ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΙΣ ΘΡΑΚΩΝ ΕIΣ ΕΝ ΑΓΓΕΙΟΝ.

Του Καθηγητού του Πανεπιστημίου κ. Χ. ΤΣΟΥΝΤΑ – www.Apodimos.com

Ένα ακόμα θέμα που αφορά την ενότητα που αφορά την Θράκη μας και προέρχεται από την Ιστορία και την Αρχαιολογία για την Θράκη που έχει γράψει ο Καθηγητής  του Πανεπιστημίου κ. Χ. ΤΣΟΥΝΤΑΣ με τίτλο : «Απεικόνισης Θρακών εις εν Αγγείον» . Αξίζει λίγο να γευθούμε την ανάγνωση της ελληνικής γλώσσας δια της οποίας ο κ. καθηγητής περιγράφει την απεικόνιση για να γνωρίσουμε λίγο και τη καθαρεύουσα ελληνική γλώσσα η οποία τώρα δεν μιλιέται.

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΙΣ ΘΡΑΚΩΝ ΕIΣ ΕΝ ΑΓΓΕΙΟΝ

Η ελληνική τέχνη των χρόνων του Κίμωνος και του Περικλέους επανειλημμένως παρέστησε τον Ορφέα μεταξύ των ομοεθνών του, εις τας παραστάσεις δε ταύτας ιδιαιτέραν αξίαν προσθέτει το γεγονός, ότι οι ακροαταί του αοιδού Θράκες εικονίζονται με την εθνικήν των ενδυμασίαν ή τουλάχιστον με χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής και μας δίδουν επομένως μάλλον ή ήττον αρτίαν εικόνα της εξωτερικής των εμφανίσεως. Δια τον λόγον τούτον η έκδοσις του παρόντος περιοδικού έκρινε καλόν ν' ανατυπώσει χάριν των αναγνωστών αυτού την αξιολογώτέραν από τας εν λόγω παραστάσεις, η οποία στολίζει εν πήλινον αγγείον, και να συνοδεύσει την εικόνα με σύντομον υπόμνημα.

Το αγγείον ευρέθη εις την Γέλαν της Σικελίας, αλλ’ είναι γνήσιον αττικόν έργον και κατεσκευάσθη εις τας Αθήνας κατά το 450 π.Χ., σήμερον δ' απόκειται εις το Μουσείον του Βερολίνου. Η τεχνοτροπία αυτού είναι η «ερυθρόμορφος» λεγομένη, αι μορφαί δηλαδή έχουν ωραίον στιλπνόν κοκκινωπόν χρώμα και εξαίρονται ζωηρότατα από το πεδίον ή βάθος, το οποίον είναι μελανόν, τα ποικίλματα των ενδυμάτων όμως, αι κόμαι και άλλαι λεπτομέρειαι είναι πάλιν μελαναί. Εις το μέσον της παραστάσεως (ίδε εικόνα σελ. 13) κάθεται ο Ορφεύς επάνω εις υψηλόν βράχον, ο οποίος δηλώνει το Πάγγαιον ή άλλο όρος, και ψάλλει με την λύραν εις τας χείρας, περιστοιχίζουν δε αυτόν τέσσαρες Θράκες, αι στάσεις και τα πρόσωπα των οποίων κατοπτρίζουν παραστατικώτατα την θαυμαστήν ενέργειαν του θείου άσματος εις την ψυχήν των. Ο Ορφεύς δεν έχει τίποτε το ξενικόν επάνω του και είναι φανερόν, ότι ο αγγειοφόρος δεν ηθέλησε να τον παρουσιάσει ως ένα σύγχρονον αυτού Θράκα Χ η ενδυμασία του αποτελείται από το ιμάτιον μόνον, το οποίον καλύπτει το κάτω σώμα και αφίνει γυμνόν τον κορμόν, με την ιδίαν δε περιβολήν εικονίζει συχνά η ελληνική τέχνη και θεούς των Ελλήνων και θνητούς΄Ελληνας. Το μακρόν περίβλημα όμως με τα υφαντά ή κεντητά ποικίλματα, το οποίον φορούν οι ακροαταί του μυθικού αοιδού εις το σώμα, και το περίεργον κάλυμμα της κεφαλής των είναιπολύ χαρακτηριστικά της ενδυμασίας των ιστορικών Θρακών. Ο Ξενοφών μνημονεύει εις την Κύρου Ανάβασιν τας αλωπεκάς, τας οποίας εφορούσαν οι Θυνοί Θράκες εις την κεφαλήν και τα ώτα ( «έπί ταίς κεφαλαίς καί τοίς ωσί»), και ομοίως με αλωπεκάς εκάλυπτον τας κεφαλάς των κατά τον Ηρόδοτον οι Θράκες της Ασίας, οι οποίοι έλαβον, ως υπήκοοι των Περσών, μέρος εις την εκστρατείαν του Ξέρξου κατά της Ελλάδος. Ήσαν δε αι αλωπεκαί αυταί όχι βεβαίως ακατάσκευα δέρματα αλωπέκων, αλλά πραγματικά, μάλλον ή ήττον τεχνικά καλύμματα, και ότι τοιαύτα φορούν οι Θράκες του αγγείου ημών, -είς έχει ρίψει αυτό εις τον τράχηλον – δεν ημπορεί να υπάρξυ αμφιβολία. Από το αγγείον μάλιστα βλέπομεν, ότι έδιδον εις αυτά τοιούτο σχήμα, ώστε η κεφαλή του ζώου να κείται επάνω από το μέτωπον του φορούντος και η ουρά εις τον τράχηλόν του, εις τα πλάγια δε να υπάρχουν δύο περισσεύοντα τεμάχια, δύο «παρωτίδες», διά να σκεπάζουν εν καιρώ μεγάλου ψύχους τα ώτα προσέτι εις την κορυφήν του καλύμματος επρόσθετον μίαν απόφυσιν με οπήν, δια να το κρεμούν. Όσοι εγνώρισαν τους βαρείς χειμώνας της Θράκης, εύκολα εννοούν πόσον κατάλληλον διά το κλίμα αυτής ήτο το κάλυμμα τούτο, το οποίον επροστάτευε και τα ώτα.

