ΕΝΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΕΛΛΟ ΑΓΡΑ, ΤΟΝ ΗΡΩΑ ΤΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ.  

www.Apodimos.com

Στις 7 Ιουνίου 2007, συμπληρώθηκαν τα εκατό χρόνια από τον μαρτυρικό θάνατο του κατά κόσμον Τέλλου Αγαπηνού, του θρυλικού καπετάν Άγρα του Μακεδονικού Αγώνα και το Apodimos.com του αφιερώνει για την μνήμη του αυτή την παρουσίαση, με σκοπό όλοι οι Έλληνες και Απόδημοι αδελφοί μας να τον θυμούνται μια και το νέο Βιβλίο της νεότερης Ιστορίας δεν περιέχει τον Μακεδονικό Αγώνα . Ο εθνομάρτυρας καπετάν Άγρας τοποθετείται από την Ιστορία ανάμεσα στους κορυφαίους οπλαρχηγούς του Αγώνα και κορυφαίος καταδρομέας των βάλτων. Ο έντονος ανταρτοπόλεμος που ανέπτυξε ο νεώτερος των οπλαρχηγών κατά των κομιτατζήδων στην Λίμνη των Γιαννιτσών, συνέβαλε τα μέγιστα στην υπεράσπιση των Ελλήνων της Μακεδονίας, οι οποίοι υπέφεραν από την βουλγαρική βαρβαρότητα σε όλο της το μεγαλείο.

Ο θρυλικός Τέλλος Αγαπηνός (καπετάν Άγρας) που απαγχονίσθηκε από τους κομιτατζήδες το 1907.

Γι’ αυτόν τον ήρωα που στα 27 του χρόνια μαρτύρησε μαζί με τον πιστό συμμαχητή του, Αντώνη Μίγγα από την Νάουσα, για την Ελλάδα στα χέρια των κομιτατζήδων οι οποίοι στην συνέχεια τους απαγχόνισαν, σας γνωρίζουμε ότι δεν έχει δοθεί η πρέπουσα τιμή και από τον Δήμο Αθηναίων. Υπάρχει η σκέψη, πρόταση και παράκλησή του Ιωάννη Χρ. Γιαννάκενα εκδότη των εκδόσεων Πελασγός και των Αποδήμων προς στον Δήμαρχο Αθηναίων κ. Νικήτα Κακλαμάνη και στο Δημοτικό Συμβούλιο, να τιμήσει την μνήμη του ήρωα με την δρομολόγηση τοποθέτησης προτομής. Ως κατάλληλο σημείο για την ανέγερση μνημείου, προτείνετε η πλατεία Παύλου Μελά (Ρηγίλλης) στην Βασ. Σοφίας, όπου βρίσκεται και η Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων. Εκεί αριστερά από το μνημείο του Παύλου Μελά (έργο του μεγάλου γλύπτου Λάζαρου Σώχου), υπάρχει χώρος με γρασίδι. Ταιριαστή θέση για τον Άγρα η εκ δεξιών του πρωτομάστορα Παύλου Μελά. Πιστεύουμε ότι η πρότασή αυτή είναι απολύτως εφικτή, και παρακαλούμε δημοσίως τον Δήμο Αθηναίων να ασχοληθεί σοβαρά με αυτήν. Σήμερα που η Ιστορία της Μακεδονίας και εν γένει του Ελληνισμού δέχεται επίθεση πλαστογραφήσεως, η ιστορική μνήμη αποτελεί την βασική μας άμυνα.

Ο Τέλος Αγαπηνός, ανθυπολοχαγός πεζικού του ελληνικού στρατού, γεννήθηκε το έτος 1880 στο Ναύπλιο που υπηρετούσε τότε ο πατέρας του Ανδρέας ως πρωτοδίκης, ο οποίος και τον έγραψε αμέσως στο μητρώο του τότε δήμου Πλαταμώδους με αρ. 103 / 1880 ως δημότη της γενέτειρας αυτού και των προγόνων του, τους Γαργαλιάνους. Η μητέρα του, ήταν αδελφή του στρατηγού Ιωάν. Παπατσώνη.

