ΓΙΑ ΝΑ ΘΥΜΗΘΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΤΗΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ.

Ο ανιστόρητος Έλληνας είναι ένα μεγάλο τίποτα , διότι ξεκόβεται από τις ρίζες του και από τις πολιτισμικές καταβολές του και το κόμβος μας θα προσπαθήσει να του δώσει τις δυνατότητες να γευθεί τις Ιστορικές πληροφορίες και δεν πρόκειται να αφήσει ανιστόρητο . Μέχρι σήμερα σαν ηλεκτρονικό περιοδικό έχουμε παρουσιάσει στην διαχρονική παρουσία μας , αρκετές απόψεις ειδικών και επιφανών ατόμων οι οποία έχουν τοποθετηθεί σε διάφορα Θέματα που επηρέασαν την Σύγχρονη Ιστορία μας. Τώρα το Apodimos.com θα συνεχίσει σαν Online Magazine να παρουσιάζει διάφορα Ιστορικά γεγονότα με σκοπό την ενημέρωση όχι μόνο των Απόδημων αδελφών μας αλλά και των άλλων Ελλήνων και των Ελλήνων της Οικουμενικής Διασποράς μας, έτσι ώστε να μην είναι κανένας ανιστόρητος .

Για αυτή την παρουσίαση επιλέξαμε να σας παρουσιάσουμε την Ρωμαϊκή Περίοδος και Βυζαντινός Πολιτισμός 146-330 μ. Χ. μέχρι την εποχή που τελικά έπεσε το Βυζάντιο τελειωτικά στα χέρια των Οθωμανών το 1453 με την οριστική Αλωση της Κωνσταντινούπολης που ήταν το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας ενώ θα παρουσιάσουμε και στοιχεία Βυζαντινής Τέχνης, για την οποία θα έχουμε ξεχωριστή παρουσίαση για το θέμα αυτό . Αυτή η ενημέρωση γίνεται έτσι ώστε για να θυμηθούμε λίγο την Βυζαντινή Ιστορία.

Ενώ σε άλλη παρουσίαση το Apodimos.com θα αναφερθεί στην κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, που ακολούθησε η κατάκτηση και των υπόλοιπων τμημάτων του Ελληνισμού, εκτός της Κρήτης που απέμεινε στους Ενετούς μέχρι το 1669 οπότε την κατέλαβαν οι Τούρκοι, τα Επτάνησα μέχρι το 1797 και μερικά νησιά των Κυκλάδων. Με σκοπό να γνωρίζουμε και να θυμόμαστε ότι η Οθωμανική κυριαρχία κράτησε 4 αιώνες στην Ελλάδα.

Η Ρωμαϊκή Περίοδος και Βυζαντινός Πολιτισμός από 146-330 μ. Χ. έως την πτώση του Βυζαντίου.

Ø Ελληνορωμαϊκός πολιτισμός

Στα τέλη της 1^ης χιλιετίας π.Χ. και στις αρχές της 1^ης χιλιετίας μ. Χ. η Ρώμη κυριάρχησε πολιτικά στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, που εκτεινόταν σε 3 ηπείρους την Ευρώπη, την Αφρική, και την Ασία και ήταν ένα πολύμορφο μωσαϊκό παραδόσεων, κοσμοθεωριών, δομών και πεποιθήσεων που όλα λειτουργούσαν υπό το διοικητικό σύστημα οργάνωσης της Ρώμης. Ο πολιτισμός που αναπτύχθηκε από τις ζυμώσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ αυτών των πηγών πολιτισμού θεμελιωνόταν στα διπλά θεμέλια της Ελλάδας και της Ρώμης, γι αυτό και ονομάζεται ελληνορωμαϊκός πολιτισμός. Ο ελληνορωμαϊκός πολιτισμός είναι μια από τις βασικότερες πολιτισμικές μήτρες της σύγχρονης Ευρώπης.

Για τον Ελληνικό χώρο η ρωμαϊκή εποχή αρχίζει συμβατικά με την καταστροφή της Κορίνθου από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ. και λήγει το 330 μ.Χ. όταν η πρωτεύουσα του ρωμαϊκού κράτους μεταφέρεται από την Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη ύστερα από πρωτοβουλία του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ιδρυτή της μεσαιωνικής Ελληνικής αυτοκρατορίας, γνωστής ως βυζαντινής αυτοκρατορίας.