Το μακρόν περίβλημα ή επανωφόριον των Θρακών του αγγείου με τα υφαντά ή κεντητά ποικίλματα γνωρίζομεν πάλιν από τον Ηρόδοτον και τον Ξενοφώντα, οι οποίοι ονομάζουν αυτό με ξενικόν όνομα ζειράν και ρητώς αναφέρουν ο πρώτος τα ποικίλματα, ο άλλος το μέχρι των ποδών μήκος αυτού. Τας ζειράς κατεσκεύαζον αναμφιβόλως από χονδρόν μάλλινον ύφασμα, το σχήμα των δε ήτο πολύ απλούν, όπως απλούστατον ήτο και το σχήμα του ελληνικού ιματίου, προς το οποίον αντιστοιχεϊ αι ζειραί δεν είχον χειρίδας {μανίκια), αλλά τας έφεραν ανηρτημένας εις τα νώτα από τον λαιμόν, όπου συνήπτον και επόρπωνον δύο άκρα των. Από τους Θράκας του αγγείου οι τρεις νεώτεροι αφίνουν την ζειράν των να κρέμεται ούτω εις τα νώτα ελευθέρα, ο τέταρτος όμως συνάγει τας δύο καθέτους πλευράς αυτής και τυλίσσεται εις το φόρεμα ολόκληρος, πλην της κεφαλής και των ποδών.

Η συμφωνία αυτή της εικόνος του αγγείου με τας πληροφορίας του Ηροδότου και του Ξενοφώντος αποδεικνύει, ότι ο εις τας Αθήνας εργαζόμενος αγγειογράφος είχεν ακριβή γνώσιν της εθνικής ενδυμασίας των Θρακών και απέδωσε πιστά την αλωπεκήν αυτών και την ζειράν. Από τους ιδίους όμως συγγραφείς μανθάνομεν, ότι κάτω από την ζειράν εφορούσαν οι Θράκες και χιτώνα, εις τους πόδας δε κατά τον Ηρόδοτον υψηλά υποδήματα από δέρμα νεβρών ελάφου. Τας μαρτυρίας ταύτας των δύο ιστορικών επιβεβαιώνουν και μνημεία της τέχνης, εις τα οποία και ο χιτών και τα υποδήματα απαντούν, δεν είναι όμως δύσκολον να εννοήσωμεν, διατί παρέλειψεν αυτά ο τεχνίτης του αγγείου μας. Ο σκοπός αυτού δεν ήτο ναμιμηθή κατά πάντα την πραγματικότητα, αλλά να δηλώση μόνον σαφώς την εθνικότητα των ακροατών του Ορφέως και διά την επιτυχίαν αυτού ενόμισε -πολύ ορθά -ότι αρκούν η αλωπεκή και η ζειρά· κατά τα λοιπά δε ηκολούθησε την γνωστήν και τόσον γενικήν ροπήν της ελληνικής τέχνης να παριστάνη γυμνά ή ημίγυμνα ωραία νεανικά σώματα και εγύμνωσε και αυτός κατά το πλείστον τους ευρώστους νεαρούς Θράκάς του. Άλλως ως προς τα υποδήματα -καθώς και την αλωπεκήν –πιθανώτατον είναι, ότι οι Θράκες έκαμνον χρήσιν αυτών ως επί το πολύ μόνον τον χειμώνα και εις εκστρατείας ή άλλας παρομοίας περιστάσεις, όχι δε το θέρος και εις τα χωρία των· πολλούς ανυποδήτους έβλεπέ τις τότε και εις τας μεγαλυτέρας και μάλλον πολιτισμένας πόλεις της Ελλάδος, εκτός άλλων δε ανυπόδητος εγύριζε συνήθως εις τας οδούς των Αθηνών και ο Σωκράτης.

Διά να σχηματίσωμεν άρα πλήρη την ιδέαν της εξωτερικής εμφανίσεως ενός Θρακός του 5ου αιώνος, πρέπει να φαντασθώμεν αυτόν με χιτώνα, ο οποίος εσκέπαζε το σώμα από τον λαιμόν μέχρι των γονάτων περίπου και βεβαίως, εζώνετο εις την μέσην, με εν μέγα εις τον λαιμόν πορπωμένον τεμάχιον χονδρού υφάσματος -την ζειράν - επάνω από τον χιτώνα, με την αλωπεκήν εις την κεφαλήν και υψηλά δερμάτινα υποδήματα εις τους πόδας. Συμπλήρωναν δε την στολήν ταύτην αι δύο λόγχαι, τας οποίας κρατεί εις το αγγείον ο καθείς από τους Θράκας· διότι κατά πάσαν πιθανότητα έφερον αυτάς οι άνδρες τακτικά έξω από την οικίαν, όπως έκαμναν και οι Έλληνες όχι μόνον εις τους χρόνους του Ομήρου, αλλά πολλοί και εις τους χρόνουςτου Θουκυδίδου ακόμη*

 

Πηγή : *Ανατύπωση από τα «Θρακικά» (Τόμ, Α΄, σ. 26-29),