊκών συνεργασιών στην Έρευνα και Τεχνολογία με σκοπό την ανάπτυξη κοινών ερευνητικών προγραμμάτων, την ανταλλαγή ιδεών και τεχνογνωσίας μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον εναρμονισμό και συντονισμό των κρατικών δαπανών για την Έρευνα. Έτσι αποφασίστηκε από τη Κομισσιόν η ίδρυση της Ευρωπαϊκή Αμυντικής Υπηρεσίας με στόχο το 2005 να παράγει τις κεντρικές πολιτικές και στρατηγικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο χώρο των αμυντικών εξοπλισμών.

Σήμερα, η Αμυντική Βιομηχανία δεν υποστηρίζει μόνο την Εθνική και Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια, αλλά και την διασφάλιση των θέσεων εργασίας, την εισροή συναλλάγματος, την ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής. Συμβάλλει επίσης στην οικονομική σταθερότητα και ανάπτυξη της Ευρώπης μέσω της αύξησης της παραγωγικότητας, της παράλληλης μείωσης του κόστους παραγωγής, της επίτευξης οικονομιών κλίμακας, αλλά και μέσω της ανάπτυξης διακρατικών συνεργασιών και συμπαραγωγών.

Λαμβάνοντας υπόψη το σημερινό τεχνολογικό επίπεδο της Ελλάδας, η πολιτική μας στρέφεται πλέον στο συντονισμό όλων των φορέων που ασχολούνται με την έρευνα ώστε να βελτιστοποιηθεί η αξιοποίηση του υπάρχοντος ερευνητικού δυναμικού της χώρας. Επιπλέον προγραμματίζεται η ανάθεση ερευνητικών προγραμμάτων σε σχετικά ερευνητικά ιδρύματα για την παραγωγή ολοκληρωμένων οπλικών συστημάτων με ταυτόχρονη χρηματοδότηση ανάπτυξης εγχώριας εργαστηριακής υποδομής, τόσο σε υλικοτεχνικά μέσα, όσο και σε ανθρώπινο δυναμικό. Οι βιομηχανίες που θα επιλέξουν αυτόν τον προσανατολισμό θα έχουν την αναγκαία υποστήριξη συμμετοχής τους σε διεθνείς κοινοπραξίες που αφορούν ερευνητικά προγράμματα επιδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Συμπερασματικά, τα μηνύματα που εκπέμπει το περιβάλλον βεβαιώνουν, ότι χωρίς έρευνα δεν θα υπάρξει ανάπτυξη και χωρίς ανάπτυξη δεν υπάρχει βιωσιμότητα, ειδικά στην αμυντική Ελληνική βιομηχανία.

Στα πλαίσια ενός καλύτερου συντονισμού της προσπάθειας που καταβάλλεται στη χώρα μας για την Αμυντική Έρευνα και Τεχνολογία, η πολιτική μας θα εφαρμοσθεί μέσω συγκεκριμένων δράσεων. Ενδεικτικά αναφέρονται οι ακόλουθες:

a) Θεσμοθέτηση διαδικασιών υλοποίησης προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης με σωστή χρηματοδότηση και υποστήριξη συνεργασιών με ερευνητικά κέντρα άλλων χωρών.

b) Στήριξη της οργανωμένης παρουσίας στο εξωτερικό ελληνικών καινοτόμων προϊόντων του κλάδου.

c) Έμφαση σε Εταιρείες, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη εμπειρία και διάθεση συνεργασίας, με σκοπό τη μεταφορά τεχνολογίας προς τους αγοραστές του αμυντικού εξοπλισμού.

d) Δικτύωση των ελληνικών αμυντικών επιχειρήσεων μεταξύ τους, αλλά και με αντίστοιχες του εξωτερικού (το γνωστό networking) σε κοινά ερευνητικά προγράμματα.

e) Στήριξη των ελληνικών βιομηχανιών για συμμετοχή σε Ευρωπαϊκά και Νατοϊκά προγράμματα έρευνας και ανάπτυξης.

