1η ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1955. ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΤΗΣ Ε.Ο.Κ.Α. και η ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΛΙΟΠΕΤΡΙ.

Ιστορικό Αφιέρωμα.

Επιμέλεια του εκδότου του www.Apodimos.com Ξενοφώντα Φαφούτη

Η ιστορία πλέον έχει γραφεί και πέρασαν 50 χρόνια και πλέον χρόνια από την δημιουργία της Ε.Ο.Κ.Α. η οποία δημιουργήθηκε το 1955 που έδρασε κατά την χρονική περίοδο 1959 και έχουμε την ιερά υποχρέωση να για την ενημέρωση όλων των Ελλήνων, Κυπρίων και Απόδημων αδελφών μας, να αναφερθούμε για την Ιστορία αυτής της Οργάνωσης και για τα άτομα που έζησαν τα γεγονότα της εποχή αυτής και τώρα δεν υπάρχουν . Η ιστορία έχει γραφεί για τους Αγώνες των Κυπρίων για ελευθερία και εμείς δεν μπορούμε να προσθέσουμε τίποτε περισσότερο ή λιγότερο το μόνο που θα πρέπει να κάνουμε είναι η «απότιση φόρου τιμής στους αγωνιστές του αγώνα για την ανεξαρτησία της Κύπρου από την Βρετανική κυριαρχία και την ένωση της με την Ελλάδα»  και να παρουσιάσουμε ότι στοιχεία συλλέξαμε για αυτό το αφιέρωμα για να ενημερώσουμε τους πολυπληθείς επισκέπτες-αναγνώστες μας, του portal του Online magazine του Apodimos.com για τα γεγονότα αυτής της εποχής.

Σαν αρχή του αφιερώματος αυτού που αφορά το θέμα του, θα πρέπει να ενημερώσουμε όλους ότι πλέον άνοιξε το οδόφραγμα της Λήδρας σύμφωνα της πρόσφατης συμφωνίας των Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ και μετά από 10 ώρες ξανά έκλεισε και θα σας παρουσιάσουμε ορισμένα στοιχεία για τα γεγονότα αυτά.

Η οδός Λήδρας, την οποία η παλιοί Λευκωσιάτες αποκαλούν «μακρύδρομο», αρχίζει από την πλατεία Ελευθερίας στην ελεύθερη περιοχή της Λευκωσίας, διασχίζει την παλιά πόλη της Κυπριακής πρωτεύουσας και καταλήγει στην πλατεία Σεραγίου ή Ατατούρκ στα κατεχόμενα. Το Δεκέμβριο του 1963, λόγω των δικοινοτικών ταραχών ο Βρετανός στρατηγός Γιάνγκ χάραξε στο χάρτη της Λευκωσίας μια γραμμή με πράσινο στιλό.  Και η οδός Λήδρας έκλεισε. Τα μέτρα χαλάρωσαν μόνο για τους Τουρκοκύπριους μεταξύ 1968 και 1974.  Κατά την Τουρκική εισβολή του 1974 τα Τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν τμήμα της οδού Λήδρας και η Κυπριακή κυβέρνηση για λόγους προστασίας ύψωσε τείχος από μπετό. Από το Νοέμβριο του 2005 μέχρι τον Ιανουάριο του 2007 το κατοχικό καθεστώς τοποθέτησε μεταλλική γέφυρα μέσα στη «νεκρή ζώνη». Το Μάρτιο του 2007, η Κυπριακή κυβέρνηση σε μια κίνηση καλής θέλησης για να ανοίξει η δίοδος της οδού Λήδρας κατεδάφισε το τείχος.

Της διάνοιξης της διόδου προηγήθηκε η απόσυρση των σκοπών της Εθνικής Φρουράς και του Τουρκικού στρατού. Το άνοιγμα της διόδου είναι σημαντικό γεγονός, αλλά δεν ισοδυναμεί με την πτώση του τείχους του Βερολίνου, αφού η Κύπρος και η πρωτεύουσά της η Λευκωσία παραμένει διχοτομημένη, λόγω της συνεχιζόμενης Τουρκικής κατοχής. Δεκάδες πολίτες, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι και ξένοι τουρίστες, σχημάτισαν ουρά για να περάσουν προς το κατεχόμενο και το ελεύθερο τμήμα της Λευκωσίας.

Το άνοιγμα του οδοφράγματος στην οδό Λήδρας στη Λευκωσία που ήταν κλειστή από τις διακοινοτικές ταραχές του 1964, έγινε με μια τελετή στη βάση της πρόσφατης συμφωνίας των Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλί Ταλάτ όπου σηματοδότησε την συμφωνία η απελευθέρωση πολύχρωμων μπαλονιών από τον σύμβουλο του προέδρου Χριστόφια, Γιώργου Ιακώβου και του συμβούλου του Τουρκοκύπριου ηγέτη, Οζντίλ Ναμί.

Συγκίνηση στην Κύπρο και θετικά σχόλια από τα Ηνωμένα Έθνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση προκάλεσε η διάνοιξη του οδοφράγματος στην οδό Λήδρας, στο ιστορικό κέντρο της Λευκωσίας, που αποτελούσε σύμβολο της διχοτομημένης Μεγαλονήσου. Η διάνοιξη μετά από 44 χρόνια συμφωνήθηκε στην πρόσφατη συνάντηση του Δημήτρη Χριστόφια με τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, με τις δύο πλευρές να εκφράζουν την ελπίδα ότι τα εμπόδια μπορούν να ξεπεραστούν ώστε να βρεθεί λύση στο Κυπριακό.

Ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας κ.Χριστόφιας είπε πως «το επόμενο βήμα, κατά τη δική μας την εκτίμηση, θα είναι να γίνει απαγκίστρωση των στρατευμάτων σε όλο το μήκος της παλιάς Λευκωσίας, και βεβαίως και η διάνοιξη του οδοφράγματος του Λιμνίτη».

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Χανς Γκερτ Πέτερινγκ, χαιρέτισε το άνοιγμα της οδού Λήδρας στη Λευκωσία και προέβη στην ακόλουθη δήλωση: «Χαιρετίζω το πρώτο βήμα μιας πραγματικής και ορατής προσέγγισης μεταξύ των δύο κοινοτήτων της Κύπρου. Ελπίζω ότι αυτό θα οδηγήσει σε πολλά άλλα βήματα, τα οποία θα βελτιώσουν την καθημερινή ζωή των πολιτών και των δύο κοινοτήτων και ότι τελικώς θα οδηγήσει στο να καταστεί η Κύπρος ένα αδιαίρετο κράτος μέλος».

Η υπουργός Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη χαιρέτισε με σημερινή της ανακοίνωση τη διάνοιξη της διόδου στην οδό Λήδρας, στη Λευκωσία, αναλυτικά η υπουργός Εξωτερικών δήλωσε σήμερα από το Βουκουρέστι τα εξής: «Χαιρετίζουμε τη διάνοιξη της διόδου της οδού Λήδρας. Αποτελεί σημαντικό, συμβολικό βήμα προσέγγισης των δύο κοινοτήτων. Ελπίζουμε ότι θα ακολουθήσει η διάνοιξη και άλλων διόδων. Ελπίζουμε επίσης ότι η σημερινή εξέλιξη θα συμβάλλει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στο νησί και στην άμεση εφαρμογή των όσων συμφώνησαν την 21η Μαρτίου ο πρόεδρος Δημήτρης Χριστόφιας και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μεχμέτ Αλί Ταλάτ ώστε να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος για την εκκίνηση της πλήρους διαπραγματευτικής διαδικασίας. Για μια λύση δίκαιη, βιώσιμη και λειτουργική».