Ήταν ανθυπολοχαγός πεζικού εκ της σχολής των Ευελπίδων. Η πατριωτική του ψυχή δεν μπορούσε να υποφέρει την εθνική κατάπτωση, που ακολούθησε μετά την ήττα του 1897 και με ενθουσιασμό κατατάχθηκε στο μακεδονικό αγώνα ως οπλαρχηγός Βερμίου, με την επωνυμία Καπετάν Άγρας, και αφιέρωσε όλες του τις δυνάμεις στην καταπολέμηση του εκβουλγαρισμού των Ελληνικών πληθυσμών της Μακεδονίας, τον όποιο ενεργούσε συστηματικά το βουλγαρικό κομιτάτο με κάθε είδους τρομοκρατία.

Τέλος δε θυσίασε και την ζωή του στην εκτέλεση του ιερού αυτού σκοπού. Μέσα στους πυκνούς και απάτητους καλαμώνες της λίμνης των Γιαννιτσών που ήταν ένα απέραντο τέλμα νοσογόνο, μέσα σε υγρές καλαμένιες καλύβες υπέφερε σκληρά δύο χρόνια από κακουχίες, στερήσεις, κινδύνους και ελώδεις πυρετούς, οι όποιοι τον ανάγκασαν να αποχωρήσει για κάποιο χρονικό διάστημα για να αναρρώσει.

Οι Βούλγαροι μετά την αποτυχία της Επανάστασης του Ίλιντεν, το 1903, καταδιωκόμενοι από τα τουρκικά αποσπάσματα βρήκαν καταφύγιο στη λίμνη. Έτσι ανακάλυψαν και σιγά-σιγά εκτόπισαν τους ψαράδες. Όλος ο γύρω κάμπος καταδυναστευόταν από τους κομιτατζήδες αυτούς, που την ημέρα έβγαιναν και τρομοκρατούσαν τα γύρω χωριά και το βράδυ τρύπωναν στις κρυφές και απόρθητες έως τότε καλύβες τους. Έτσι, σιγά-σιγά αναγκάζονταν οι δυστυχείς αυτοί Έλληνες χωριάτες να δηλώνουν υποταγή στους αδίστακτους κομιτατζήδες, γιατί διαφορετικά αντιμετώπιζαν το δολοφονικό μαχαίρι, τη φωτιά και το δυναμίτη.

Μπροστά στην κατάσταση αυτή το Προξενείο μας στη Θεσσαλονίκη αποφάσισε να δράσει μέσα στη λίμνη, στην ίδια τη φωλιά των Κομιτατζήδων. Ο Άγρας, λοιπόν, ανέλαβε να τους εκδιώξει από τον Βάλτο. Προκαλώντας τους να αναμετρηθούν μαζί του, κατάφερε να καταλάβει την περίφημη Καλύβα των Βουλγάρων, γνωστή με το όνομα Κούγκα. Με την βοήθεια του ντόπιου σώματος του καπετάν Γκόνου Γιώτα, πρόσβαλε το Ζερβοχώρι που ήταν το ορμητήριο των Κομιτατζήδων. Σ

τις 14 Νοεμβρίου του 1906, εξορμά για να καταλάβει την κεντρική Βουλγάρικη Καλύβα του Ζερβοχωρίου. Καθώς όμως δεν είχε επαρκή δύναμη για να προκαλέσει αντιπερισπασμό στις γειτονικές βουλγάρικες καλύβες, βρέθηκε ανάμεσα σε διασταυρούμενα πυρά. Στην πεισματώδη σύγκρουση, οι απώλειες ήταν τρεις σύντροφοι του Άγρα νεκροί και τρεις τραυματίες, μεταξύ των οποίων ο υπαρχηγός του, Τηλιγάδης, καθώς και ο ίδιος ό Άγρας, ο οποίος τραυματίστηκε στον δεξιό ώμο και στο δεξί χέρι. Οι νεκροί ήσαν ο Δημ. Μακρακιώτης από την Δωρίδα, ο Γεώργιος Θεμελής από την Καστοριά καί ο Φώτης Τριζόπουλος από την Κουλακιά. Το Κέντρο του Αγώνα, τον καλεί να μεταβεί στή Θεσσαλονίκη προκειμένου να γιατρευθεί από τα τραύματά του. Με δική του ευθύνη παραμένει μόνο 4 ημέρες και κατόπιν επιστρέφει πίσω στο Βάλτο και στα παλληκάρια του. Στις φωτογραφίες που διασώθηκαν από την εποχή εκείνη, βλέπουμε τον Άγρα με τους συντρόφους του στο Βάλτο φορώντας γάντι στο δεξί χέρι γιατί τού έλειπε μία φάλαγγα από το μεσαίο δάκτυλο του δεξιού χεριού του.