Η παρουσία όμως της Ρώμης στον Ελληνικό χώρο είχε αρχίσει καιρό πριν. Η αυξανόμενη πολιτική επιρροή και η σταδιακή διείσδυση της Ρώμης στην ανατολική Μεσόγειο κατά το 2ο αιώνα π.Χ. είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση και αύξηση του αριθμού των ρωμαϊκών οικογενειών (αποίκων) από την Ιταλία στη Μακεδονία και στην υπόλοιπη Ελλάδα. Με αυτό τον τρόπο αναθερμάνθηκαν οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ της Ιταλίας και της Ελλάδας, που είχαν διακοπεί λόγω των Καρχηδονιακών πολέμων, και προστέθηκε μία νέα εθνότητα στον ελλαδικό χώρο. Καθώς μάλιστα ο ρόλος των ρωμαίων αποίκων στην οικονομική ζωή της Ελλάδας ήταν πολύ σημαντικός αναπόφευκτα επηρεάστηκε και η κοινωνία της.

Ø Η πρώτη βαρβαρική εισβολή στο έδαφος της Ελλάδος .

Μετά τη νίκη των ρωμαϊκών δυνάμεων έναντι των μακεδονικών το 205 π.Χ., η Ρώμη άρχισε να εδραιώνει την παρουσία της στην Ελλάδα. Σταδιακά και κατά το 146 π.Χ. η Ελλάδα πέρασε στην εξουσία της Ρώμης, που ένωσε τη Μακεδονία και τις Ελληνικές πόλεις-κράτη σε αυτό που ονομάστηκε ρωμαϊκή επαρχία της Μακεδονίας. Η Pax Romana άρχισε να καταρρέει σταδιακά το 250 π.Χ. όταν οι Γότθοι, διασχίζοντας το Δούναβη εισέβαλλαν στην Ελλάδα την οποία και λεηλάτησαν βάναυσα. Πρόκειται για την πρώτη βαρβαρική εισβολή στο έδαφος της, όπου εδώ και αιώνες οι Ρωμαίοι είχαν επιβάλει την ειρήνη.

Ø Η μεταφορά της πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας από την Ρώμη στο Βυζάντιο από Κωνσταντίνο.

Το 324 μ. Χ. ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος, προσηλυτισμένος στον Χριστιανισμό, μετέφερε την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας από την Ρώμη στο Βυζάντιο, μια πόλη στη βόρεια όχθη του Βοσπόρου, που ονομάστηκε εκ νέου Κωνσταντινούπολη. Η μεταφορά της πρωτεύουσας εξυπηρετούσε πολλούς γεωγραφικούς, στρατηγικούς, οικονομικούς, πολιτικούς, εμπορικούς, διοικητικούς και θρησκευτικο-συναισθηματικούς λόγους. Η γεωγραφική της θέση στη Ν.Α. άκρη της Ευρώπης και απέναντι από την Ασία, ήταν ένας φυσικός σύνδεσμος μεταξύ Ανατολής και Δύσης και αποτελούσε θαυμάσια εμπορική θέση. Το Βυζάντιο ήταν οχυρωμένο από την ίδια τη φύση του, καθώς περιβαλλόταν και από τις τρεις πλευρές από θάλασσα, ενώ η πλευρά της γης ήταν εύκολο να οχυρωθεί με τείχος. Επιπλέον, η νέα πρωτεύουσα του κράτους βρισκόταν πολύ κοντά στους Χριστιανούς, γεγονός σημαντικό σε μια εποχή που ο Χριστιανισμός όχι μόνο είχε αναγνωριστεί αλλά και θριάμβευε ως νόμιμη θρησκεία του κράτους.