Η διέλευση από και προς το κατεχόμενο τμήμα της Λευκωσίας θα γίνεται πλέον με την επίδειξη ταυτότητας ή διαβατηρίου. Η διάνοιξη του οδοφράγματος εκτός του ότι θα ενισχύσει την επικοινωνία μεταξύ των δύο κοινοτήτων, εκφράζει τη θέληση να λυθεί το Κυπριακό στη βάση μιας δίκαιης και βιώσιμης λύσης, να τερματιστεί η κατοχή και να επανενωθεί η Κύπρος, όπως δήλωσε μιλώντας στη ΝΕΤ 105.8 ο εκπρόσωπος Τύπου της Κυπριακής κυβέρνησης Στέφανος Στεφάνου. Θετικό και ελπιδοφόρο μήνυμα για το Κυπριακό μεταφέρει στον ΓΓ των Ηνωμένων Εθνών ο βοηθός ΓΓ του διεθνούς οργανισμού Λιν Πάσκοε, όπως ο ίδιος δήλωσε την Τετάρτη μετά την ολοκλήρωση των επαφών του στη Λευκωσία. Η Ειδική Αντιπρόσωπος του γ.γ. του ΟΗΕ στην Κύπρο, Ελίζαμπεθ Σπέχαρ, τόνισε ότι «όλοι μας γνωρίζουμε ότι η διάνοιξη της Λήδρας δεν είναι η λύση του Κυπριακού. Υπάρχει ελπίδα και ένα καλό κλίμα μεταξύ των ηγετών των δύο κοινοτήτων. Τα Ηνωμένα Έθνη δεσμεύονται να συνεχίσουν τις προσπάθειες για λύση του κυπριακού». Ο κ. Γ. Ιακώβου επεσήμανε ότι η διάνοιξη της διόδου δεν ήταν εύκολη υπόθεση και εξέφρασε την ελπίδα να ξεπεραστούν όλα τα εμπόδια στη διαδικασία για εξεύρεση λύσης του κυπριακού, η οποία θα οδηγήσει στην επανένωση της Κύπρου. Ο κ. Πάσκοε ανέφερε ότι θα υποβάλει έκθεση στον ΓΓ και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, στην οποία θα μεταφέρει «το θετικό και αισιόδοξο μήνυμα» που εισέπραξε κατά τις επαφές του. Οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων, πρόσθεσε, έθεσαν τους στόχους τους για επίτευξη δίκαιης και διαρκούς λύσης και οι Κύπριοι, είπε, είναι σωστό να έχουν αυξημένες προσδοκίες.

Ο πρέσβης της Ελλάδος, κ. Δημήτριος Ράλλης, εξέφρασε την ελπίδα να ανοίξουν και άλλες δίοδοι. Ο Βρετανός Υπατος Αρμοστής, κ. Πήτερ Μίλετ, χαρακτήρισε πολύ σημαντικό γεγονός τη διάνοιξη της οδού Λήδρας, τόνισε όμως ότι δεν πρόκειται για τη λύση του κυπριακού, αφού, επεσήμανε, η Λευκωσία παραμένει διχοτομημένη.

Όμως η Κυπριακή κυβέρνηση έκλεισε τη δίοδο από και προς τα κατεχόμενα της οδού Λήδρας, στη Λευκωσία, που άνοιξε για πάνω από δέκα ώρες, όταν έγινε αντιληπτό από την Κυπριακή Αστυνομία ότι αστυνομικοί του παράνομου κατοχικού καθεστώτος είχαν εισέλθει εντός της «νεκρής ζώνης». Η Τουρκική πλευρά παραβίασε τη συμφωνία για το άνοιγμα της διόδου, δήλωσε ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξεως Κύπρος Χρισοστομίδης. Η συμφωνία προβλέπει ότι εντός της «νεκρής ζώνης» θα διακινούνται μόνο άνδρες της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ. Η Κυπριακή κυβέρνηση έκανε διάβημα στα Ηνωμένα Έθνη, τα οποία άρχισαν διαβουλεύσεις με την Τουρκική πλευρά. Σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες στις 9.30 τηνΠέμπτη, οι αστυνομικοί του παράνομου κατοχικού καθεστώτος αποσύρθηκαν από την «νεκρή ζώνη».

Αυτά σαν εισαγωγή και πριν μελετήσουν το αφιέρωμα για την Επέτειο Ίδρυσης της ΕΟΚΑ και για την Μάχη του Λιοπετρίου θα προτείναμε στους επισκέπτες-αναγνώστες του Apodimos.com να μελετήσουν τα πιο κάτω άρθρα μας πατώντας ΚΛΙΚ σε κάθε άρθρο του ΦΕΒ του 2005 «1974, ΟΙ ΑΔΙΚΑΙΩΤΟΙ…...» και του ΑΠΡΙΛ 2005 ΑΥΤΗ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΓΝΟΟΥΜΕΝΟΥΣ της ΚΥΠΡΟΥ, είναι εις ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ της ΕΟΚΑ.

Η ανάπτυξη του αφιερώματος θα ακολουθήσει τους πιο κάτω άξονες παρουσίαση της (Ε.Ο.Κ.Α.)Εθνικής Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών σε βάθος καθώς και Η μάχη στον Αχυρώνα του Λιοπετρίου πόσο τον ηρωισμό τον νίκησε η προδοσία. Ενώ θα σας παρουσιάσουμε ένα Χρονολογικό Πίνακας της Ιστορίας του Κυπριακού Προβλήματος χωρίς να αναφέρονται στοιχεία που έχουν σχέση με την σύνδεση της Δημοκρατίας της Κύπρου με την Ευρωπαϊκή Ένωση για αυτό τον λόγο για να πληροφορηθείτε κάντε ΚΛΙΚ στο άρθρο μας του ΑΠΡΙΛ του 2003 με τίτλο Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΤΙΓΜΗ της ΕΝΤΑΞΗΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ στην ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ.

(Ε.Ο.Κ.Α.) Εθνική Οργάνωσης Κυπρίων Αγωνιστών

Στην μακρόχρονη ιστορία του Ελληνισμού, υπάρχουν πολλές σημαντικές ημερομηνίες που θυμίζουν την ένδοξη πορεία του έθνους μας ανά τους αιώνες. Κατά τον 20ο αιώνα μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες είναι η 1η Απριλίου 1955.Είναι η ημέρα που ο Κυπριακός Ελληνισμός ξεκίνησε μόνος του τον Αγώνα εναντίον της αποικιοκρατικής Μ. Βρετανίας, έναν αγώνα τιτάνιο για την Ελευθερία και την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Ο ξεσηκωμός των Κυπρίων αδελφών μας, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν η τελική ενέργεια μίας πολύχρονης προσπάθειας των Κυπρίων για την Ένωση με την μητέρα Ελλάδα. Τις ρίζες αυτής της προσπάθειας τις βρίσκουμε στην επανάσταση του 1821 και συνεχίζεται μετέπειτα με τους αγώνες των Κυπρίων καθόλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας και της αγγλοκρατίας. Η Ένωση δεν ήταν μόνον πόθος των Κυπρίων, αλλά και των Ελλαδιτών, οι οποίοι πίστευαν ότι η Κύπρος πρέπει να ενταχθεί στον εθνικό κορμό. Η εξέγερση των Κυπρίων τον Οκτώβριο του 1931 η οποία κατεστάλη από τους 'Αγγλους με βίαιο τρόπο προκάλεσε μεγάλες φοιτητικές αναταραχές και στην Ελλάδα. Τον αμφότερο πόθο για Ένωση εκμεταλλεύθηκε η Μεγάλη Βρετανία κατά την διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο υποσχέθηκαν την Κύπρο για να βγει η Ελλάς από την ουδετερότητα, κατά δε τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο για να εξασφαλίσουν τη συμμαχία της και πάλι, αλλά όταν η Ελλάς καταλήφθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα δεν απέτρεψαν την μετάβαση στην Κύπρο της Ελληνικής κυβέρνησης, φοβούμενη την de facto αναγνώρισή της απ' τους Κυπρίους. Οι Κύπριοι συνειδητοποιώντας ότι οι Βρετανοί δεν πρόκειται να επιτρέψουν την Ένωση με την Ελλάδα άρχισαν να προετοιμάζονται για τον άνισο αγώνα. Κατενόησαν ότι μόνο η ένοπλη σύγκρουση ήταν αυτή που θα μπορούσε να οδηγήσει στο πολυπόθητο αποτέλεσμα και αυτό δεν ήταν άλλο από την ΕΝΩΣΗ. Έτσι φθάσαμε στον Απρίλη του 1955. Σίγουρα όταν η Ε.Ο.Κ.Α ξεκίνησε τον ένοπλο αγώνα, οι Άγγλοι ποτέ δεν φαντάστηκαν ότι μία χούφτα αγωνιστών θα μπορούσαν να τους νικήσουν, αυτούς που πριν από λίγα χρόνια είχαν εξέλθει θριαμβευτές από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και όμως, 40.000 Βρετανοί στρατιώτες δεν μπόρεσαν να νικήσουν τις λίγες εκατοντάδες αγωνιστών της Ε.Ο.Κ.Α, παρότι οι τελευταίοι διέθεταν ελάχιστα μέσα οπλισμού.