Γ. Οι συνεργασίες της Ελλάδας

Η προσπάθειες της Ελλάδας στον εκσυγχρονισμό της αμυντικής βιομηχανίας της είχαν θετικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα στον τομέα συνεργασίας με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θα αναφέρω εδώ την περίπτωση της συνεργασίας Ελλάδας-Γαλλίας. Η συνεργασία αυτή υφίσταται από την δεκαετία του ΄70 αλλά επισημοποιήθηκε το 1982 με την υπογραφή μιας διακυβερνητικής συμφωνίας συνεργασίας.

Ωστόσο στις 14 Ιανουαρίου 2004, η Ελλάδα έγινε ο δεύτερος συνεργάτης της Γαλλίας για το πρόγραμμα UCAV. Η Ελλάδα, της οποία η συμμετοχή είναι σημαντική, είναι η δεύτερη χώρα μετά την Σουηδία που συμμετέχει σε αυτό το πρόγραμμα. Η υπογραφή αυτής της συνεργασίας αποδεικνύει, όχι μόνο την θέληση της Ελλάδας και της Γαλλίας να διατηρήσουν στην Ευρώπη μια αυτονομία στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αλλά και την ενδυνάμωση της ελληνο-γαλλικής συνεργασίας στον αεροναυτικό τομέα. Στο μέλλον, είμαι σίγουρος ότι θα υπάρξουν και άλλες ακόμα πετυχημένες συνεργασίες.

ΙΙ. Το διεθνές πλαίσιο της αμυντικής βιομηχανίας

Α. Ο ανταγωνισμός ΗΠΑ - Ευρωπαϊκή Ένωση

Στις ΗΠΑ, από το τέλος του της δεκαετίας του 1990, οι προμήθειες αμυντικού υλικού των Αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων έχει διαμοιραστεί σε τέσσερις κύριους προμηθευτές : Boeing, Lockheed Martin, Northrop Grumman, Raytheon. Σήμερα οι αμερικάνικες βιομηχανίες εφαρμόζουν επιθετική πολιτική στον τομέα των εξαγωγών αμυντικού υλικού, διεθνοποιώντας τις παραγωγικές τους δραστηριότητες. Η κυριαρχία τους στην παγκόσμια αγορά οφείλεται κυρίως στις αμερικανικές αρχές, οι οποίες ενθάρρυναν τις συγχωνεύσεις και τη δημιουργία ισχυρών κοινοπραξιών.

Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, οι Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προχώρησαν σε ευρείας κλίμακας αναδιοργάνωση και ενδυνάμωση της βιομηχανικής τους βάσης με καθυστέρηση τεσσάρων ετών. Μέχρι τότε, η Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία παρουσιαζόταν κατακερματισμένη, ενώ παράλληλα, η αγορά αμυντικού υλικού περιοριζόταν κατά κύριο λόγο σε εθνικά πλαίσια. Το μέγεθος των ευρωπαϊκών βιομηχανιών δεν επέτρεπε τη διεκδίκηση υψηλού μεριδίου στη διεθνή αγορά. Οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες κλήθηκαν να λειτουργήσουν υπό νέες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες: μείωση των αμυντικών δαπανών, αναθεώρηση της αμυντικής στρατηγικής, ειρηνευτικές και ανθρωπιστικές αποστολές, καταπολέμηση της τρομοκρατίας.

Σήμερα οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ως κύριοι πελάτες της αμυντικής βιομηχανίας, κύριοι χρηματοδότες των δραστηριοτήτων της στην Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, αλλά κι ως αρχές ελέγχου εισαγωγών και εξαγωγών, εξακολουθούν να ασκούν άμεση και έμμεση επιρροή στην αναδιοργάνωση των προμηθειών αμυντικού εξοπλισμού. Ο ρόλος του κράτους εξακολουθεί να παραμένει ουσιαστικός και απαραίτητος για την διασφάλιση των προμηθειών και τη διατήρηση της βιομηχανικής του βάσης σε ένα αποδεκτό επίπεδο βιωσιμότητας και ανάπτυξης.