Οι εργασίες για την οικοδόμηση της νέας πρωτεύουσας άρχισαν το 324 μ.Χ. Κτίστηκαν λαμπρά οικοδομήματα, δημόσια και ιδιωτικά, παλάτια, αγορές, λουτρά, ο ιππόδρομος, πλατείες, υδραγωγεία, στοές και εκκλησίες. Η νέα πόλη διακοσμήθηκε με ονομαστά έργα τέχνης που μεταφέρθηκαν εκεί από διάφορες Ελληνικές πόλεις. Η Κωνσταντινούπολη, της οποίας ο πληθυσμός ήταν κατά το μεγαλύτερο μέρος ελληνικός, κατάφερε μέσα σε 100 χρόνια να υπερβεί τους 500.000 κατοίκους ξεπερνώντας τη Ρώμη, την Αλεξάνδρεια και την Αντιόχεια. Ως κέντρο της ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ήταν το κέντρο των γραμμάτων, των τεχνών και του πολιτισμού, αλλά και το οικονομικό, εμπορικό, θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο της αυτοκρατορίας.

Η μεταφορά της πρωτεύουσας της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από την Ρώμη στην Κωνσταντινούπολη θεωρείται σημαντικότατο γεγονός, καθώς είχε ως αποτέλεσμα την βαθμιαία μεταβολή του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους στην ελληνορθόδοξη αυτοκρατορία που διήρκεσε 11 αιώνες. Μέχρι το τέλος του 4^ου μ.Χ. αιώνα η ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν επίσημα διαιρεμένη σε δύο τμήματα, στο δυτικό και στο ανατολικό. Ενώ η Ρώμη, το δυτικό τμήμα, άρχισε σταδιακά να καταρρέει, το ανατολικό ισχυροποιήθηκε και ονομάστηκε Βυζαντινή Αυτοκρατορία, διαρκώντας για 11 ολόκληρους αιώνες μέχρι την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453.

Ø Η ανάπτυξη του Βυζαντινού Πολιτισμού .

Με τη μεταφορά της νέας πρωτεύουσας στην Κωνσταντινούπολη και κατά τους πρώτους αιώνες της χριστιανικής εποχής αρχίζει μια εποχή Ελληνικής αναγέννησης, που ονομάζεται βυζαντινός πολιτισμός. Ο βυζαντινός πολιτισμός αναπτύχθηκε στα πλαίσια της μακροχρόνιας βυζαντινής αυτοκρατορίας που περιλάμβανε όλη την Ελλάδα και την περιοχή του Αιγαίου. Ουσιαστικά ήταν ένα κράμα της νέας θρησκείας του χριστιανισμού, της αρχαίας Ελληνικής κληρονομιάς στο χώρο της σκέψης και της διανόησης και της Ρωμαϊκής παράδοσης σε θέματα οργάνωσης και διοίκησης. Το Βυζάντιο έχει να επιδείξει σημαντικά επιτεύγματα στον τομέα των επιστημών, της τέχνης, του δικαίου, της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας. Η πνευματική και λογοτεχνική του παραγωγή, όπως η Χριστιανική Φιλολογία και Βυζαντινή Τέχνη, γνώρισαν ιδιαίτερη άνθηση και κληροδότησαν στον παγκόσμιο πολιτισμό σπουδαία έργα.

Ø Αξιοσημείωτες Εποχές κατά την Βυζαντινή Αυτοκρατορία

Αυτές οι εποχές έπαιξαν σοβαρό ρόλο στην εξέλιξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και τα δείγματα των υπάρχουν μέχρι σήμερα και είναι :

v Τον 13ο αιώνα, η συνέχεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας διεκόπη από τις φιλοδοξίες των Φράγκων αρχηγών της Τέταρτης Σταυροφορίας. Η Κωνσταντινούπολη, το κέντρο της αυτοκρατορίας, χάθηκε για πρώτη φορά, πέφτοντας στα χέρια των Σταυροφόρων το 1204. Οι κατακτητές, αφού λεηλάτησαν τη βυζαντινή πρωτεύουσα, εγκαθίδρυσαν τη Λατινική Ανατολική Αυτοκρατορία που αντικατέστησε τη βυζαντινή αυτοκρατορία για 57 χρόνια. Η Ελλάδα περιλήφθηκε στη μοιρασιά των νικητών, της Βενετίας και των Φράγκων πριγκίπων.