Έγινε ο τρόμος των βουλγάρων ανταρτών της Λίμνης και προστάτης των Ελληνικών χωριών, θρυλικός εις όλη την Μακεδονία για τα ηρωικά του κατορθώματα. Δυστυχώς, επεδίωξε φιλική συνεννόηση με τους Βουλγάρους αρχηγούς Κασάψεφ και Σλατάν, στους οποίους έδωσε εμπιστοσύνη και προσήλθε άοπλος με, ένα μόνον σύντροφο σε προκαθορισμένη εκ των προτέρων συνέντευξη στο Βλάδοβο. Συνελήφθη τότε άνανδρα κατά διαταγή αυτών από τους άνδρες τους και περιήχθη προς διαπόμπευση επί μία εβδομάδα στα βουλγαρικά χωριά της Έδεσσας και Καρατζόβας και τέλος απαγχονίσθηκε μαζί με τον σύντροφό του σε κλαδί καρυδιάς στο δρόμο μεταξύ Τεχόβου και Βλαδόβου. Ο τάφος του υπάρχει στο νεκροταφείο του Βλαδόβου, κενοτάφιο δε επί της Εγνατίας οδού στην είσοδο του Βλαδόβου. Μαρτύρησε την 3η Ιουνίου 1907 σε ηλικία μόλις 27 ετών. Η δράση του εξιστορείται λεπτομερώς στο ωραίο βιβλίο της Πηνελόπης Δέλτα «Τα μυστικά του Βάλτου». Η τόσο άνανδρη και κτηνώδης δολοφονία του, τόνωσε τον αντιβουλγαρικό μακεδονικό αγώνα και εξήγειρε μίσος άσβεστο κατά των Βουλγάρων σε όλο τον Ελληνισμό, κατέστησε δε και το όνομα του Καπετάν Άγρα πανελληνίως γνωστό.

Το 1906 και ενώ οι μάχες μαίνονται στην ελώδη περιοχή των Γιαννιτσών μία περιοχή που τόσο παραστατικά αναφέρεται από την Πηνελόπη Δέλτα στα «Μυστικά του Βάλτου» .

Τον Νοέμβριο του 1906 μεταφέρθηκε λόγω τραυματισμού στη Θεσσαλονίκη, αλλά σύντομα επανήλθε στον βάλτο. Τον Ιούνιο του 1907 δέχθηκε πρόταση του Βούλγαρου βοεβόδα Ζλατάν για τοπική ειρήνευση, όμως εκείνος τον συνέλαβε, τον διαπόμπευσε και τον απαγχονίζει σε μία καρυδιά έξω από το χωριό Βλάδοβο από  κομιτατζήδες, που μετονομάστηκε έπειτα σε Αγρας.

Σήμερα στο δρόμο για το χωριό Καρυδιά βρίσκεται το μνημείο των μακεδονομάχων Αγρα-Μίγκα. Στο χώρο βρίσκεται ομοίωμα της καρυδιάς όπου κρεμάστηκε ο Καπετάν-Αγρας και ο σύντροφος του Μίγκας  κατά την περίοδο των σκοτεινών χρόνων του μακεδονικού αγώνα από κομιτατζήδες. Κάθε χρόνο αρχές Ιουνίου γίνεται μνημόσυνο στο χώρο όπου έχει κτισθεί προς τιμήν των νεκρών μνημείο και ένας μικρός ναός. Ακολουθεί εκδήλωση στην πλατεία του χωριού Καρυδιά. Τμήμα της πραγματικής καρυδιάς που κρεμάστηκε ο Άγρας εκτίθεται στο φουαγιέ του δημαρχείου της Έδεσσας.