Οι τεχνολογίες εμπορίου έχουν σημαντικές εφαρμογές στον αμυντικό και βιομηχανικό τομέα, και ιδιαίτερα στο επίπεδο των υπό-κατασκευαστών. Ορισμένες από τις εξοπλιστικές δραστηριότητες, κυρίως τα ηλεκτρονικά και η αεροδιαστημική, χαρακτηρίζονται από τη διττή χρηστικότητά τους. Η δυνατότητα διπλής εφαρμογής τους στον στρατιωτικό και τον εμπορικό τομέα επέτρεψε στις βιομηχανίες που αναπτύσσονται στον χώρο να αναπροσανατολίσουν την δραστηριότητά τους προς τη κατεύθυνση του πολιτικού τομέα για να αντιμετωπίσουν τη μείωση της ζήτησης, που παρατηρείται στον αντίστοιχο αμυντικό, λόγω ακριβώς της μείωσης των στρατιωτικών δαπανών. Μέσω της υιοθέτησης εμπορικών τεχνολογιών από τον αμυντικό τομέα, εξασφαλίζεται η βιωσιμότητα της αμυντικής βιομηχανίας. Η χρήση διττής τεχνολογίας στην παραγωγική δραστηριότητα έχει άμεσο αντίκτυπο στη βελτίωση των οικονομικών μεγεθών της βιομηχανίας, αλλά κυρίως στη διατήρηση των θέσεων εργασίας.

Η ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών αμυντικών συστημάτων δεν οφείλεται αμιγώς στην υπεροχή των βιομηχανικών και τεχνολογικών δυνατοτήτων τους, όπως αυτό έχει προαναφερθεί. Εν πολλοίς, οφείλεται στην όλο και εντονότερη ενσωμάτωση εμπορικών τεχνολογιών στα νέα αμυντικά συστήματα, με εφαρμογές που έχουν ήδη δοκιμαστεί με επιτυχία στην αγορά.

Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία στρέφεται κι αυτή με τη σειρά της, προς την ανάπτυξη προϊόντων διττής χρήσης με στόχο την μείωση του μοναδιαίου κόστους. Η νέα αυτή διάσταση εξυπηρετεί τις Ένοπλες Δυνάμεις στην ομαλή προώθηση και εκτέλεση των εξοπλιστικών προγραμμάτων τους σε μία περίοδο κατά την οποία οι εξοπλιστικές δαπάνες μειώνονται δραστικά.

Το σχέδιο αναδιοργάνωσης των ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών προέβλεπε στρατηγικές συνενώσεων/ συγχωνεύσεων βιομηχανιών, καθώς και εξαγορές μικρομεσαίων επιχειρήσεων και υπό-κατασκευαστών συστημάτων υψηλής τεχνολογίας. Εφαρμόσθηκε κυρίως για την αναλογικότητα της παραγωγικής τους δραστηριότητας ως προς τις επιχειρησιακές απαιτήσεις των Γενικών Επιτελείων των Ένοπλων Δυνάμεων. Οι αμυντικές βιομηχανίες προσέφυγαν στην λύση των υπό-κατασκευαστών, με στόχο να επιτύχουν οικονομίες κλίμακας και να ελαχιστοποιήσουν την εμπλοκή τους σε δευτερεύουσες παραγωγικές δραστηριότητες, που είχαν ως συνέπεια την αύξηση του βιομηχανικού κόστους και την επιβάρυνση του κύριου και μοναδικού κατασκευαστή.

Στο πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου αμυντικών προϊόντων, στη κατάταξη των 100 μεγαλύτερων εταιρειών παραγωγής αμυντικού υλικού, μόνο 10 εταιρείες ανήκουν σε ευρωπαϊκές χώρες με μερίδιο διεθνούς αγοράς 12%, ενώ 40 εταιρείες είναι αμερικανικής προέλευσης με μερίδιο διεθνούς αγοράς 57%. Από αυτό, το 40% απορροφάται από τις ευρωπαϊκές ένοπλες δυνάμεις. Οι κατασκευαστές αεροσκαφών πραγματοποίησαν σημαντική βελτίωση στις επιδόσεις τους, κυρίως λόγω της προσφυγής τους στους υπό-κατασκευαστές. Στις ΗΠΑ, η προσφορά είναι συγκεντρωμένη, και η ζήτηση μοναδική, καθόσον εκπορεύεται από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, με στρατιωτικό δυναμικό 1,5 εκατομμύριο ανθρώπων και κοινά προσδιορισμένες επιχειρησιακές ανάγκες. Στην Ευρώπη, παρότι το στρατιωτικό δυναμικό των κρατών μελών της Ευρωπαϊκή Ένωση ξεπερνά το 1,5 εκατομμύριο, οι εξοπλιστικές απαιτήσεις δεν προσδιορίζονται σε ευρωπαϊκή κλίμακα, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές παρενέργειες, κυρίως επικαλύψεις στα εξοπλιστικά προγράμματα των κρατών-μελών και κατακερματισμένες παραγγελίες αμυντικών προϊόντων προς τις αμυντικές βιομηχανίες.

