ΜΕΤΕΩΡΑ ΕΝΑΣ ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟ.

Τουριστικό Αφιέρωμα

www.Apodimos.com

Στον Διεθνή Τουρισμό είναι ίσως το πρώτο εξαγώγιμο προϊόν της Ελλάδος και πρέπει να συνεχίζει να αναπτύσσετε ταχέως διότι είναι Βαριά Βιομηχανία της πατρίδας μας. Το Portal του Apodimos.com (το οποίο είναι αρθρογραφικό Online Magazine ενημερώνοντας τους Έλληνες και τους Απόδημους αδελφούς μας με μια επισκεπτηκότητα πλέον από 600 – 700.000 μηνιαίως ) περίμενε να δει «Φως» ενεργειών αξιοποίησης αυτού του ευαίσθητου αυτού τομέα, του Θρησκευτικού Τουρισμού και με ικανοποίηση είδαμε ότι αρχίζει σιγά σιγά να αξιοποιείται ο Θρησκευτικός Τουρισμός κάτι που είχαμε προτείνει με το άρθρο μας του ΑΠΡΙΛΙΟΥ του 2003 ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ του ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. και διαφόρους λόγους οι τότε υπεύθυνοι δεν νόμιζαν ότι μπορούσε να μην αποδώσει. Ενώ τον ΜΑΪΟΣ 2004 είχαμε γράψει το πιο κάτω άρθρο Η ΒΑΡΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ και Η ΣΤΗΡΙΞΗ και η ΑΝΑΠΤΥΞΗ του ΜΕΣΑ από τον ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟ. με σκοπό να αισθητοποιήσουμε τους υπευθύνους αλλά οι καρποί των προσπαθειών τους νομίζουμε δεν αποδίδουν στον χώρο αυτό και για αυτό επανερχόμαστε με το πιο πάνω τουριστικό αφιέρωμα μας με σκοπό να ευαισθητοποιήσουμε όλους τους Έλληνες , Κυπρίους, Απόδημους αδελφούς μας και Φιλέλληνες έτσι ώστε να έχουν υπόψη τους τα Μετέωρα

  

που είναι ίσως από τους καταλληλότερους για τον Θρησκευτικό τουρισμό και πρέπει να έλθουν όλοι οι επισκέπτες – αναγνώστες του Apodimos.com διότι ο ερχομός τους για να περάσουν τις μέρες των διακοπών εκτός των άλλων θα στηρίξει και την βιομηχανία ελληνικού τουρισμού διότι

v       Είναι η πηγή εσόδων για τους περισσότερους Έλληνες, διότι η Ελλάδα δεν έχει την μεγάλη βιομηχανία αλλά έχει το ελληνικό χάρισμα όπου αγοράζοντας το ένα (ελληνικός τουρισμός) να κερδίζεις δυο (Φύση, Πολιτισμός)

v       Η ύπαρξη τουριστικών εργασιών ώστε να υπάρχει και εξασκείται η Παροχή Υπηρεσιών, που ανταποκρίνεται μέσα από τα τουριστικά επαγγέλματα, για τα οποία πρέπει να δώσουμε την μεγαλύτερη προσοχή ώστε αγοράζοντας το ένα (ελληνικός τουρισμός) να κερδίζεις τρία (Φύση, Πολιτισμός, Θρησκευτικό συναίσθημα).

v       Η γνώση πλέον των χώρων που μπορεί να αναπτυχθεί ο Ελληνικός Τουρισμός μέσα από όλες του τις Μορφές , γίνετε μέσα από την κατόπτευση των περιοχών που έχει επισκεφθεί ένας ξένος ή Έλληνας τουρίστας, μια και η Ελλάδα και οι περιοχές της, είναι μια πηγή διαχρονικής διαφήμισης .