Οι Άγγλοι προσπάθησαν να κάμψουν το φρόνημα του Κυπριακού Ελληνισμού χρησιμοποιώντας κάθε είδους τρομοκρατία. Συλλάμβαναν μαθητές του δημοτικού και του γυμνασίου γιατί κρατούσαν Ελληνικές σημαίες, βεβήλωναν ναούς, όπως το ναό της Παναγίας του Μαχαιρά, έκλειναν σχολεία, άνοιγαν στρατόπεδα συγκεντρώσεως, μετέφεραν αγωνιστές σε φυλακές της Αγγλίας και όλα αυτά πάντοτε με την αγαστή συνεργασία των τουρκοκυπρίων. Η πείρα από τις αποικίες τους, τους είχε διδάξει ότι μόνον με το «διαίρει και βασίλευε» μπορούσαν να επικρατήσουν και γι' αυτό απ' την αρχή του αγώνος χρησιμοποίησαν τους Τουρκοκύπριους. Οι Τουρκοκύπριοι με την συμπαράσταση των Βρετανών οργανώθηκαν και άρχισαν την τρομοκρατία εναντίον του άμαχου Ελληνικού στοιχείου της Κύπρου, κατέστρεφαν, λεηλατούσαν, πυρπολούσαν ναούς, μέχρι και σφαγές αθώων ανθρώπων διέπραξαν. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 12/6/1958 οι Τουρκοκύπριοι, ειδοποιημένοι από τους Άγγλους, έσφαξαν 8 άοπλους Ελληνοκύπριους μέσα σ' ένα χωράφι, υπό τα απαθή βλέμματα των Άγγλων στρατιωτών, οι οποίοι και είχαν συλλάβει προηγουμένως τους Ελληνοκύπριους.

Η τρομοκρατία, οι εξορίες, τα βασανιστήρια, οι αγχόνες, όχι μόνον δεν έκαμψαν την επιθυμία των Κυπρίων για αγώνα, απεναντίας ατσάλωναν το φρόνημά τους και η ορμή, ιδιαιτέρως της νεολαίας, υπήρξε ασυγκράτητη. Το ολοκαύτωμα του Αυξεντίου στον Mαχαιρά, η ηρωική θυσία των αγωνιστών στον αχυρώνα του Λιοπετρίου, γίνανε αστείρευτες πηγές θάρρους για το λαό της Κύπρου. Αυτή η ατσάλινη ελληνική ψυχή και το αδούλωτο πνεύμα πότισαν με το αίμα τους την Κύπρο. Με το αίμα του Παλληκαρίδη, του Μάτση, του Δράκου, του Καραολή, του Λένα, του Δημητρίου και όλων των άλλων ηρώων. Ήρωες οι οποίοι δεν πέθαναν, περάσαν μόνον απέναντι και έγιναν αθάνατοι.

Όμως παρόλο τον αγώνα και τις θυσίες των Κυπρίων, ο πόθος τους για την Ένωση δεν ευοδώθηκε.

Ο μητροπολίτης Κυρηνείας Μακάριος επέστρεψε από την εξορία και εκλέχτηκε αρχιεπίσκοπος μετά το θάνατο του τοποτηρητή και, για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, αρχιεπισκόπου Λεοντίου. Στο θρόνο της Πάφου εκλέχτηκε ο Κλεόπας, στον θρόνο Κυρηνείας ο Κυπριανός και στο θρόνο Κιτίου ο Μακάριος, που, από το 1950 έγινε αρχιεπίσκοπος. Με την εκλογή νέας εκκλησιαστικής ηγεσίας, άρχισε και η μεθόδευση του αγώνα και η επαναφορά (με πιο μαχητική την αξίωση μετά το δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο) του παγίου αιτήματος των Ελλήνων της Κύπρου για ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Ο Γεώργιος Γρίβας αναφέρει στα Απομνημονεύματά του (Αθήνα, 1961 σσ. 14-15) ότι οι πρώτες σκέψεις για τη διεξαγωγή στην Κύπρο ένοπλου απελευθερωτικού αγώνα γίνονταν στην Αθήνα μεταξύ του ίδιου, του Αχιλλέα Κύρου και άλλων, από τον Ιούνη του 1948. Κατά τον ίδιο χρόνο, παρόμοιες σκέψεις εξέφραζε και σε διάφορους κύκλους στην Κύπρο ο μητροπολίτης Κιτίου Μακάριος, ο μετέπειτα αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ'. Το 1950, όταν ο Μακάριος Γ' ανέβηκε στον αρχιεπισκοπικό θρόνο, προώθησε με πιο έντονο ρυθμό και περισσότερο δυναμικό τρόπο τον ενωτικό αγώνα, που προσπάθησε ταυτόχρονα να του δώσει και διεθνή δημοσιότητα. Οι μυστικές επαφές του με την ομάδα των Αθηνών ήταν συνεχείς. Τον ίδιο χρόνο, ο Γρίβας είχε επαφές με το στρατηγό Γ. Κοσμά, αρχηγό τότε του ελληνικού Γενικού Επιτελείου Στρατού, ο οποίος ενημέρωσε σχετικά και το στρατάρχη Αλ. Παπάγο.

Το Μάη του 1951 η ομάδα των Αθηνών, που αποτελούνταν από Κυπρίους εξορίστους και Ελλαδίτες, πρότεινε στο Γεώργιο Γρίβα, τότε απόστρατο συνταγματάρχη του ελληνικού στρατού, την αρχηγία του ένοπλου αγώνα στην Κύπρο. Ενήμερος ήταν και ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος. Τον Ιούλη του 1951 ο Γρίβας ήρθε στην Κύπρο ως τουρίστας, με σκοπό την επί τόπου μελέτη των δυνατοτήτων για ένοπλο αγώνα στο νησί. Παράλληλα είχε επαφές με τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο και απέκτησε τους πρώτους του συνεργάτες στην Κύπρο.

Ο Μακάριος έκανε, ταυτόχρονα, διπλωματικό και πολιτικό αγώνα, στοχεύοντας στη διεθνοποίηση του Κυπριακού ζητήματος και τη συζήτησή του στα διεθνή πλαίσια του Ο.Η.Ε., ελπίζοντας ότι έτσι θα εξανάγκαζε την κρατούσα δύναμη, τη Μεγάλη Βρετανία, να συζητήσει το πρόβλημα σοβαρά. Οι απογοητεύσεις στον πολιτικό τομέα, με την πλήρη άρνηση της Βρετανίας να παραδεχτεί έστω και την ύπαρξη Κυπριακού ζητήματος, με την αδυναμία των εξαρτημένων από την Αγγλία ελληνικών κυβερνήσεων να πετύχουν οτιδήποτε και με τα πενιχρά αποτελέσματα των πρώτων συζητήσεων για το Κυπριακό που έγιναν στους διαδρόμους των Ηνωμένων Εθνών, οδήγησαν στην τελική απόφαση για διεξαγωγή στην Κύπρο του σχεδιαζόμενου ένοπλου αγώνα. Αφού πήρε την τελική έγκριση από τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο, που ήταν και ο βασικός χρηματοδότης των μέχρι τότε ενεργειών, ο Γρίβας αναχώρησε κρυφά από την Ελλάδα για την Κύπρο με καράβι. Έφτασε στο νησί το βράδυ της 10 ΝΟΕ 1954 και αποβιβάστηκε μυστικά σε ερημική ακτή της Πάφου, κοντά στο χωριό Χλώρακα. Αμέσως άρχισε σκληρή εργασία για σύσταση μυστικής στρατιωτικής οργάνωσης. Άρχισε η στρατολόγηση και η εκπαίδευση ανδρών και η στελέχωση της οργάνωσης, η οποία πήρε την ονομασία Ε.Ο.Κ.Α. (Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών). Την ονομασία έδωσε ο Γρίβας, που για τον εαυτό του επέλεξε το εύστοχο και επιτυχημένο ψευδώνυμο Διγενής, το όνομα του βυζαντινού ήρωα των ακριτικών επών. Η Ε.Ο.Κ.Α., με τη σύμφωνη γνώμη του Μακαρίου που είχε το ψευδώνυμο «Γενικός» άρχισε τη δράση της εντυπωσιακά.