- Η Βενετία, ως εμπορική δύναμη, διάλεξε εμπορικά σημεία και ιδιαίτερα τα νησιά: τα νησιά του Ιονίου, τις περισσότερες πόλεις του Αιγαίου, τη Ρόδο, την Κρήτη, έπειτα την Εύβοια και εμπορικούς σταθμούς σε καλές τοποθεσίες στην Πελοπόννησο, τον Ελλήσποντο και τη Θράκη.

- Η φραγκική φεουδαρχία, μεταφυτευμένη στην Ελλάδα που ποτέ δεν είχε γνωρίσει φεουδαρχία, επηρέασε σαφώς και τις εσωτερικές δομές οργάνωσης του κράτους, χωρίζοντας την Ελλάδα σε φέουδα, με πλέον εξέχον το δουκάτο της Αθήνας.

v Η Ελλάδα, παρά τις ταραχές αυτές, δείχνει μια αξιοσημείωτη πνευματική ζωτικότητα. Δείγματα της ζωτικότητας αυτής ήταν η διακόσμηση σε «Μακεδονικό Ρυθμό» των πιο παλιών εκκλησιών του Αγίου Όρους και η πόλη-μουσείο, ο Μυστράς. Εκεί καταφεύγουν, στην καρδιά της Πελοποννήσου, οι ζωντανές δυνάμεις της Αυτοκρατορίας με αποτέλεσμα η αίγλη της αυλής του Μυστρά μετά τη βυζαντινή ανάκτηση ναι είναι μεγαλύτερη και από αυτή της πρωτεύουσας.

v Η Λατινική Αυτοκρατορία κατέρρευσε το 1261, όταν την Κωνσταντινούπολη κατέκτησε και πάλι ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Μιχαήλ ο 8ος ο Παλαιολόγος. Κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο αιώνων, το Δουκάτο της Αθήνας το έλεγχαν διαδοχικά Γάλλοι, Ισπανοί και Ιταλοί ηγεμόνες.

Η ιστορία που ακολουθεί είναι η ιστορία της πτώσης του βυζαντινού κράτους, καθώς αυτό σταδιακά εξασθένησε σε όλους τους τομείς όπως η οικονομία, η πολιτική οργάνωση, η κοινωνική συνοχή, το εμπόριο, έχασε την σθεναρότητά του και πολλά εδάφη του λόγω των τουρκικών εισβολών, μέχρι που τελικά έπεσε τελειωτικά στα χέρια των Οθωμανών το 1453 με την οριστική Αλωση της Κωνσταντινούπολης. Αυτό ήταν το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, ακολούθησε η κατάκτηση και των υπόλοιπων τμημάτων του Ελληνισμού, εκτός της Κρήτης που απέμεινε στους Ενετούς μέχρι το 1669 οπότε την κατέλαβαν οι Τούρκοι, τα Επτάνησα μέχρι το 1797 και μερικά νησιά των Κυκλάδων. Η Οθωμανική κυριαρχία στην Ελλάδα κράτησε 4 αιώνες.

Η Βυζαντινή Τέχνη σαν δημιουργική δύναμη, του Βυζαντινού Πολιτισμού.

Η βυζαντινή τέχνη έφθασε στο ύψιστο επίπεδο δημιουργικής δύναμης και πρωτοτυπίας κληροδοτώντας στην ανθρωπότητα έργα διαχρονικής αξίας. Η βυζαντινή τέχνη προήλθε από τη γόνιμη σύζευξη της ελληνορωμαϊκής παράδοσης, των ανατολικών επιρροών και της νέας θρησκευτικής πραγματικότητας του χριστιανισμού, ωστόσο ανέπτυξε μια ξεχωριστή και ευδιάκριτη φυσιογνωμία. Τεράστιο ενδιαφέρον παρουσιάζει η βυζαντινή τέχνη και από ιστορικής άποψης, καθώς καθρεπτίζει με μοναδική καθαρότητα τη σύνθεση του βυζαντινού πολιτισμού από διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία, όλα ενωμένα σε ένα τέλειο μίγμα, όπου το σύνολο είναι κάτι περισσότερο από τα μέρη που το συνθέτουν.