Εάν δε οι υπεύθυνοι του ελληνικού τουρισμού χειριζόντουσαν αυτή την εναλλακτική μορφή του ελληνικού τουρισμού και χειριζόντουσαν τον Θρησκευτικό Τουρισμό σαν εκδρομές, θα ήταν ένα μεγάλο λάθος διότι και τα χρήματα θα χανόντουσαν και δεν θα υπήρχε διαχρονικότητα, ενώ η Ελλάδα και η θρησκεία μας είναι και ζωντανή και διαχρονική. Διότι ο Θρησκευτικός Τουρισμός

ü        Δεν πρέπει να δράσει, σαν τις εκδρομές των θεοφοβούμενων ανθρώπων, μεγάλης ηλικίας, που πηγαίνουν σε μια μέρα να επισκεφθούν 3 μοναστήρια.

ü        Δεν πρέπει να είναι μόνο για τους ορθοδόξους αλλά και να απευθύνεται στους χριστιανούς όλων των δογμάτων .

ü        Δεν πρέπει να είναι μόνο για τους γέρους.

ü        Δεν πρέπει να αποκλείονται οι θιασώτες ξένων θρησκειών ούτε ακόμα οι άθεοι διότι όλοι αυτοί κάτι θα κερδίσουν και δεν κερδίσουν αυτοί τότε θα χάσει ο ελληνικός τουρισμός.

ü        Δεν πρέπει να κινούμαστε στον χώρο της τυπολατρίας, αλλά να κινούμεθα στον χώρο της θρησκευτικότητας του ελληνικού χώρου, παρουσιάζοντας τα καλά που έχει να προσφέρει η ελληνική θρησκεία στην Ελλάδα μέσα από την Ορθόδοξη Χριστιανική Θρησκεία, ώστε να γίνει κατανοητό το ότι και η ψυχή του ανθρώπου μπορεί να ωφεληθεί, εκτός των άλλων πλεονεκτημάτων που παρέχει η φύση, όπου υπάρχουν τα χιλιάδες μοναστήρια .

ü        Δεν πρέπει όμως επηρεάσουμε με οποιονδήποτε τρόπο, την θρησκευτικότητα και την ζωή των ανθρώπων που εντρυφούν μέσα στους χώρους των Μοναστηριών, ούτε να μπούμε σε διαδικασίες μετατροπής καθεστώτος, (όπως έγινε με πρόταση Ελληνίδας ευρωβουλευτού) διότι για όλα υπάρχουν λύσεις, ώστε να υπάρχουν σε ένα και τα τρία.

Αυτά σαν πρόλογος στο αφιέρωμα για τα Μετέωρα που θα παρουσιάσουμε , που βασίζετε στο Φωτογραφικό υλικό για την περιοχή της Καλαμπάκας, του Καστρακίου και ιδιαίτερα τις Ιερές Μονές των Μετεώρων φωτογραφίες και ενδιαφέρον της συνεργάτιδας μας Αμαλίας Κ. Ηλιάδη, που είναι φιλόλογος-ιστορικός (κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Βυζαντινής Ιστορίας απ’ το Α.Π.Θ.) που είναι κάτοικος Τρικάλων και έχει πάρει Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Βυζαντινής Ιστορίας απ' τη Φιλοσοφική Σχολή του ιδίου Πανεπιστημίου και από το 1992 διδάσκει στη Μέση Εκπαίδευση ως Φιλόλογος και του κόμβου μας Apodimos.com, που εκτός των άλλων ενδιαφέρετε και για τον Ελληνικό Τουρισμό . 

Μετέωρα ένας Χώρος για τον Θρησκευτικό Τουρισμό των Αποδήμων και των άλλων Ελλήνων.

Γράψαμε πιο πάνω αγοράζοντας το ένα (ελληνικός τουρισμός) μπορείς να κερδίζεις τρία (Φύση, Πολιτισμός, Θρησκευτικό συναίσθημα) και αυτό θα πρέπει να σας το πιστοποιήσουμε. Γνωρίζουμε σε όλους τους επισκέπτες – αναγνώστες του Apodimos.com ότι τα Μετέωρα είναι δίπλα στην Καλαμπάκα και η πιο κοντινή της πόλις είναι τα Τρίκαλα. Κάλλιστα ο Απόδημος Έλληνας τουρίστας μπορεί σε λίγο χρόνο από την Καλαμπάκα να φθάσει στο Μέτσοβο όπου μπορεί να θαυμάσει την φύση μέσα από τις διάφορες διαδρομές μέσα στα ελληνικά βουνά με προέξαρχωντα την οροσειρά της Πίνδου. 