Β. Η ενδυνάμωση του Ευρωπαϊκού εργαλείου άμυνας

Η διαφορά στις δαπάνες για την έρευνα και τεχνολογία όσο και για την προμήθεια εξοπλισμών μεταξύ ΗΠΑ και ευρωπαϊκών κρατών είναι αισθητή. Η τάση αυτή προβλέπεται ότι θα συνεχιστεί και στα επόμενα χρόνια, με ιδιαίτερη απόκλιση στον τομέα της έρευνας. Η διαφορά αυτή, συχνά αναφέρεται ως η αιτία δημιουργίας χάσματος τόσο σε τεχνολογικό όσο και σε επίπεδο δυνατοτήτων μεταξύ ΗΠΑ και ευρωπαϊκών κρατών. Τα πράγματα δεν είναι όμως τόσο απλά. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η εξέταση των αιτιών του τεχνολογικού χάσματος και του χάσματος των δυνατοτήτων, θα πρέπει να γίνει σε επίπεδο αμυντικών βιομηχανιών και των εκατέρωθεν τεχνολογικών δυνατοτήτων/ υποδομών.

Οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες δεν υστερούν σε τεχνολογική υποδομή και τεχνογνωσία, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τις στρατηγικές συμμαχίες που συνάπτουν οι μεγάλες ευρωπαϊκές εταιρίες με αντίστοιχες αμερικανικές, για την από κοινού ανάπτυξη αμυντικών συστημάτων. Ωστόσο:

α) Οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες υστερούν σε ρυθμό ανάπτυξης, απόρροια της μείωσης των αμυντικών προϋπολογισμών σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

β) Τα ευρωπαϊκά αμυντικά συστήματα υστερούν σε ανταγωνιστικότητα έναντι των αντίστοιχων αμερικανικών, τόσο στη διεθνή όσο και στην ευρωπαϊκή αγορά. Η υστέρηση αυτή είναι αποτέλεσμα της μείωσης της κρατικής δαπάνης για την άμυνα, του αυξανόμενου κόστους χρηματοδότησης για αμυντική έρευνα και τεχνολογία (υψηλό κόστος ανάπτυξης) καθώς και του μικρού αριθμού παραγωγής των νέων οπλικών συστημάτων. Επιπλέον και εξ’ ίσου σημαντικό, η ανταγωνιστικότητα πλήττεται κυρίως από την έλλειψη συντονισμού της βιομηχανικής πολιτικής των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον αμυντικό τομέα.

Η διαμόρφωση ενός πολιτικού πλαισίου που θα συντονίζει τις τεχνολογικές και βιομηχανικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών εταιριών και θα εξασφαλίζει σε πρώτο στάδιο και τον συντονισμό των βιομηχανικών πολιτικών επιλογών των κρατών-μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θα είναι καθοριστικής σημασίας για την «ομαλή προσγείωση» (smooth landing) των ευρωπαϊκών βιομηχανιών στις νέες απαιτήσεις της παγκόσμιας αγοράς.