Οι Μακεδονομάχοι Τέλλος Αγρας και Αντώνης Μίγγας, όπως και άλλοι ήρωες, αγωνίστηκαν κι έπεσαν για να διασώσουν τον Ελληνισμό της Μακεδονίας. Και όλοι ήσαν πιστά τέκνα της Εκκλησίας. Το ίδιο που ήσαν οι ήρωες της Εθνικής Παλιγγενεσίας, οι ήρωες της Ηπείρου, οι Ηρωες της Κρήτης, οι ήρωες του πολέμου του 40, οι ήρωες της ΕΟΚΑ. Όλοι τους είχαν βιώσει τα ιδανικά της Ορθοδοξίας και του Εθνους, πίστευαν σ' αυτά, πολέμησαν γι' αυτά και πολλοί έπεσαν υπερασπίζοντας τα. Μην κοιτάτε σήμερα που με άνεση ορισμένοι έχουν την από αυτούς τους ήρωες δοσμένη δυνατότητα να απαρνούνται την Πατρίδα, να αλλοιώνουν την Ιστορία και να υβρίζουν και να συκοφαντούν την Εκκλησία. Και οφείλομε να υπογραμμίσουμε ότι στον Μακεδονικό Αγώνα δεν συμμετείχαν μόνο οι Έλληνες της Μακεδονίας και της Θράκης, αλλά όλος ο Ελληνισμός, με πρώτους τους Κρήτες, τους Μανιάτες, τους άλλους Πελοποννησίους, τους Κυπρίους, τους Ηπειρώτες, τους Θεσσαλούς, και τους Στερεοελλαδίτες.

Τα πειστήρια για τους «απίστους» για τις ηρωικές πράξεις των Αγρα και Μίγγα.

Το πόσο ανεπτυγμένα ήταν μέσα τους το συναίσθημα προς τον Θεό και την Πατρίδα αποδεικνύουν τα διασωθέντα στοιχεία , για τις ηρωικές πράξεις των Άγρα και Μίγγα.

       Από τον φιλόλογο Θεόδωρο Γρηγ. Κανελόπουλο, ο οποίος για να συγγράψει το βιβλίο «Καπετάν Αγρας, Τέλλος Αγαπηνός, Εθνομάρτυς ( 1880-1907)» ( Εκδ. Β' Αθήνα 2003 ) διενήργησε πραγματική ιστορική έρευνα, με επισκέψεις στην εδώ περιοχή της δράσης και της θυσίας των Αγρα και Μίγγα, συνεντεύξεις με τη χήρα του Μίγγα και με πολλούς Μακεδονομάχους και με την πολυχρόνια και επίπονη μελέτη αρχείων. Στο εν λόγω πόνημα του Θεοδ. Κανελοπούλου αναφέρεται η επιστολή την οποία απέστειλε ο Αγρας προς τον θείο του Χρήστο Ταβουλαρίδη την παραμονή της αναχωρήσεως του για την Μακεδονία: «Αγαπητέ μου θείε, αύριο αναχωρώ δι' ιστιοφόρου για τον αγώνα δι' όν προωρίσθην. Εύχομαι να επανέλθω όπως πρέπει και να σας ίδω όλους όπως επιθυμώ. Η σημερινή ημέρα είναι δι' εμέ η σκληροτέρα και συγχρόνως η γλυκυτέρα τοιαύτη. Δεν υπάρχει γλυκύτερον, υψηλότερον και τιμητικώτερον του να συναισθάνεται τις ότι προώρισε τη ζωή του προς υπεράσπισιν των αδίκως και βαρβάρως καταπατουμένων δικαίων της πατρίδος μας. Εύχομαι ίνα ο Θεός με βοηθήση και με συνδράμη εις τον αγώνα εις τον οποίον αποδύομαι… Σας φιλώ όλους Τέλλος Αγαπηνός». ( σελ. 66).

       Για τη θυσία των Αγρα και Μίγγα, στην Έκθεση του προς το Υπουργείο των Εξωτερικών ο Πρόξενος της Ελλάδος στην ακόμη οθωμανοκρατούμενη Θεσσαλονίκη Λάμπρος Κορομηλάς έγραψε:

o        «Εξωτερικόν – Απόρρητον:

Αρχηγός Άγρας Αγαπηνός επινοήσας έλθει συνεννόησιν προς Βουλγάρους οπλαρχηγούς χωρίς να ζητήσει ημετέραν άδειαν, χωρίς να ανακοινώσει πράγμα εις κανέναν εκ Νιαούστης, εξήλθεν Κυριακή πρωί άοπλος μηδένα των οπλιτών παραλαβών, συνοδευόμενος υπό τεσσάρων κοινών Ναουσαίων και ενός Βουλγάρου, προς συνάντησιν Βουλγάρων. Τρεις ώρας δυτικώς Νιαούστης παρά θέσιν Γαβράν, Κάμιν, συνήντησε πρώτον απόσπασμα βλαχοποιμενικόν, είτα σώμα Βουλγάρων Ζλατάνη και Γκεόργκι Κασάπτσε. Ούτοι επί δύο ώρες υπεκρίθησαν αισθήματα φιλίας μέχρις ου εφείσθησαν ότι αρχηγός ουδέν είχε λάβει προφυλακτικον μέτρον. Είτα συνέλαβον αυτόν και ένα, τον πιστότερον κατά κρίσιν των σύντροφον και απήγαγον. Τους άλλους απέλυσαν. Ολίγας ελπίδας έχω διασώσεως, παρ’ όλα αμέσως ληφθέντα μέτρα Κορομηλάς».