Επίσης από την Καλαμπάκα μπορεί σε λίγα λεπτά να φθάσει στα Τρίκαλα και μετά να οδεύσει να πάει για το μπάνιο του στον Πλαταμώνα της Λάρισας ή στις παραλίες στον Βόλο.

Ας παραμείνουμε για λίγο στα Τρίκαλα όπου μπορούμε να γευθούμε για λίγο ένα καφέ στο Κάστρο ή δίπλα στον ποταμό Ληθαίο ή να θαυμάσει το ιερόν του Ασκληπιού .

      Το Φρούριο των Τρικάλων

Στα βόρεια της πόλης των Τρικάλων δεσπόζει επιβλητικό το Φρούριο με τον Πύργο και το Ρολόι του. Οι ρίζες του βυθίζονται στα Κλασσικά και Ελληνιστικά χρόνια.

Ανακατασκευάστηκε ριζικά από τον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Ιουστινιανό τον 6ο αιώνα μ.Χ. Αναφέρεται στο χρυσόβουλο (1336) του Ανδρόνικου Γ’ Παλαιολόγου. Με τριπλή περιτείχιση, κατέχει τη θέση της αρχαίας ακρόπολης, που περιβαλλόταν από τείχος κλασσικής εποχής. Πολλές μετατροπές υπέστη το μεσαιωνικό φρούριο και κατά την τουρκοκρατία μετά τις θεσσαλικές επαναστάσεις του 1854 και 1878.

Στο πρώτο διάζωμα, νοτίως, βρέθηκε βαθύ πηγάδι της εποχής της ίδρυσης του φρουρίου. Στο δεύτερο διάζωμα, στην ανατολική πλευρά, στο κύριο σώμα του φρουρίου, με τον πιο ψηλό τοίχο οι τούρκοι είχαν τοποθετήσει, στα μέσα του 17ου αι. ένα μεγάλο ρολόι. Η καμπάνα του ζύγιζε 650 κιλά και έφερε επιγραφή στα τούρκικα Στην ίδια θέση τοποθετήθηκε το 1936 από το δήμαρχο Τρικκαίων Θ. Θεοδοσόπουλο ένα άλλο ρολόι, ύψους 33 μ., το οποίο βομβαρδίστηκε από γερμανικά αεροπλάνα το 1941.

Ένας πολύ καλός χώρος για να γευθούμε το καφέ μας και να θαυμάσουμε τα Τρίκαλα

      Ο Ληθαίος ποταμός

«Έτερος δ’ εστί Ληθαίος ποταμός ο περί Τρίκκην εφ’ω ο Ασκληπιός γεννηθήναι λέγεται» (Στράβων, ΧΙV 647). Τα Τρίκαλα διασχίζονται από τον Ληθαίο ποταμό, στις όχθες του οποίου, σύμφωνα με τον ιστορικό Στράβωνα, γεννήθηκε ο πρώτος γιατρός της αρχαιότητας, ο Ασκληπιός. Το όνομά του σημαίνει ποταμός της λήθης.

Ο Ληθαίος ποταμός είναι το σημείο αναφοράς των Τρικάλων. Πράγμα σπάνιο για ελληνική πόλη να διασχίζεται από ποτάμι. Η εναλλαγή του τοπίου με τις γεμάτες πράσινο όχθες του και τα πανύψηλα καταπράσινα δέντρα το καλοκαίρι αλλά και με τα γυμνά από φύλλα δέντρα τον χειμώνα, μαγεύει τον επισκέπτη όποια στιγμή του χρόνου κι αν έλθει στα Τρίκαλα.