Οι διαρθρωτικές πολιτικές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στα τέλη της δεκαετίας του 1990, πυροδότησαν την αναδιοργάνωση μέρους των ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών και κατέληξαν στη δημιουργία υπερεθνικών βιομηχανιών, ιδιαίτερα στον τομέα της αεροδιαστημικής. Το επιχειρηματικό πλαίσιο διαχείρισης των μεγάλων αυτών βιομηχανιών, λειτουργεί με βάσει τον ορθολογισμό της παραγωγικής και τεχνολογικής βάσης και τον καταμερισμό της εργασίας / δυνατοτήτων. Ωστόσο, η περαιτέρω καθετοποίηση των αμυντικών δυνατοτήτων των ευρωπαϊκών βιομηχανιών περιορίζεται από τις ιδιαιτερότητες της βιομηχανικής πολιτικής για την άμυνα που διαμορφώνονται σε εθνικό επίπεδο. Η διατήρηση πολλαπλών τεχνολογικών και βιομηχανικών δυνατοτήτων αναχαιτίζει τον διασυνοριακό καταμερισμό της παραγωγικής δυνατότητας μεταξύ βιομηχανιών, με αποτέλεσμα να συντηρείται ο ανταγωνισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών ιδιαίτερα σε τομείς έντονου εξαγωγικού ενδιαφέροντος.

Στα πλαίσια διμερών ή πολυμερών προγραμμάτων διακρατικής συνεργασίας η αρχή του «fair return» προβλέπει την εξασφάλιση της εθνικής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης, με αποτέλεσμα να συντηρείται η πολυδιάσπαση των ευρωπαϊκών δυνατοτήτων. Αν και η ευρωπαϊκή συνεργασία στους εξοπλισμούς στοχεύει στην ενδυνάμωση της τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο τρόπος διεξαγωγής της κρίνεται αναποτελεσματικός.

Για να υπάρξει συντονισμός εάν όχι εξειδίκευση ανά βιομηχανικό τομέα μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών και των ερευνητικών κέντρων, θα πρέπει οι ευρωπαϊκές χώρες να εναρμονίσουν τις πολιτικές προμηθειών πάνω σε κοινές μεθόδους και τεχνικές προδιαγραφές για τα νέα αμυντικά συστήματα, με στόχο μεγαλύτερες γραμμές παραγωγής. Στον κρίσιμο τομέα της αμυντικής έρευνας και τεχνολογίας θα πρέπει να υπάρξει μια συντονισμένη εάν όχι κοινή προσέγγιση στον προγραμματισμό και στη χρηματοδότηση του τομέα έρευνας και τεχνολογίας.

Γ. Η Ευρω-Ατλαντική σχέση

Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να επισημάνω την ανάγκη διατηρήσεως της θέσεως της Ευρώπης σε τεχνολογικό και βιομηχανικό επίπεδο αντίστοιχο με αυτό των Η.Π.Α., που δεν είναι βεβαίως μόνο θέμα θεμελιώδους σημασίας από στρατιωτική και οικονομική άποψη, αλλά θα έχει σοβαρό αντίκτυπο στην μελλοντική στήριξη της ιδέας της Κοινής Ευρωπαϊκής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας, στήριγμα της οποίας είναι ο Ευρωπαϊκός Αμυντικός Οργανισμός.

Ως εκ τούτου κρίνεται απαραίτητη η ανάπτυξη ενός ειλικρινούς και δίκαιου δια-ατλαντικού διαλόγου, που θα στηρίζεται σε ένα «κώδικα συμπεριφοράς» που θα απευθύνεται στις κυβερνήσεις και τις βιομηχανίες, για διατήρηση των υφισταμένων καλών σχέσεων μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης. Ο κώδικας αυτός θα πρέπει κατ΄ εκτίμηση να λαμβάνει τουλάχιστον υπόψη του τις ακόλουθες αρχές:

α. Ανταλλαγή πληροφοριών και από κοινού εμπλοκή σε θέματα υψηλής τεχνολογίας.

β. Λήψη μέτρων για προστασία των ως άνω πληροφοριών.

γ. Διασφάλιση της συμβατικότητας των αναπτυσσομένων αμυντικών υλικών από τις συμμαχικές δυνάμεις, με παράλληλη ελαχιστοποίηση των κινδύνων που προκύπτουν από τον σχεδιασμό νέων τεχνολογιών.

δ. Συστηματική προαγωγή της συνεργασίας ανάμεσα στις δύο όχθες του Ατλαντικού.