Η βυζαντινή τέχνη προήλθε αρχικά από την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη, και τελικά επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο τμήμα του μεσογειακού κόσμου και ανατολικά ως την Αρμενία. Παρόλο που η άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 από τους Τούρκους κατέστρεψε πολλά μνημεία της, έχουν διασωθεί αρκετά έργα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε και να θαυμάσουμε το μεγαλείο της βυζαντινής τέχνης.

Η επιρροή της ελληνικής τέχνης και των κλασικών ιδεωδών της αρχαιότητας, στιγμάτισε για πάντα τη βυζαντινή τέχνη, εντούτοις από τον 4ο αιώνα άρχισε να ατονεί σημαντικά. Την εποχή εκείνη η κυρίαρχη τάση είναι η απομάκρυνση από τον αισθητισμό του ελληνικού νατουραλισμού που απέδιδε με εξπρεσιονιστικές λεπτομέρειες την ύλη και μια προσέγγιση προς τον ανατολικής προέλευσης μυστικισμό και συμβολισμό, που προτιμούσε την υποβολή συγκινήσεων και όχι την απεικόνιση της υλικής πραγματικότητας. Αυτές οι ανατολικές επιρροές συμπληρώθηκαν από τον χριστιανισμό. Το χριστιανικό κοινό ζητούσε περισσότερο μια τέχνη που να προκαλεί άμεση συγκίνηση παρά την τεχνική τελειότητα. Ωστόσο, παρόλο που οι νέες αυτές αντιλήψεις οδήγησαν στην εγκατάλειψη των ελληνικών τρόπων απεικόνισης, η βυζαντινή τέχνη ποτέ δεν έχασε εντελώς την ελληνιστική της κληρονομιά, αλλά συνέχισε να αντλεί από αυτήν έμπνευση και στοιχεία ανανέωσης. Στην πορεία, ωστόσο, το κλασικό ιδίωμα τροποποιήθηκε για να εκφράσει τον υπερβατικό χαρακτήρα της Ορθόδοξης πίστης.

Παράλληλα με τη λατρεία του Χριστού, του νέου Θεού, ήρθε και η λατρεία του επίγειου θεού, του αυτοκράτορα, και η τέχνη απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη μεγαλοπρέπεια. Οι βυζαντινοί καλλιτέχνες κατόρθωσαν να πετύχουν την απαραίτητη λαμπρότητα με τη χρήση περίτεχνων τεχνοτροπιών, αλλά και με τη χρήση σπάνιων και εντυπωσιακών υλικών, όπως ο χρυσός, ο επιχρυσωμένος και χρωματιστός χαλκός, ο πορφυρίτης και τα χρυσά νήματα.

Η βυζαντινή τέχνη είναι κυρίως εκκλησιαστική τέχνη και όχι κοσμική, κι αυτό γιατί οι εκκλησιαστικές κοινότητες μπορούσαν να αναλαμβάνουν καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες σε ευρύτερη κλίμακα από ότι οι μαστιζόμενοι από πολυειδή προβλήματα ιδιώτες. Η βυζαντινή τέχνη και αρχιτεκτονική αναδύθηκε, έτσι, εν μέρει ως απάντηση στις ανάγκες της Ορθόδοξης Εκκλησίας και η Χριστιανική Εκκλησία αποτέλεσε πραγματικά τον προστάτη της τέχνης, πιστεύοντας ακλόνητα ότι η τέχνη μπορούσε να εξυψώσει το μεγαλείο του «Οίκου του Θεού».

Κεντρικό στοιχείο της βυζαντινής τέχνης είναι η εικόνα. Σε αντίθεση με τη Δυτική Εκκλησία όπου λατρεύονταν τα λείψανα των αγίων, η Ανατολική Εκκλησία προτίμησε τη δημόσια λατρεία δια των εικόνων. Οι εικόνες ήταν πορτρέτα θρησκευτικών φιγούρων, που συχνά απεικονίζονταν με την μπροστινή όψη και με πολύ στυλιζαρισμένο ύφος. Παρόλο που κάθε μορφή εικονιστικής απεικόνισης μιας τοιχογραφίας ή ένα ψηφιδωτού μπορούσε να λειτουργήσει ως εικόνα, σε γενικές γραμμές έπαιρνε τη μορφή ενός μικρού ζωγραφισμένου πίνακα. Ως αποτέλεσμα, μεγάλο μέρος της βυζαντινής τέχνης είναι διαποτισμένο με την αφηρημένη ποιότητα των εικόνων.