Ο Ληθαίος με τα κρυστάλλινα νερά του και τον απαλό αγέρα που δημιουργεί η ροή τους, αποπνέει έναν ερωτισμό, που συνεπαίρνει όποιον περπατά στις όχθες του. Οι δύο όχθες του ποταμού συνδέονται με πολλές γέφυρες. Και ερωτούμε όλους τους επισκέπτες – αναγνώστες του Apodimos.com δεν αξίζει να περπατήσουν στις όχθες του ;

      Το Ασκληπιείο Τρίκκης

«Έστι δ’ η μεν Τρίκκη, όπου το ιερόν του Ασκληπιού το αρχαιότατον και επιφανέστατον» (Στράβων, Γεωγραφικά, ΙΧ 5.17-C437). Στην Τρίκκη υπήρχε το αρχαιότερο και επιφανέστερο, κατά τον Στράβωνα, ιερό του Ασκληπιού, στο οποίο προσέτρεχαν οι ασθενείς απ’ όλο τον ελλαδικό χώρο για θεραπεία. Ο Ασκληπιός, ο ξακουστός γιατρός της αρχαιότητας, μάζευε τα βότανά του στα ριζά του βουνού του Κόζιακα και παρασκεύαζε αποτελεσματικά φάρμακα για πολλές ασθένειες.

  

Οι ανασκαφές που ανέδειξαν μέρος του Ασκληπιείου έγιναν στα ανατολικά του ναού του Αγίου Νικολάου. Υπολογίζεται ότι το κυρίως Ασκληπιείο βρίσκεται κάτω από την παλιά πόλη, το Βαρούσι, κάτω από το λόφο του Φρουρίου.

Το 1902 ο Παναγιώτης Καστριώτης, με συστηματικές έρευνες βρήκε σε βάθος 2 μ. ερείπια ρωμαϊκού λουτρώνα και οικοδομήματος με ψηφιδωτά δάπεδα υστερορωμαικών χρόνων ενώ το 1964 αποκαλύφθηκε από τον Δ. Θεοχάρη η γωνία ενός μεγάλου δημοσίου οικοδομήματος των όψιμων ελληνιστικών χρόνων, το οποίο έφερε ρωμαϊκό ψηφιδωτό. Σ’ αυτό παριστάνεται ο βασιλιάς των Ηδωνών της Θράκης Λυκούργος σε κατάσταση παραφροσύνης. Σύμφωνα με τη Μυθολογία ο Λυκούργος είχε καταδιώξει το θεό Διόνυσο και γι’ αυτό τιμωρήθηκε από τους μαινάδες.

      Οι Αρχαιλογικοί Χώροι των Τρικάλων 

Η περιοχή των Τρικάλων είναι μία από τις πιο σημαντικές και ενδιαφέρουσες πολιτιστικά και πολιτισμικά περιοχές της Ελλάδας. Το πεδινό τμήμα του νομού κατοικήθηκε πριν από 100.000 χρόνια σύμφωνα με ευρήματα που αποκαλύφθηκαν στις όχθες του Πηνειού ποταμού. Στο Μεγάλο Κεφαλόβρυσο υπάρχουν δύο νεολιθικοί οικισμοί, ενώ στο Σπήλαιο της Θεόπετρας παρατηρείται ανθρώπινη δραστηριότητα από τα 15000-8000 π.Χ.

Στην περιοχή της Πύλης, στις δυο κορυφές του βουνού Ίταμος, σώζονται τα ερείπια δύο φρουρίων των ελληνιστικών χρόνων, ενώ στη θέση που είναι κτισμένος ο ναός της Πόρτα Παναγιάς βρισκόταν αρχαίος ναός. Κοντά στο χωριό Καλόγηροι, ανακαλύφθηκαν αρχαία λείψανα και αρχαίοι τάφοι.