Με την ανάπτυξη τέτοιων δια-ατλαντικών συνεργασιών, θα προκύψει ενδυνάμωση της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Βιομηχανικής και Τεχνολογικής Βάσης, η οποία θα επιτευχθεί με εναρμονισμό στρατιωτικών δογμάτων, τυποποίηση εξοπλιστικών συστημάτων, δημιουργία κοινής αγοράς αμυντικού υλικού, σύσταση δια-ατλαντικών κοινοπρακτικών σχημάτων (π.χ. η κοινοπραξία TIPS), όπου συμμετέχουν Αμερικανικές, Γερμανικές, Γαλλικές, Ισπανικές και Ιταλικές αμυντικές βιομηχανίες, που σε συνεργασία με υπό-κατασκευαστές από τα άλλα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ (μεταξύ αυτών και η Ελλάδα), θα αναπτύξουν και θα προμηθεύσουν την ΝΑΤΟ Response Force και την Ευρωπαϊκή Δύναμη Ταχείας Επέμβασης μέχρι το 2010 με το σύστημα Επιτήρησης Εδάφους (Air-to-Ground Surveillance - AGS). Η σύσταση του Ευρωπαϊκού Αμυντικού Οργανισμού βεβαίως θα βοηθήσει στην οργάνωση της ζήτησης και προσφοράς αμυντικού υλικού, διαμορφώνοντας, για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, μεταξύ βιομηχανιών και κρατών-μελών, σχέσεις συνεργασίας ενός και μοναδικού χρήστη με ενοποιημένες και ενδυναμωμένες ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες.

Κυρίες και κύριοι,

Η Ευρώπη οφείλει να αντιμετωπίσει άμεσα την πρόκληση μείωσης ή αντιστάθμισης της τεχνολογικής διαφοράς που υφίσταται μεταξύ Ευρωπαϊκής και Αμερικάνικης Αμυντικής Βιομηχανίας, γιατί στην αντίθετη περίπτωση η εμβέλειά της θα μειωθεί ακόμα περαιτέρω, μειώνοντας αντίστοιχα και το ποσοστό εξαγωγών που σήμερα κατέχει στη διεθνή αμυντική αγορά. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονισθεί ότι, μέχρι σήμερα, η παρατηρούμενη έλλειψη συνεργασίας και συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον αμυντικό τομέα περιόριζε ουσιαστικά τη δυναμική των ευρωπαϊκών βιομηχανιών στην παγκόσμια αγορά, ακόμα δε περισσότερο στην ευρωπαϊκή. Επομένως, πρέπει να δημιουργηθούν δια-ατλαντικές εταιρίες ευρωπαϊκής άμυνας και ευρω-ατλαντικές βιομηχανικές συνεργασίες. Οι αναδομημένες ευρωπαϊκές βιομηχανίες διαθέτουν την δύναμη να ανταγωνιστούν άξια τους αμερικανούς ομολόγους τους. Η δημιουργία αληθινών ευρω-ατλαντικών βιομηχανικών συνεταιρισμών δίνει την δυνατότητα στα κράτη να επωφεληθούν ενός υγιή ανταγωνισμού και να ελέγχουν τα κόστη. Επομένως, πρέπει να διευκολύνουμε αυτή την δημιουργία με την άρση των εμποδίων, ιδιαίτερα των νομικών εμποδίων, ώστε οι ευρωπαίοι προμηθευτές να έχουν πρόσβαση στις αμερικάνικες αγορές.

Κυρίες και κύριοι,

Το μέλλον της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας θα είναι καθοριστικό για την πορεία και εξέλιξη της αμυντικής βιομηχανικής βάσης. Μόνο ένας εναρμονισμός επιχειρησιακών αναγκών, αμυντικής Έρευνας και Τεχνολογίας, εξοπλιστικών απαιτήσεων, μεθόδων και διαδικασιών θα καταστήσει τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης ικανά να συνδυάσουν διασφάλιση προμηθειών με σωστή αξιοποίηση των πόρων, και τις αμυντικές βιομηχανίες ανεξάρτητες και ανταγωνιστικές στην παγκόσμια αγορά αμυντικών προϊόντων.

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.»