Η Εθνική Οργάνωσις Κυπρίων Αγωνιστών (Ε.Ο.Κ.Α.) ιδρύθηκε την 1 Απριλίου1955 και ήταν οργάνωση των Ελληνοκυπρίων που έδρασε κατά την χρονική περίοδο 1955-1959 για την ανεξαρτησία της Κύπρου από την Βρετανική κυριαρχία και την ένωση της με την Ελλάδα. Στρατιωτικός αρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας, ένας Κύπριος στρατιωτικός που κατά τη διάρκεια του Β' Παγκόσμιου Πόλεμου δημιούργησε την Οργάνωση Χ και συμμετείχε και στον ελληνικό εμφύλιο. Έγινε ευρέως γνωστός με το ψευδώνυμο «Διγενής», από τον Βυζαντινό θρύλο του Διγενή Ακρίτα. Πολιτικός αρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος ο οποίος μετά την απελευθέρωση διετέλεσε πρώτος πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Ε.Ο.Κ.Α. υποστηρίχθηκε από την Ελληνική κυβέρνηση με όπλα και χρήματα και ραδιοφωνικούς σταθμούς που εξέπεμπαν από την Αθήνα. Η εκστρατεία του ξεκίνησε στις 1 Απριλίου1955 με επίθεση σε κυβερνητικά κτίρια, αστυνομικούς σταθμούς, τον ραδιοσταθμό και σε βρετανικό στρατόπεδο της Αμμοχώστου. Η δραστηριότητα της Ε.Ο.Κ.Α. έληξε στις 24 Δεκεμβρίου 1959 όταν επήλθε παύση του αγώνα μετά την συμφωνία της Ζυρίχης. Τελικώς η ανεξαρτησία από τους Άγγλους επήλθε στις 16 Αυγούστου 1960. Η αρχή είχε γίνει αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό για τους αγωνιστές του Ε.Ο.Κ.Α. Η ένωση με την Ελλάδα ήταν ο απώτερος στόχος. Αν και η ανεξαρτησία έφερε τελικώς (και προσωρινώς) την ειρήνη στο νησί, η πολύπλοκη μορφή του νέου συντάγματος καθιστούσε εγγυήτριες δυνάμεις και τις τρεις εμπλεκόμενες χώρες την Ελλάδα, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

ü      Παρουσίαση του Γεωργίου Γρίβας, με το ψευδώνυμο «Διγενής»

Ο Γεώργιος Γρίβας, γνωστός και με το ψευδώνυμο Διγενής, ήταν Κύπριος στρατιωτικός και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα της ιστορίας της Κύπρου. Οργάνωσε και ηγήθηκε του αγώνα των Κυπρίων για ένωση με την Ελλάδα, στην προσπάθειά του όμως αυτή δε δίστασε να αναλάβει ένοπλη δράση κατά Ελληνοκυπρίων οπαδών του ΑΚΕΛ, οι οποίοι επιθυμούσαν απλά ανεξαρτησία από τους Άγγλους, και αργότερα κατά του αρχιεπισκόπου Μακάριου, προέδρου της Κύπρου, όταν θεώρησε ότι ο τελευταίος πρόδιδε τον «εθνικό αγώνα» για Ένωση. Επίσης κατηγορήθηκε για βιαιότητες κατά Τουρκοκυπρίων, ενόπλων και αμάχων, σε όλες τις φάσεις της δράσης του στην Κύπρο.

Γεννήθηκε στην Λευκωσία της Κύπρου στις 5 Ιουλίου 1897 και μεγάλωσε στο χωριό Τρίκωμο της επαρχίας Αμμοχώστου. Διετέλεσε στρατιωτικός του Ελληνικού Στρατού. Συμμετείχε στην Μικρασιατική εκστρατεία και πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο εναντίον των Ιταλών το 1940. Κατά την διάρκεια της Γερμανικής κατοχής ίδρυσε στην Αθήνα την Οργάνωση Χ. Αποστρατεύτηκε με το βαθμό του Συνταγματάρχη.

Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας μετέβη μυστικά στην Κύπρο με το ψευδώνυμο Διγενής και ίδρυσε την ΕΟΚΑ της οποίας ήταν και ο στρατιωτικός αρχηγός (πολιτικός αρχηγός ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος) με στόχο την εκδίωξη των Βρετανών από το νησί και την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.

Επικήρυξη του Γρίβα από τους Βρετανούς

o         Το 1960 Μετά την ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας ο Γρίβας συνέχισε να αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα των εξελίξεων. Αναχώρησε για την Ελλάδα, όπου έγινε δεκτός με μεγάλες τιμές και του απονεμήθηκε ο βαθμός του στρατηγού εν αποστρατεία.

o         Τον Ιούνιο του 1964 τον ξαναέστειλε η κυβέρνηση Παπανδρέου επικεφαλής 5.000 στρατιωτών και ανέλαβε την αρχηγία των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων και στη συνέχεια και της Εθνικής Φρουράς με τη διστακτική συναίνεση του Μακάριου.

o         Το Νοέμβριο του 1967 ελληνοκυπριακές δυνάμεις υπό τις διαταγές του Γρίβα επιτέθηκαν στους Τουρκοκυπρίους στις περιοχές Άγιος Θεόδωρος και Κοφίνου δυτικά της Λάρνακας, ύστερα από εντάσεις και προκλήσεις μεταξύ των δύο πλευρών, με αποτέλεσμα τον θάνατο 22 Τουρκοκυπρίων και ενός Ελληνοκυπρίου. Η Τουρκία απείλησε να εισβάλει στο νησί και η εισβολή απετράπη μόνο με ανταλλάγματα την απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο και την ανάκληση του Γρίβα στην Ελλάδα.

o         Το καλοκαίρι του 1971, η κυβέρνηση των Αθηνών λοιπόν, απέστειλε κρυφά τον Γρίβα στην Κύπρο και ίδρυσε την παράνομη οργάνωση ΕΟΚΑ Β' για να αποσταθεροποιήσει την κυβέρνηση του Μακαρίου. Ο Γρίβας δημιούργησε την Ε.Ο.Κ.Α. Β' και παρουσίασε την οργάνωση ως συνέχεια της Ε.Ο.Κ.Α., αλλά δεν βρήκε, για τους προαναφερθέντας λόγους την ανάλογη υποστήριξη από τον Κυπριακό λαό. Την εξουσία την ανέλαβε πλέον ολοκληρωτικά η ελληνική κυβέρνηση.