Πριν φτάσει κανείς στην Πύλη, περνά από το Δήμο Γόμφων που οφείλει το όνομά του στους αρχαίους Γόμφους, όνομα συνδεμένο με την κλασσική και ρωμαϊκή εποχή. Εδώ η αρχαιολογική σκαπάνη φέρνει στο φως μοναδικά ευρήματα που αποδεικνύουν ότι ο Ιούλιος Καίσαρας πέρασε από την περιοχή αφήνοντας τα ίχνη του. Πιο πάνω στην περιοχή της Ελάτης και κοντά στο χωριό Ελάτη, βρέθηκαν τα λείψανα πόλης που αποδίδονται στην αρχαία πόλη Ποίτνεον (Ποίτναιον).

Στο Δήμο Πιάλειων και σε ύψωμα κοντά στο χωριό Φήκη, βρέθηκαν τα λείψανα αρχαίας πόλης (Φήνια).

Στο Δήμο Παραληθαίων η αρχαιολογική περιοχή ¨Οβριάσα¨ δίνει δείγματα από τους κλασσικούς χρόνους έως και τα βυζαντινά χρόνια και μπορεί να συνδυασθεί με μια επίσκεψη στο κάστρο του Ελληνόκαστρου. Βορειοανατολικά του χωριού υπάρχει σπήλαιο με σταλακτίτες το οποίο δεν είναι επισκέψιμο ακόμη.

Στο Δήμο Βασιλικής, συναντάμε το σπήλαιο της Θεόπετρας όπου οι ανασκαφές φέρνουν συνεχώς στο φως σπάνια και μοναδικά ευρήματα της παλαιολιθικής και νεολιθικής εποχής. Το σπήλαιο δεν είναι ακόμη έτοιμο για να δεχθεί το κοινό. Άλλο ένα σπήλαιο που και αυτό δεν είναι επισκέψιμο, βρίσκεται στο Δήμο της Φαλώρειας και είναι το σπήλαιο των Ανταλλαξίμων το οποίο συνεχώς και αναπτύσσεται.

Στο Δήμο Φαρκαδόνας και στο δημοτικό διαμέρισμα Πηνειάδας, εντοπίζεται η περιοχή του Άτραγος, με ιστορία από τον 5^ο αιώνα μέχρι και τα βυζαντινά χρόνια. Στο χωριό Κλοκοτός, επάνω στο ύψωμα Μικρό Βουνό, βρέθηκαν τείχη και άλλα λείψανα αποδιδόμενα στην αρχαία πόλη Φαρκαδώνα. Στην περιοχή του Ζάρκου εντοπίζεται η αρχαία Φραϋτός στη θέση Κρύα Βρύση. Εδώ βρέθηκε σπουδαίος θησαυρός που σήμερα φυλάσσεται στο αρχαιολογικό μουσείο του Βόλου.

Τέλος στο Δήμο Πελλιναίων η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως τα τείχη της αρχαίας πόλης Πελινναίον, καθώς και τάφους με χρυσά κτερίσματα που σήμερα εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο του Βόλου. Τελευταία στο χωριό Πετρόπορος ανακαλύφθηκε κτιστός τάφος στο πρότυπο των μακεδονικών τάφων.

Τα Μετέωρα σαν χώρο λατρείας του Τριαδικού Θεού

Τα Μετέωρα αποτελούν ένα σπάνιο γεωλογικό φαινόμενο, το οποίο σε συνδυασμό με τη δύναμη της ανθρώπινης θέλησης δημιούργησαν ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία του κόσμου. Οι τεράστιοι και πανύψηλοι επιβλητικοί όγκοι προκαλούν δέος στους ταξιδιώτες. Το μοναστήρια που έχουν ιδρυθεί στις κορυφές των ιερών βράχων, αποτελούν – χωρίς υπερβολή – ένα ανθρώπινο θαύμα και αποδεικνύουν το πραγματικό μεγαλείο της ανθρώπινης θέλησης. Αυτά τα γκριζόμαυρα σμιλεμένα βράχια δεσπόζουν σ’ όλη την περιοχή της Καλαμπάκας, δίνοντας την αίσθηση ότι την προστατεύουν από κάθε κίνδυνο. Η έκταση του συμπαγούς αυτού αποθετικού υλικού, εκτείνεται πολύ πέρα από τα Μετέωρα και καταλαμβάνει χώρο πολλών τετραγωνικών χιλιομέτρων. Συγκεκριμένα, εκτείνεται μέχρι τη γέφυρα Μουργκανίου- Ξηρόκαμπου-Σκεπαρίου και από εκει μέχρι τη Θεόπετρα.