Δύο ημέρες μετά το τηλεγάφημα αυτό ο Πρόξενος απέστειλε προς το ΥΠΕΞ έτερον τηλεγράφημα, το εξής:

o        «10 Ιουνίου 1907.Άγρας και είς οδηγός του εφονεύθησαν Πέμπτην υπό Βουλγάρων. Λεπτομερείας ταχυδρομικώς εν σημερινώ ημερολογίω Κορομηλά».

Το ημερολόγιο ανέφερε:

o        «Την Παρασκευήν πρωί, χωρικοί εκ Τεχόβου ερχόμενοι εις Βοδενά μετά τινος χωροφύλακος, εύρον εις διασταυρώσεις οδών αγουσών εις Σαρακίνοβο –Τέχοβο–Βουλκογιάνοβο και επί δένδρου καρυδίας κρεμάμενα δύο πτώματα. Ειδοποιήθη ο Καϊμακάμης Βοδενών (Εδέσσης) όστις μετέβη επί τόπου και η ταυτότης του Τώνη Μίγγα ανεγνωρίσθη υπό γνωριζόντων αυτόν χωρικών. Επί των πτωμάτων υπήρχεν επιγραφή εις Βουλγαρικήν. Εις μεν τον Άγραν: «Εκ Ναυπλίου γενικός αρχηγός σώματος Ναούσης συνεργαζόμενος με Τούρκους και Γκέκηδες, κατά το 88ον άρθρον του Κανονισμού του Κομιτάτου ετιμωρήθη». Επί δε του Μίγγα: «Αντώνιος Μίγγας, Ναουσαίος». Ο καϊμακάμης και ο Γιούσμπασης ήθελαν να ταφώσιν εν Τεχόβω, τη παρακλήσει όμως προσδραμόντων χωρικών εκ Βλαδόβου και μεσολαβήσει του παρισταμένου χριστιανού αστυνόμου Αλέκου, επετράπη η μεταφορά αυτών εις Βλάδοβον όπου και ετάφησαν, ψαλείσης της νεκρωσίμου ακολουθίας και παρισταμένων όλων των ορθοδόξων κατοίκων. Οι νεκροί εφωτογραφήθησαν. Δεν έφερον άλλας πληγάς πλην των εκ του σχοινίου εις τον λαιμόν και εις τας χείρας. Κατά πληροφορίας των εν Βοδενοίς, ο Αγρας από ημέρας της συλλήψεώς του δεν ηθέλησεν να φάγει τίποτε. Κορομηλάς».

Εις άλλο τηλεγράφημα ο Πρόξενος έγραψε:

o        «Τη 8η Ιουνίου 1907 το πτώμα του Αγρα και του μετ' αυτού συλληφθέντος Τώνη (Μίγγα) ευρέθησαν εν τω δάσει του Βλαδόβου, παρά το Τέχοβον…Ο Αγρας έπεσεν θύμα της αδικαιολογήτου αυτού εμπιστοσύνης εις ανθρώπους φαύλους και αναξίους. Νέος εξαίρετος διαπρέψας από της πρώτης στιγμής επί γενναιότητι και νοημοσύνη. Εγίνωσκον οι Βούλγαροι τι ήξιζε, διότι είχον ίδει αυτόν εκ του πλησίον, ότε εφώρμα ηγούμενος πάντοτε των ανδρών του εν τη λίμνη και καταλαμβάνων εξ εφόδου τα βουλγαρικά οχυρώματα' ουδ' αυτά τα τραύματα και αι πληγαί ανέκοψαν ποτέ την δράσιν του. Ητο πάντοτε επιφοβώτατος εις τους αντιπάλους του…