Στις 15 Ιουλίου 1974 η Ε.Ο.Κ.Α. Β', με την έγκριση του τότε πρωθυπουργού και του δικτάτορα Ιωαννίδη, συμμετείχε στο πραξικόπημα της Εθνικής Φρουράς εναντίον του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου που όρισε νέο Πρόεδρο του νησιού τον Νικόλαο Σαμψών, η ΕΟΚΑ Β' συνέχισε τη δράση της, καθοδηγούμενη πλέον απευθείας από την Αθήνα, και αναμίχθηκε στο πραξικόπημα Σαμψών, το οποίο ανέτρεψε τον Μακάριο όταν οι σχέσεις του Μακαρίου με τη δικτατορία των Συνταγματαρχών είχαν ενταθεί, με στόχο την συνέχιση του αγώνα για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα ενεργώντας σε βάρος της νόμιμης κυβέρνησης της Κύπρου αυτή η πράξη οδήγησε και οδήγησε στην παράνομη εισβολή της Τουρκίας στις 20 Ιουλίου 1974 και την κατάληψη μεγάλου μέρους του βορείου τμήματος, καθώς και την de facto διχοτόμηση του νησιού.

o         Η Ε.Ο.Κ.Α. Β' ήταν μια ένοπλη παραστρατιωτική οργάνωση που δημιούργησε στην Κύπρο  ο Γεώργιος Γρίβας - Διγενής το 1971 ενάντια στην πολιτική του Αρχιεπισκόπου Μακάριου που ήταν ο πρόεδρος της χώρας εκείνη την περίοδο. Σε αντίθεση με την πρώτη φάση της Ε.Ο.Κ.Α. (1954-1959), η Ε.Ο.Κ.Α. Β' δεν είχε την ίδια απήχηση στον κόσμο, καθώς η πρώτη φάση ήταν αγώνας εναντίον των Άγγλων, ενώ η δεύτερη φάση εμφύλιος σπαραγμός. Μετά από συνεχείς αγώνες (1955 - 1959, 1963 - 1964, 1967), ο Κυπριακός ελληνισμός είχε ανάγκη για ειρήνη και ομαλή ζωή. Ένα ακόμη γεγονός που αποθάρρυνε τον λαό ήταν οι σχέσεις της Ε.Ο.Κ.Α. Β' με την Ελληνική κυβέρνηση εκείνης της εποχής. Η δικτατορία της Χούντας των Συνταγματαρχών είχε συχνά διαφωνίες και προστριβές με τον Μακάριο. Ακολούθησε η απόπειρα δολοφονίας του Παπαδόπουλου, η απόπειρα δολοφονίας του αρχιεπισκόπου Μακαρίου και η δολοφονία του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, πρώην μέλους της κυπριακής κυβέρνησης, που θεωρήθηκε από άλλους ως υπεύθυνος ή συνυπεύθυνος για τις δύο απόπειρες και από άλλους ως αποδιοπομπαίος τράγος.

ü      Η Διάρθρωση και στελέχωση της Ε.Ο.Κ.Α.

Η Ε.Ο.Κ.Α. οργανώθηκε από το Γρίβα με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι ευέλικτη, να διακρίνεται από ικανότητα ταχείας δράσης να βασίζεται στη μυστικότητα και στη δυνατότητα να πλήττει στόχους εντελώς αναπάντεχα και να εξαφανίζεται αμέσως. Παράλληλα, δόθηκε μεγάλη σημασία στον τομέα της ασφάλειας και στον τομέα συλλογής πληροφοριών για οτιδήποτε αφορούσε τον εχθρό. Το απειροπόλεμο των Ελλήνων της Κύπρου, η γεωγραφική θέση του νησιού και η περιορισμένη έκτασή του, το ήμερο του τοπίου και η τεράστια υπεροχή του αντιπάλου, ήταν οι βασικοί παράγοντες που καθιστούσαν δυσχερέστατο τον ένοπλο αγώνα, που δεν ήταν δυνατό παρά να πάρει τη μορφή ανταρτοπολέμου.

Η Ε.Ο.Κ.Α. άρχισε τη δράση της με μικρό αριθμό ανδρών και ελάχιστο οπλισμό, γρήγορα όμως αγκαλιάστηκε και βοηθήθηκε από το λαό, οι δε τάξεις της πλήθυναν. Διοικιόταν αποκλειστικά από το Γεώργιο Γρίβα, που ήταν ο αρχηγός της. Η Κύπρος χωρίστηκε στους ακόλουθους στρατιωτικούς τομείς που ο κάθε ένας είχε επικεφαλής ένα τομεάρχη που υπαγόταν απ' ευθείας στον αρχηγό:

1. Λευκωσίας 2. Μόρφου 3. Ορεινής 4. Αμμοχώστου 5. Βαρωσίων 6. Καρπασίας 7. Λάρνακας 8. Λεμεσού 9. Κακοπετριάς-Γαλάτας 10. Πάφου 11. Κερύνειας 12. Κυθρέας (τα χρώματα δεν παρουσιάζουν καμιά ένδειξη ) .

Στις περιοχές των τομέων ιδρύθηκαν και δρούσαν μαχητικές ομάδες κρούσης και δολιοφθορών, ενώ δημιουργήθηκαν και δίκτυα συλλογής και αποστολής πληροφοριών, καθώς και δίκτυα συνδέσμων που μετέφεραν προς κάθε κατεύθυνση τα μηνύματα από και προς τον αρχηγό εξασφάλιζαν τη συνεχή επικοινωνία των τομεαρχών μεταξύ τους και με τον αρχηγό και μεταξύ τομεαρχών και ομάδων κρούσης.

Όσα από τα μέλη της Ε.Ο.Κ.Α. επισημαίνονταν από τους Βρετανούς και διέφευγαν τη σύλληψη, καθώς και όσα δραπέτευαν από τα κρατητήρια και τις φυλακές, ανέβαιναν στα βουνά όπου εντάσσονταν στις αντάρτικες ομάδες. Η κάθε μια αντάρτικη ομάδα ήταν ολιγομελής, αποτελούμενη συνήθως από 4-6 άτομα, για λόγους καλύτερης απόκρυψης, ταχύτερης μετακίνησης και ευελιξίας. Σε διάφορες πολεμικές επιχειρήσεις που απαιτούσαν περισσότερους άνδρες, συνενώνονταν διάφορες αντάρτικες ομάδες που δρούσαν από κοινού. Διοικητικά οι αντάρτικες ομάδες υπάγονταν σε περιοχές δράσης. Η κάθε περιοχή διοικόταν από ένα αρχηγό αντάρτικων ομάδων ο οποίος ήταν υπόλογος απ' ευθείας στον αρχηγό. Και μεταξύ των αντάρτικων ομάδων λειτουργούσε ευρύ δίκτυο συνδέσμων που εξασφάλιζε τη συνεχή επικοινωνία των ομάδων με τον αρχηγό της περιοχής τους και του τελευταίου με τους άλλους αρχηγούς και με τον ίδιο τον αρχηγό της Ε.Ο.Κ.Α.

Λειτούργησαν οι ακόλουθες περιοχές αντάρτικων ομάδων: 1. Κύκκου 2. Μηλικουρίου - Γερακιών - Πεδουλά 3. Τηλλυρίας - Μαραθάσας 4. Σταυρού της Ψώκας 5. Πάφου - Χρυσοχούς 6. Πιτσιλιάς 7. Παραμύθας - Φασούλας 8. Αυδήμου - Κοιλανίου 9. Λάρνακας 10. Κακοπετριάς - Γαλάτας. Παράλληλα είχε οργανωθεί και δίκτυο τροφοδοτών που εφοδίαζε τις αντάρτικες ομάδες με πολεμικό υλικό, τρόφιμα, ρουχισμό και άλλα αναγκαία είδη συντήρησής τους, κατασκευής κρησφύγετων κλπ.

Οργάνωση του λαού: Για να προωθηθεί το έργο της Ε.Ο.Κ.Α. θεωρήθηκε απαραίτητη η οργάνωση του πληθυσμού από την αρχή. Για τούτο, σε όλα σχεδόν τα χωριά καθώς και στις πόλεις δημιουργήθηκαν ολιγομελείς πυρήνες, που, με τη σειρά τους, προχώρησαν στη μυστική στρατολόγηση ανδρών. Παράλληλα, οργανώθηκε η νεολαία με την ίδρυση της Α.Ν.Ε. (Άλκιμος Νεολαία Ε.Ο.Κ.Α.), οργάνωση που είχε δική της διοίκηση η οποία και πάλι υπαγόταν απ' ευθείας στον αρχηγό της Ε.Ο.Κ.Α..