Η Καλαμπάκα, η πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας, καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα του νομού Τρικάλων και απλώνεται στους πρόποδες των βράχων των Μετεώρων. Παραμένει αδιευκρίνιστο το πως δημιουργήθηκαν οι παράξενοι αυτοί βράχοι. Σύμφωνα με μια θεωρία, πρόκειται για γεννήματα αποθέσεων μεγάλου ποταμού, ενδεχομένως του Αλιάκμονα κατά τον Καινοζωικό αιώνα, δηλαδή 60 εκατομμύρια χρόνια π.Χ. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι το παράξενο αυτό γεωλογικό φαινόμενο, δεν αναφέρεται από τους αρχαίους ιστορικούς. Εικάζεται, πως οι βράχοι μέχρι και τα Ρωμαϊκά χρόνια, ήταν ενωμένοι μεταξύ τους με χώματα, άμμο ή άλλα υλικά, τα οποία με ραγδαίες βροχές, τεκτονικά ρήγματα και άλλες αιτίες, παρασύρθηκαν προς τα κάτω και απογύμνωσαν τους βράχους. Η αιολική διάβρωση έπαιξε το ρόλο της στα μετέπειτα χρόνια, οπότε και διαμορφώθηκε η σημερινή εικόνα των Μετεώρων.

Από τον 11ον αιώνα αρχίζει η μοναστική Ιστορία των Μετεώρων. Μέσα στις διάφορες κοιλότητες των βράχων καταφεύγουν καθημερινά ασκητές και αναχωρητές από διάφορα μέρη της Ελλάδας και κυρίως από τη γύρω περιοχή. Εκεί στοχάζονται, αναπέμπουν ψαλμωδίες, προσεύχονται. Σαν κέντρο τους έχουν το «στύλο της Δούπιανης» πάνω από το Καστράκι και καθημερινά πληθαίνουν. Σήμερα ακόμη φαίνονται ίχνη αγιογραφιών σε τέτοιες κρύπτες- κοιλότητες.

Η παράδοση θέλει να έδεσαν σχοινιά στα πόδια των αετών και όταν τα σχοινιά γαντζώθηκαν στις κορυφές, οι ασκητές αναρριχήθηκαν συρόμενοι από τα σχοινιά. Στην πραγματικότητα έφτασαν εκεί με το σύστημα της σκαλωσιάς και την κατασκευή ξύλινων κλιμάκων, όπου προσφερόταν.

Σκάλιζαν τρύπες στους βράχους, έβαζαν τα δοκάρια μέσα και μετά συνέχιζαν το ίδιο προς τα πάνω στην κορυφή. Δουλεία δύσκολη, βασανιστική, επικίνδυνη. Όταν έφτασαν επιτέλους στις άγονες και έρημες κορυφές, και κατασκεύασαν τα πρώτα προσευχητάρια, αφαίρεσαν της σκαλωσιές και κατασκεύασαν μακρόστενες ξύλινες σκάλες, που της περισσότερες έσυραν το βράδυ πάνω για να ‘χουν ασφάλεια. Για την μεταφορά πραγμάτων, παρασκεύασαν το δίχτυ που το τραβούσαν με ανέμη. Θεαματικότατη και άκρως επικίνδυνη κάθε ανάβαση και κάθοδος από την κορυφή στον πάτο και αντιστρόφως.

Ο θόρυβος όμως των κοπαδιών των αιγοπροβάτων, των βοσκών και των περαστικών αναγκάζουν τους ησυχαστές εκείνους, να αναζητήσουν ηρεμότερα μέρη. Ατενίζουν της απάτητες κορφές των απόκρημνων βράχων (μερικοί έχουν ύψος 400 μ. από τη βάση τους) και παίρνουν την απόφαση να σκαρφαλώσουν εκεί.