Δεν ετόλμων πλέον από καιρού να τον αντικρύσουν… Επενόησαν λοιπόν να έλθουν προς αυτόν εις διαπραγματεύσεις, υποκρινόμενοι ότι δέχονται συνεννόησιν προς κοινήν δράσιν, δέχονται συμμαχίαν, ίνα παύσωσι πλέον αι των χριστιανών αλληλοκτονίαι. Η πλήρης ευγενείας ψυχή του νέου Αγρα ήτο ανέκαθεν υπέρ της καταπαύσεως των ωμοτήτων, αι οποίαι ήνοιξαν το μεταξύ των χριστιανών χάσμα. Και ότε ήρξαντο ερχόμεναι αι υπό των κομιτατζήδων αποστελλόμεναι πρεσβείαι χωρικών φέρουσαι λόγους φιλίας και αγάπης προθύμως εδέχθη να έλθη εις διαπραγματεύσεις. Μη .έχων εν εαυτώ δόλον δεν υπώπτευσε τον δόλον των Βουλγάρων…». (αυτ. σελ. 188).

       Από τις ιστορικές πηγές πληροφορούμεθα την τραγικήν αλήθειαν ως προς τις προθέσεις των Άγρα και Μίγγα.

o        Μία εβδομάδα μετά τον ηρωικό θάνατο του Άγρα δηλ. στις 14-06-1907 η εφημερίδα «Εμπρός» των Αθηνών στη σελ. 2 έγραφε: «Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΑΓΡΑΣ ΠΩΣ ΕΠΕΣΕΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΝΕΔΡΑΝ: Ελήφθησαν χθες ασφαλείς πληροφορίαι περί του τραγικού θανάτου του οπλαρχηγού Άγρα εν Μακεδονία. Ο Άγρας είχεν επιτύχει την συνενόησιν μετά του Βουλγάρου αρχηγού Ζλατάν δείξαντος διαθέσεις όπως εξυπηρετήσει τον Ελληνικόν αγώνα».

Βλέπομε λοιπόν ότι από την πρώτη δημοσίευση πού έγινε σχετικά μέ τον θάνατο του Άγρα αναφέρεται ότι ο λόγος της συνάντησης του Άγρα με τον Ζλατάν ήταν να «εξυπηρετήσει τον Ελληνικόν αγώνα», ο πρώην βοεβόδας του Βάλτου.

       Στα 1908, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του Άγρα κυκλοφόρησε το Μακεδονικό Ημερολόγιο 1908. Σ’ αυτό, ο φίλος του Άγρα, Μακεδονομάχος και αυτός, ο Κων. Μαζαράκης – Αινιάν (καπετάν Ακρίτας) γράφει νεκρολογία με τίτλο «Καπετάν Άγρας». Εκεί αναφέρει ότι ο σκοπός του Άγρα ήταν «να γυρίσει με τους Έλληνες τους κομιτατζήδες» και «νά παραδώσει εις την πίστιν (του Ελληνισμού) τα δηλητηριασμένα χωριά» όπως ονομάζει τα χωριά εκείνα των οποίων οι κάτοικοι «είχαν παρασυρθεί από την Εξαρχική-Βουλγαρική προπαγάνδα».

       Η δολοφονία του Άγρα και του φίλου του Μίγγα νομίστηκε ότι θα έκαμπτε το φρόνημα των Ελλήνων στη Μακεδονία, όταν μάλιστα η προπαγάνδα διέδιδε ότι έπεσαν σε μάχη… Όμως η αλήθεια είχε μαθευτεί. Όλοι γνώριζαν ότι ο Άγρας έδειξε ανδρεία και πίστη στον συνάνθρωπο, κάτι που εκμεταλλεύτηκαν οι εχθροί του. Όλοι γνώριζαν ότι μαρτύρησε για τα ιδανικά του. Και όπως είπε ένας Μακεδονομάχος: «Η κρεμάλα του Αγρα και του Μίγγα που πήγαιναν για συνεννόηση - και αυτό είχε φαρδιά μαθευτεί- ζημίωσε τη βουλγαρική υπόθεση στη Μακεδονία, παρ' όλον ότι οι Βούλγαροι διέδωσαν ότι τους έπιασαν στη μάχη» .

       Και τέλος καταστρέφοντας τον λόγο για τον Αγρα ας πω τους σχετικούς στίχους του Γεωργίου Σουρή:

Το Apodimos.com εκφράζοντας την θέληση όλων των Ελλήνων και των αποδήμων αδελφών μας αναφωνεί «Αιωνία η μνήμη των ηρώων Τέλλου Αγρα - Αγαπηνού και Αντώνη Μίγγα».

Πηγές : Edessacity.gr – Myriobiblos.gr – Gargaliani.gr –  ecclesia.gr