Από την αρχή, ο Γρίβας απέκλεισε τη συμμετοχή κομμουνιστών στις τάξεις της Ε.Ο.Κ.Α., η οποία ήταν και παρέμεινε οργάνωση της Δεξιάς. Όπως αναφέρει ο Γρίβας, η στρατολογία των μελών της Ε.Ο.Κ.Α. γινόταν με πολλή προσοχή. Για τα άτομα που επιλέγονταν γινόταν διακρίβωση των φρονημάτων τους, της ικανότητας και του βαθμού εχεμύθειάς τους, και στη συνέχεια γινόταν η μύησή τους. Τέλος, αποφασιζόταν η εισδοχή τους στην οργάνωση, οπότε έδιναν τον όρκο. Αν τα μέλη παρέβαιναν τον όρκο τους, θα εκτελούνταν. Ο όρκος, που δινόταν στο όνομα της Αγίας Τριάδας, αποτελούνταν από 7 άρθρα που πρόβλεπαν:

v       Αγώνα με όλες τις δυνάμεις για απελευθέρωση της Κύπρου

v       Απαγόρευση εγκατάλειψης του αγώνα, παρά μόνο ύστερα από διαταγή του αρχηγού

v       Απόλυτη πειθαρχία στις διαταγές του αρχηγού

v       Απόλυτη εχεμύθεια σε περίπτωση σύλληψης και βασανισμών

v       Τήρηση μυστικότητας για ότι αφορούσε την οργάνωση

v       Αποκλεισμός πράξεων για ιδιοτελή ή κομματικά συμφέροντα

v       Αν κάποιος παρέβαινε τον όρκο, θα ήταν άτιμος και άξιος κάθε τιμωρίας.

ü      Οικονομικοί πόροι, δαπάνες η Πολιτική Επιτροπή και Κυριότερες δραστηριότητες της Ε.Ο.Κ.Α.

Όπως ο ίδιος ο Γρίβας αναφέρει (Χρονικόν... σ.624), κατά τη διάρκεια του 4ετούς αγώνα η Ε.Ο.Κ.Α. δαπάνησε χρηματικό ποσό 140.000 λιρών. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αυτού καταβλήθηκε από την Εκκλησία, με μηνιαίες εισφορές μέσω του ηγούμενου του μοναστηριού Κύκκου στον ταμία της οργάνωσης. Ο ταμίας απέσυρε κάθε μήνα ποσό που ενέκρινε ο ίδιος ο Γρίβας με βάση προϋπολογισμούς και με τήρηση λογιστικών βιβλίων. Ακαθόριστο χρηματικό ποσό στάλθηκε και από τον τότε υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδος Ευάγγελο Αβέρωφ μέσω της ελληνικής πρεσβείας της Λευκωσίας. Για λόγους ασφάλειας, ο Γρίβας απαγόρευσε αυστηρά την είσπραξη από μέλη της Ε.Ο.Κ.Α. οποιωνδήποτε εισφορών από ιδιώτες ή οργανισμούς, από εράνους ή από οποιαδήποτε άλλη πηγή.

Το ποσό που δαπανήθηκε είχε χρησιμοποιηθεί για συντήρηση των μαχητικών ομάδων, την αγορά οπλισμού και άλλου υλικού, τη συντήρηση των οικογενειών καταζητουμένων, ανταρτών και βοήθεια στις οικογένειες των νεκρών του αγώνα. Ωστόσο κοντά στο χρηματικό αυτό ποσό που δαπανήθηκε, θα πρέπει να προστεθεί η τεράστια βοήθεια του λαού προς την Ε.Ο.Κ.Α. σε είδη αντί σε χρήματα, όπως ρουχισμός, τρόφιμα, υλικά για κατασκευές κρησφυγέτων κλπ. Μεγάλη σε είδος βοήθεια πρόσφεραν στους αντάρτες και τα μοναστήρια.

v       Οπλισμός

Ο αρχικός οπλισμός της Ε.Ο.Κ.Α. είχε συγκεντρωθεί στην Ελλάδα και ήταν υλικό που ανήκε πιο πριν στην οργάνωση Χ που είχε ιδρύσει εκεί ο Γρίβας. Στάλθηκε στην Κύπρο με δύο θαλάσσιες αποστολές, από τις οποίες παραλήφτηκε η πρώτη το Μάρτη του 1954, ενώ η δεύτερη χάθηκε με τη σύλληψη του ιστιοφόρου  «Άγιος Γεώργιος» στις 25.1.1955 από τους Βρετανούς. Αργότερα στάλθηκαν, πάλι από την Ελλάδα, μικρές ποσότητες πολεμικού υλικού.

Στις 22.1.1956 η ΕΟΚΑ κατέσχε γύρω στα 800 κυνηγετικά όπλα από πολίτες. Πιο ύστερα, άρχισε να αποστέλλεται στρατιωτικό υλικό από την Ελλάδα μέσα σε βαλίτσες που περνούσαν από το τελωνείο της Λεμεσού στο οποίο είχε οργανωθεί για το σκοπό αυτό ειδική ομάδα τελωνειακών υπαλλήλων. Μικρότερες αποστολές έφταναν με το ταχυδρομείο. Παράλληλα η Ε.Ο.Κ.Α. οργάνωσε εργαστήρια κατασκευής πολεμικού υλικού (κυρίως βομβών διαφόρων τύπων με υλικά τα οποία κυκλοφορούσαν στην αγορά) που λειτούργησαν σε διάφορα μέρη της Κύπρου, ενώ άλλα εργαστήρια ειδικεύτηκαν στην επιδιόρθωση οπλισμού.

Διάφορες μικρές ποσότητες όπλων εξασφαλίζονταν με υφαρπαγή τους από τον αντίπαλο.

Σκοπεύοντας στην καθολική συμμετοχή του λαού στον αγώνα και την παραπέρα οργάνωση του εσωτερικού μετώπου, ο Γρίβας ίδρυσε το 1956 την Πολιτική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνος (Π.Ε.Κ.Α.) τους σκοπούς της οποίας καθόρισε ο ίδιος ως εξής:

·          Συντονισμός πολιτικού και στρατιωτικού αγώνα

·          Διατήρηση αρραγούς εσωτερικού μετώπου

·          Εξύψωση του ηθικού του λαού

·          Καταπολέμηση της εχθρικής προπαγάνδας

Για διάφορους λόγους, ένα ένοπλο επαναστατικό κίνημα στην Κύπρο αντιμετώπιζε αξεπέραστα σχεδόν προβλήματα. Οργανώνοντας την Ε.Ο.Κ.Α., ο αρχηγός της Γεώργιος Γρίβας έλαβε πολύ σοβαρά υπ' όψιν τους όλους του παράγοντες, που πέτυχε σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό να τους εξουδετερώσει ή αντισταθμίσει, αντιπαραβάλλοντας  μια μορφή ανταρτοπολέμου που βασιζόταν στη γρήγορη μετακίνηση, στα αστραπιαία και αιφνιδιαστικά χτυπήματα και στην ταχεία εξαφάνιση με τους πιο κάτω παραμέτρους

·          Την αποφυγή κατά μέτωπο επιθέσεων και γενικής αντιπαράταξης προς τον εχθρό

·          Την μαζική συμμετοχή του λαού, που με συνεχείς διαδηλώσεις, παναπεργίες, ή ακόμη και παθητική αντίσταση, απασχολούσε μόνιμα μεγάλες δυνάμεις του αντιπάλου

·          Την καλλιέργεια αγωνιστικού φρονήματος και την εξύψωση του ηθικού των αγωνιστών αλλά και ολόκληρου του λαού

·          Την αυστηρή πειθαρχία και την αμείλικτη τιμωρία όλων εκείνων που είτε πρόδιδαν μυστικά της Ε.Ο.Κ.Α., είτε απέφευγαν να εκτελέσουν την αποστολή τους και το καθήκον τους.

Η τακτική αυτή του συνταγματάρχη Γεωργίου Γρίβα αποδείχτηκε ικανοποιητική και κατέστησε την Ε.Ο.Κ.Α. υπολογίσιμη στρατιωτική δύναμη, που απασχολούσε μόνιμα πάνω από 20.000 άνδρες των βρετανικών δυνάμεων ασφαλείας. Ωστόσο το απειροπόλεμο των ανδρών της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν μια από τις βασικές αιτίες των απωλειών που η οργάνωση είχε κατά τα 4 χρόνια της αγωνιστικής της δραστηριότητας, σε έμψυχο υλικό. Οι περισσότεροι από τους άνδρες της οργάνωσης που έπεσαν, χάθηκαν ακριβώς εξαιτίας της πολεμικής τους απειρίας: είτε από έκρηξη βομβών που κατασκεύαζαν, τοποθετούσαν ή μετέφεραν, είτε από ανεπαρκή μέτρα ασφαλείας, είτε σε συγκρούσεις με τον εχθρό κατά τις οποίες η ανεπαρκής εκπαίδευσή τους, τους καθιστούσε ευάλωτους στα αγγλικά πυρά. Παρά τούτα, πολλές στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ε.Ο.Κ.Α. χαρακτηρίστηκαν από πράξεις ανδρείας και ηρωισμού.