Γύρω στα 1367 ο Νείλος με τη βοήθεια και την συμπαράσταση του Διοικητή της Θεσσαλίας Συμεών Ουρέση Παλαιολόγου, συγκέντρωσε τους μοναχούς από της σπηλιές και της διάφορες κοιλότητες των βράχων σε 4 πυρήνες – μοναστήρια. Εκείνος όμως που υλοποίησε την πρώτη αυτή ενέργεια ήταν ο Αθανάσιος ο Μετεωρίτης (γεννήθηκε στην Υπάτη το 1305 και πέθανε στα Μετέωρα το 1385). 24 μοναστήρια ιδρύθηκαν κατά καιρούς το ένα καλύτερο από το άλλο. Τα πρώτα χρόνια εξακολουθούν να είναι άγνωστα (9ος-12ος αιώνας). Από τον 14 αιώνα όμως έχουν περισσότερα συγκεκριμένα στοιχεία για την ιστορία των μοναστηριών των Μετεώρων.

      Μοναχισμός και τα Μοναστήρια των Μετεώρων

Τα Μετέωρα αποτελούν ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους που υψώνονται, σαν υπολείμματα κάποιας μυθικής γιγαντομαχίας, στο τέλος του θεσσαλικού κάμπου, κοντά στα πρώτα υψώματα της Πίνδου και των Χασίων, χαρίζοντας στο τοπίο ένα ασύλληπτο θέαμα σε όγκο και μορφή που, και δικαιολογημένα, δημιουργούν αισθήματα φόβου, ιλίγγου, δέους και θαυμασμού, ιδιαίτερα όταν αντιληφθεί κανείς ότι στη βάση αυτών έχει αναπτυχθεί ολόκληρη πόλη, ενώ στις κορυφές τους η έννοια του Μοναχισμού έχει ταυτιστεί με την στέρηση, τον κίνδυνο και την μεταρσίωση στον πιο έντονο εναγκαλισμό τους.

Τα Μοναστήρια των Μετεώρων αποτελούν σήμερα το δεύτερο πλέον σημαντικό μοναστικό συγκροτήμα στην Ελλάδα, ύστερα από το Άγιο Όρος. Τα μοναστήρια είναι χτισμένα στις κορυφές των θεαματικών φυσικών βράχων από ψαμμίτη, στο βορειοδυτικό άκρο της θεσσαλικής πεδιάδας, στον νομό Τρικάλων, πλησίον του ποταμού Πηνειού και της οροσειράς της Πίνδου, στην κεντρική Ελλάδα. Από τα τριάντα που υπήρξαν ιστορικά σήμερα λειτουργούν μόνο έξι και τα οποία από το 1988 περιλαμβάνονται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.

Έτσι στις κορυφές των βράχων των Μετεώρων δημιουργήθηκε η πολιτεία του Ανατολικού Ορθόδοξου Ασκητισμού.