Το μεγαλύτερο ίσως κεφάλαιο της βυζαντινής τέχνης είναι η θρησκευτική αρχιτεκτονική, όπου εμφανίστηκε μια πλειάδα νέων τύπων ναών όπως εκκλησιαστικές βασιλικές και οκτάγωνα θολωτά κτίρια και καινοτομίες που επηρέασαν βαθιά την μετέπειτα αρχιτεκτονική, με αποκορύφωμα την προσθήκη του τρούλου στη βασιλική. Η κυριότερη συμβολή του Βυζαντίου στην αρχιτεκτονική ήταν το μυστικό της ισορροπίας του θόλου πάνω σε τετράγωνη βάση, εξέλιξη που είναι ορατή στην αρχιτεκτονική των εκκλησιών που έχουν σωθεί και ίσως στα αυτοκρατορικά οικοδομήματα τα οποία όμως εξαφανίστηκαν. Ιδιαίτερα από τον 4^ον αιώνα η εκκλησία, αντιγράφοντας το περίπλοκο τελετουργικό του κράτους, άρχισε να αναζητά μια διαρρύθμιση πιο πολυσύνθετη. Ένας θόλος τοποθετημένος πάνω από το κέντρο της βασιλικής θα χώριζε το εσωτερικό ενώ συγχρόνως θα έδινε την εντύπωση μιας μεγαλύτερης λαμπρότητας. Ο Τάφος της Γάλλας Πλακιδίας στη Ραβέννα του 5^ου αιώνα και η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη του 6ου αιώνα είναι από τα πιο ονομαστά παραδείγματα. Ιδίως η Αγία Σοφία, όπου συντίθενται οι τρεις τύποι, της βασιλικής, της τετράγωνης εκκλησίας και της σταυρόμορφης, ήταν και παραμένει η κορωνίδα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, ενσαρκώνοντας τις αντιλήψεις για την απεραντοσύνη του σύμπαντος και τους υπεράνθρωπους νόμους της φύσης. Η εκκλησία έτσι έγινε ένα σύμβολο του κόσμου και όλο το εσωτερικό μετατράπηκε σε μια τεράστια τρισδιάστατη εικόνα.

Όσον αφορά τις εικαστικές τέχνες, τον κύριο ρόλο διαδραμάτισαν οι τέχνες που συνδέονταν με τις ανάγκες της εκκλησίας και του κράτους με τοιχογραφίες των ναών, ψηφιδωτά και νωπογραφίες (φρέσκο), αγιογραφία και μινιατούρες για τα βιβλία (κυρίως σε θρησκευτικά χειρόγραφα). Η τέχνη αντανακλά την κυριαρχία των θρησκευτικών ιδεών και να αλλάζει την παραστατική της φύση. Παρόλο που τα θέματα και η σύνθεση των τοιχογραφιών και η τεχνοτροπία στη ζωγραφική ακολουθούσαν συγκεκριμένους κανόνες, η βυζαντινή τέχνη φαίνεται να είναι πιο «εξανθρωπισμένη» από άλλες μεγάλες τέχνες του Μεσαίωνα. Κι αυτό γιατί, στη βυζαντινή τέχνη, που μέχρι κάποιου βαθμού χρησιμοποίησε την καλλιτεχνική πείρα της κλασικής τέχνης, επικρατούν οι εξιδανικευμένες μορφές των ανθρώπων.