Αρχικά η Ε.Ο.Κ.Α. ιδρύθηκε με σκοπό τη διενέργεια μικρής έκτασης στρατιωτικών επιχειρήσεων, κυρίως δε ενεργειών δολιοφθοράς σε άψυχους αγγλικούς στόχους στην Κύπρο, για δημιουργία θορύβου που ενδεχομένως θα υποβοηθούσε τις πολιτικές ενέργειες του αρχιεπισκόπου Μακαρίου για τη λύση του Κυπριακού ζητήματος. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι στους αρχικούς σκοπούς της Ε.Ο.Κ.Α. δεν περιλαμβανόταν το αίτημα για ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, πράγμα που δεν αναφερόταν ούτε στην πρώτη προκήρυξη του Γρίβα που κυκλοφόρησε την 1.4.1955, μέρα έναρξης του ένοπλου αγώνα. Και τούτο, γιατί οι πολιτικοί χειρισμοί ανήκαν στον αρχιεπίσκοπο Μακάριο, τον οποίο ο Γρίβας αναγνώριζε αρχικά ως ανώτερό του και ως τον άνθρωπο εκείνο ο οποίος του ενεπιστεύθη την διεξαγωγήν του αγώνος ( Η τρομοκρατία εν Κύπρω -Το ημερολόγιον του Γρίβα, έκδοση 1957 από τους Άγγλους του ανευρεθέντος ημερολογίου, καταχώρηση 2.4.1955).

Στη συνέχεια όμως, μετά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων του αρχιεπισκόπου Μακαρίου με τον κυβερνήτη Χάρτιγκ (τέλος 1955-αρχές 1956), της εξορίας του πρώτου από το δεύτερο (9.3.1956) και των μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεων του Χάρτιγκ κατά της Ε.Ο.Κ.Α., η οργάνωση έφυγε από τις αρχικές δραστηριότητές της (δολιοφθορές) και ανταπέδωσε τα πλήγματα, αναγκασμένη πια να αναμετρηθεί με τους Βρετανούς. Ο ίδιος ο Γρίβας (Απομνημονεύματα) διαχωρίζει τον τετραετή αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. στις ακόλουθες φάσεις:

Από την έναρξή του μέχρι την άφιξη του Χάρτιγκ (1.4.1955- 3.10.1955), Από την άφιξη του Χάρτιγκ μέχρι την εξορία του Μακαρίου (3.1Ο.1955- 9.3.1956), Από την εξορία του Μακαρίου μέχρι την πρώτη εκεχειρία (9.3.1956- 16.8.1956), Από την πρώτη μέχρι τη δεύτερη εκεχειρία (17.8.1956-14.3.1957), Από τη δεύτερη εκεχειρία μέχρι την αντικατάσταση του Χάρτιγκ (15.3.1957 -6.11.1957), Από την αναχώρηση του Χάρτιγκ μέχρι την ανακοίνωση του σχεδίου Μακμίλαν (7.11.1957-19.7.1958), Από την ανακοίνωση του σχεδίου μέχρι τη συζήτηση του Κυπριακού στον Ο.Η.Ε. (20.7.1958-25.11.1958), Από τη συζήτηση στον Ο.Η.Ε. μέχρι την υπογραφή των συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου (25.11.1958-19.2.1959) .

·          Κατά την πρώτη φάση, η δράση της Ε.Ο.Κ.Α. ήταν κυρίως δολιοφθορές, μια απόπειρα κατά της ζωής του Άγγλου κυβερνήτη και σποραδικές επιθέσεις, ταυτόχρονα δε διαδηλώσεις και παναπεργίες.

·          Κατά τη δεύτερη φάση, στήνονται ενέδρες και διεξάγεται η μεγάλη μάχη στην περιοχή του χωριού Σπήλια, συνεχίζονται οι δολιοφθορές, οργανώνεται η νεολαία και αναδιοργανώνεται η Ε.Ο.Κ.Α..

·          Κατά την τρίτη φάση, εφαρμόζονται μεγάλης κλίμακας τρομοκρατικά μέτρα του αγγλικού στρατού και επιχειρήσεις του Χάρτιγκ κατά της Ε.Ο.Κ.Α., κυρίως στην περιοχή Κύκκου. Η Ε.Ο.Κ.Α. αντεπιτίθεται, γίνεται ακόμη και απόπειρα κατά του Χάρτιγκ, ενώ φτάνει στην Κύπρο ο συνταγματολόγος λόρδος Ράντκλιφ που αποτυχαίνει να προωθήσει την ιδέα εφαρμογής ενός συντάγματος. Πραγματοποιείται μαζική συμμετοχή του λαού σε διαδηλώσεις και παναπεργίες.

·          Κατά την τέταρτη φάση, η Ε.Ο.Κ.Α. επαναλαμβάνει τις επιθέσεις της μετά την αποτυχία της προσπάθειας για εκεχειρία. Δημοσιεύεται από τους Βρετανούς το ημερολόγιο του Γρίβα, που βρέθηκε και το οποίο, μεταξύ άλλων, ενοχοποιούσε και το Μακάριο. Η Κύπρος χρησιμοποιείται ως ορμητήριο των Αγγλογάλλων κατά της Αιγύπτου (εισβολή στο Σουέζ). Οι επιθέσεις των Άγγλων και οι αντεπιθέσεις της Ε.Ο.Κ.Α. συνεχίζονται. Οι Τουρκοκύπριοι αρχίζουν να προβάλλουν έντονα το αίτημα για διχοτόμηση της Κύπρου. Σε μάχες σκοτώνονται ο Μάρκος Δράκος, ο Μιχαήλ Γεωργάλλας και ο Γρηγόρης Αυξεντίου.

·          Κατά την πέμπτη φάση, αρχίζει η παθητική αντίσταση του λαού. Η Ε.Ο.Κ.Α. περιορίζει τη δράση της προκειμένου να δημιουργηθεί ευνοϊκό κλίμα για απελευθέρωση του Μακαρίου που κρατείται στις Σεϋχέλλες. Ο Μακάριος απελευθερώνεται. Αναπτύσσεται στην Κύπρο δράση εξτρεμιστών Τουρκοκυπρίων που συνεργάζονται με τους Βρετανούς.

·          Κατά την έκτη φάση, η δράση της Ε.Ο.Κ.Α. περιορίζεται και πάλι, κυρίως σε ενέργειες δολιοφθορών. Στην Κύπρο αναλαμβάνει νέος κυβερνήτης ο σερ Χιού Φούτ, που ζητά να συναντηθεί με το Γρίβα. Το Κυπριακό ζήτημα συζητείται σε πολλά παρασκηνιακά επίπεδα. Εκδηλώνεται μεγάλης κλίμακας οργανωμένη επίθεση των Τουρκοκυπρίων κατά των Ελληνοκυπρίων και των περιουσιών τους. Η Ε.Ο.Κ.Α. ξαναρχίζει τη δράση της, ενώ ξαναρχίζουν και οι μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις των Βρετανών κατά της Ε.Ο.Κ.Α..

·          Κατά την έβδομη φάση, συνεχίζονται οι επιθέσεις των Τουρκοκυπρίων, τους οποίους τώρα κτυπά η Ε.Ο.Κ.Α.. Οι Άγγλοι κατορθώνουν να δημιουργήσουν στην Κύπρο συνθήκες διακοινοτικής διαμάχης. Σε μάχη σκοτώνονται οι τέσσερις ήρωες του αχυρώνα του Λιοπετρίου. Η Ε.Ο.Κ.Α. διενεργεί μεγάλες επιθέσεις κατά των Βρετανών. Στο Δίκωμο σκοτώνεται ο Κυριάκος Μάτσης. Αρχίζει η διαφωνία για το πολιτικό μέλλον της Κύπρου, μεταξύ Μακαρίου και Γρίβα.

·          Κατά την όγδοη και τελευταία φάση του αγώνα, η Ε.Ο.Κ.Α. περιορίζει τη δράση της, όπως την περιορίζουν και οι Βρετανοί και οι Τούρκοι. Οι παρασκηνιακές ζυμώσεις οδηγούν στην επίτευξη συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στη Ζυρίχη, που προσυπογράφεται και από τους λοιπούς ενδιαφερόμενους (Ελληνοκυπρίους, Τουρκοκυπρίους και Βρετανούς) στο Λονδίνο. Η Κύπρος καθίσταται πια ανεξάρτητη Δημοκρατία.

ü      Το τέλος του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α.

Κατά το χρονικό διάστημα της αγγλικής κατοχής της Κύπρου, αίτημα των Ελλήνων κατοίκων του νησιού ήταν η απόδοσή του στην Ελλάδα, με την οποία απαιτούσαν την ένωση. Είναι αυτονόητο ότι ο ένοπλος αγώνας της Ε.Ο.Κ.Α. είχε ως στόχο του την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Από την άποψη αυτή, ο αγώνας εκείνος δε δικαιώθηκε. Αντί για την ένωση, τόσο η Ελλάδα όσο και οι Έλληνες της Κύπρου αναγκάστηκαν να αποδεχτούν τη λύση της ανεξαρτησίας, και μάλιστα μιας ανεξαρτησίας με πολλές δεσμεύσεις και με αρκετά προνόμια για τους Βρετανούς που περιείχε ακόμη και το σπέρμα της διχοτόμησης. Η μεγάλη αυτή υποχώρηση αποτελεί πολιτική νίκη της Αγγλίας και της Τουρκίας σε βάρος του Ελληνισμού. Οι λόγοι για την ελληνική πολιτική ήττα οφείλονται:

1.      Στην πολιτική ανωριμότητα των Ελλήνων και των Ελληνοκυπρίων, σε αντίθεση με την πολιτική ικανότητα των Βρετανών.

2.      Στην εξάρτηση, σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό, της Ελλάδας, από τους Βρετανούς και τους λοιπούς δυτικούς συμμάχους της, πράγμα που δεν της επέτρεψε να παράσχει ουσιαστική βοήθεια στους Έλληνες της Κύπρου ή και να προασπίσει σε ικανοποιητικό βαθμό τα δίκαια και δικαιώματα του Ελληνισμού.

3.      Στην υποτίμηση του τουρκικού παράγοντα.

4.      Στα αγγλικά συμφέροντα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, ιδιαίτερα όπως αυτά διαφοροποιήθηκαν μετά το 1956, οπότε οι Άγγλοι υποχώρησαν από την Εγγύς Ανατολή προς τα δυτικά, απέτυχαν και στο Σουέζ, και η Κύπρος έγινε πια το "προκεχωρημένο φυλάκιό" τους στην περιοχή. Η εξέλιξη αυτή τους εμπόδισε να δεχτούν την παραχώρηση πλήρους ελευθερίας στην Κύπρο, που θα ξέφευγε έτσι, ενδεχομένως, από τον έλεγχο των δυτικών.

5.      Στην επέκταση της επιρροής της Σοβιετικής Ένωσης στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Με τα παραπάνω δεδομένα, οι ρυθμιστικές συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου επιβλήθηκαν στον κυπριακό Ελληνισμό. Μετά την υπογραφή των συμφωνιών από το Μακάριο στο Λονδίνο, ο τελευταίος, παράλληλα με ενέργειες του υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας Ευάγγελου Αβέρωφ, κατέβαλε προσπάθεια να πειστεί ο Γρίβας, που έγινε στο μεταξύ παντοδύναμος στο νησί, να διατάξει κατάπαυση του αγώνα. Αφού ρυθμίστηκαν διάφορα θέματα που αφορούσαν την ασφάλεια των ανταρτών της Ε.Ο.Κ.Α. και του ιδίου, ο Γρίβας εξέδωσε διαταγή στις 9.3.1959, με την οποία διέταξε την κατάπαυση του αγώνα. Λίγο αργότερα αναχώρησε για την Αθήνα, όπου του επιφυλάχτηκε αποθεωτική αποδοχή.

ü      Το ήθος του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α και οι Πεσόντες του.

Τα μέλη της Ε.Ο.Κ.Α., στη συντριπτική τους πλειοψηφία, διακρίθηκαν για τον πατριωτισμό και την ανιδιοτέλειά τους. Ήταν άνθρωποι που χαρακτηρίζονταν από αγνά ιδανικά και αφοσίωση προς την Ελλάδα και που κατά κανόνα δε διέθεταν άλλα εφόδια από αυτά, όμως αυτά ακριβώς ήταν εκείνα που αποδείχτηκαν απαραίτητα.

Μεταξύ των πεσόντων αγωνιστών της Ε.Ο.Κ.Α., φωτεινές μορφές στάθηκαν ο Γρηγόρης Αυξεντίου ο Κυριάκος Μάτσης, ο Μάρκος Δράκος, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, ο Χαράλαμπος Μούσκος, ο Χρίστος Τσιάρτας, ο Μιχαλάκης Παρίδης, ο Φώτης Πίττας, ο Ηλίας Παπακυριακού, ο Σάββας Ροτσίδης, ο Χρίστος Σαμάρας, ο Σταύρος Στυλιανίδης, ο Μιχαήλ Καραολής, ο Στυλιανός Λένας, ο Μιχαήλ Γεωργάλλας και άλλοι.

Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι πλάι στον ηρωισμό των μαχητών της Ε.Ο.Κ.Α. στάθηκε και η προδοσία, η οποία πάντοτε συντροφεύει τη δόξα σε όλες τις περιόδους της ελληνικής ιστορίας. Η σύλληψη και ο θάνατος αρκετών ηρώων της Ε.Ο.Κ.Α. οφείλονται σε προδοσίες, που έγιναν είτε για χρήματα, είτε επειδή μερικοί αγωνιστές δεν άντεξαν τα βασανιστήρια στα οποία υποβάλλονταν μετά τη σύλληψή τους. Μεταξύ άλλων, στην πρώτη περίπτωση οφείλεται ο ηρωικός θάνατος του Γρηγόρη Αυξεντίου, στη δεύτερη ο επίσης ηρωικός θάνατος των τεσσάρων του αχυρώνα στο Λιοπέτρι.

Η Αναγνώριση της Ε.Ο.Κ.Α. τελικά έγινε από όλους . Η 1η Απρίλη τιμάται ως εθνική επέτειος από τους Έλληνες της Κύπρου, ως η μέρα έναρξης του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α.. Το Γενάρη του 1986 κατατέθηκε στην κυπριακή βουλή σχέδιο νόμου με το οποίο η Ε.Ο.Κ.Α. αναγνωρίζεται επίσημα ως η απελευθερωτική οργάνωση της Κύπρου. Το σχέδιο νόμου, που επίσημα αναγνωρίζει την 1η του Απρίλη ως εθνική επέτειο της Κυπριακής Δημοκρατίας, εγκρίθηκε το 1989.

Η Μάχη στον Αχυρώνα του Λιοπετρίου

Στις 2 Σεπτεμβρίου 1958 στον Αχυρώνα του Λιοπετρίου έγινε μία από τις πιο επικές μάχες, που έδωσε η Ε.Ο.Κ.Α. Ο ταπεινός αχυρώνας χαρακτηρίστηκε «Νέο Χάνι της Γραβιάς». Για τους τέσσερις ήρωες του Αχυρώνα, τον Ανδρέα Κάρυο, τον Ηλία Παπακυριακού, τον Φώτη Πίττα και τον Χρίστο Σαμαρά, γράφει ο Αρχηγός Διγενής στα Απομνημονεύματά του: «Είναι πολύ δύσκολον εις εμέ να ξεχωρίσω μεταξύ των τεσσάρων αυτών παλικαριών ποιός ήταν ο γενναίος των γενναίων, διότι και οι τέσσαρες συνηγωνίσθησαν την στιγμήν εκείνην ποιός θα πέθαινε γενναιότερον».

Τα γεγονότα, που σχετίζονται με τη μάχη του Αχυρώνα και τον ηρωικό θάνατο των τεσσάρων λεβεντονιών, έχουν ως εξής:

·