Από τη ζωγραφική η οποία συνδύαζε την τεχνική της ελληνίζουσας τέχνης με την συγκίνηση και την πνευματικότητα της αραμαϊκής, τα λαμπρά ψηφιδωτά, το προτιμώμενο μέσο για την εσωτερική διακόσμηση των εκκλησιών, επισκίασαν όλους τους τρόπους ζωγραφικής. Τα βυζαντινά ψηφιδωτά είναι από τις εντυπωσιακότερες εκφράσεις της μνημειώδους βυζαντινής τέχνης. Με την άρτια τεχνική τους και την ιδιόμορφη ζωντάνια τους, τα πολυδάπανα βυζαντινά ψηφιδωτά, που συχνά χρηματοδοτούνταν κι αφιερώνονταν σε αυτοκράτορες, όχι μόνο εξωράιζαν τις εκκλησίες, αλλά και αναδείκνυαν το βάθος της προσωπικής ευλάβειας.

Μεγάλη άνθηση γνώρισαν και οι εφαρμοσμένες διακοσμητικές τέχνες (καλλιτεχνικά υφαντά, μικρογραφίες σε βιβλία, αντικείμενα από ελεφαντόδοντο και από μέταλλο, κ.α.), ιδιαίτερα κατά την εποχή της οξείας ιδεολογικής πάλης μεταξύ των εικονολατρών και των εικονομάχων τον 8^ο αιώνα , όπου δεν επιτρεπόταν η χρήση μορφών πραγματικής απεικόνισης για την απόδοση του θρησκευτικού περιεχομένου.

Όσον αφορά στη γλυπτική, η εγκατάλειψη της παραστατικότητας και των μορφών του ελληνισμού σήμαινε ότι η τέχνη της γλυπτικής δεν ήταν σε μεγάλη εκτίμηση, γι αυτό και η παραγωγή γλυπτών και αγαλμάτων πολύ γρήγορα έγινε η τέχνη των ανάγλυφων, μόλις δηλαδή κάτι παραπάνω από απλός κλάδος της ζωγραφικής, στον οποίο η χρωματική εντύπωση είχε αντικατασταθεί από τη σκιά. Τα πιο επιτυχημένα έργα ήταν ανάγλυφα μικρών διαστάσεων, σκαλισμένα σε μέταλλο, σε στεατίτη και ακόμη πιο συχνά σε ελεφαντοκόκαλο. Σε όλη τη βυζαντινή εποχή επίσης έφτιαχναν κοσμηματοθήκες, και λειψανοθήκες, υπατικά δίπτυχα, καλύμματα βιβλίων και λατρευτικά δίπτυχα ή τρίπτυχα από σκαλισμένο ελεφαντοκόκαλο.

Πολύ ενδιαφέρουσα είναι η περίπτωση της βυζαντινής μουσικής, που αποτέλεσε κατά κάποιο τρόπο τον καθρέπτη της πολυεθνικής σύνθεσης του πληθυσμού της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Περσικά, κοπτικά, εβραϊκά, συριακά, σλαβικά, αραβικά και αρμενικά τραγούδια, και νέες ελληνικές και ρωμαϊκές μελωδίες προσδιόρισαν τις μορφές και τα συστήματα τονισμού της βυζαντινής μουσικής. Στο Βυζάντιο ξέρουμε ότι υπήρχε και κοσμική μουσική, που παιζόταν στην αυτοκρατορική αυλή, οι ονομαζόμενες επευφημίες, τραγούδια με στίχους που περιλάμβαναν και τις εθιμοτυπικές εορταστικές επευφημίες που αποτελούσαν μέρος της αυλικής λειτουργίας. Όμως γραπτές μουσικές σημειώσεις έχουν διασωθεί μόνο από τη θρησκευτική μουσική. Η βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική είναι καθαρά φωνητική και μονοφωνική. Οι Ψαλμωδίες, τα τροπάρια, και ύμνοι, κοντάκια και κανόνες, αποτελούσαν την βυζαντινή μουσική. Ως τον 9^ο αιώνα, η βυζαντινή μουσική είχε μεγάλη επίδραση στο μουσικό πολιτισμό μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών.

Οι παραδόσεις των καλών τεχνών και της αρχιτεκτονικής του Βυζαντίου κληρονομήθηκαν μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453 στην μεσαιωνική Ελλάδα, αλλά η επιρροή της βυζαντινής τέχνης στη Δυτική Ευρώπη συνεχίστηκε μέχρι και τον 13ο αιώνα, αποδεικνύοντας την διαχρονικότητα και αισθητική της αξία.