o         Το Γεωλογικό φαινόμενο των Μετεώρων

Αξιοπρόσεκτο είναι ότι η δημιουργία του καθ΄ όλα επιβλητικού αυτού γεωλογικού τοπίου, μοναδικό στον κόσμο, αν και έχει κατά καιρούς απασχολήσει πολλούς Έλληνες και ξένους γεωλόγους δεν έχει ακόμη ξεκάθαρα ερμηνευθεί. Ακόμη πιο περίεργο είναι ότι ούτε η Ελληνική Μυθολογία ούτε οι αρχαίοι Έλληνες αλλά και ούτε ξένος ιστορικός έχει αναφερθεί στο χώρο αυτό. Έτσι πιο αληθοφανής και έγκυρη φέρεται η θεωρία του Γερμανού γεωλόγου Φίλιπσον που επισκεπτόμενος την Ελλάδα στα τέλη του περασμένου αιώνα υποστήριξε ότι η δημιουργία αυτών των τεράστιων ογκολίθων οφείλεται σ΄ ένα δελτοειδή κώνο από τεράστιους ποταμίσιους ογκόλιθους και ασβεστολιθικά πετρώματα που για εκατομμύρια χρόνια χύνονταν σε θαλάσσια έκταση που κάλυπτε τότε τη Θεσσαλία. Οι γεωλογικές δε μεταβολές των αιώνων ανύψωσαν και αποσφήνωσαν το τμήμα αυτό όταν αποτραβήχτηκαν τα νερά στο Αιγαίο. Έτσι αργότερα κατά την τριτογενή περίοδο που διαμορφώθηκαν οι Αλπικές πτυχώσεις της οροσειράς της Πίνδου αποκόπηκε αυτός ο κώνος από τη συμπαγή μορφή του δημιουργώντας επιμέρους μικρότερους, αυτοί που υφίστανται σήμερα, και ανάμεσά τους τη κοιλάδα του Πηνειού ποταμού.

Έτσι όταν ο Μοναχισμός εισήλθε στην Ελλάδα το άγριο τοπίο και το απροπέλαστο του χαρακτήρα του απετέλεσε τον ιδανικότερο χώρο για ασφάλεια, αποχή απ΄ τα εγκόσμια και ουράνια γαλήνη των πρώτων ασκητών. Οι πρώτοι ερημίτες εκείνοι αναγκάσθηκαν να ενωθούν και να οργανώσουν Σκήτες προκειμένου να εκτελούν τα καθήκοντά τους. Ποια χρονολογία άρχισε η εγκατάσταση των πρώτων ασκητών δεν είναι γνωστή. Κατά διάφορες γνώμες βυζαντινολόγων υποστηρίζεται ότι ξεκίνησε πριν την αρχή της 2ης χιλιετηρίδας.

Άλλες ιστορικές όμως πληροφορίες αναφέρουν ως πρώτο ασκητή οικιστή κάποιον Βαρνάβα που το 950-970 ίδρυσε τη πολύ παλιά Σκήτη του Αγίου Πνεύματος. Εκείνου ακολούθησαν η ίδρυση της Μεταμόρφωσης (1020) από κάποιον Κρητικό μοναχό Ανδρόνικο και το 1160 ιδρύεται η Σκήτη Σταγών ή Δούπιανη.

Μετά 200 χρόνια, ο ασκητής Βαρλαάμ ιδρύει το Μοναστήρι των Τριών Ιεραρχών και των Αγίων Πάντων και αργότερα άγνωστοι ιερωμένοι δημιούργησαν τα Μοναστήρια Αγίας Τριάδος, Αγίου Στεφάνου, Υπαπαντής, Ρουσάνου ή Αρσάνου, Αγίου Γεωργίου του Μανδηλά, Αγίου Νικολάου του Αναπαυσά, Παναγίας της Μήκανης, Αγίων Θεοδώρων, Αγίου Νικολάου του Μπάντοβα, Αγίων Αποστόλων, Αγίου Γρηγορίου, Αγίου Αντωνίου, Παντοκράτορα, Αγίας Μονής, Προδρόμου, Μονής Υψηλωτέρας, ή Καλλιγράφων, Μοδέστου, Αλύσεως, Αποστόλου Πέτρου, Αγίου Δημητρίου, Καλλιστράτου, Ταξιαρχών και Ιωάννου του Μπουνήλα.

Με την πάροδο του χρόνου η Μοναστηριακή αυτή πολιτεία άρχισε να ενισχύεται με μοναχούς για να φθάσει στο απόγειο της ακμής της γύρω στον 17ο αιώνα. Όμως από την εποχή αυτή αρχίζει και η παρακμή με αποτέλεσμα σήμερα να λειτουργούν μόνο τα μοναστήρια Μεταμόρφωσης, Βαρλαάμ, Αγίου Νικολάου του Αναπαυσά, Ρουσάνου, Αγίας Τριάδος, και Αγίου Στεφάνου καθώς και κάποια τμήματα ορισμένων άλλων ενώ τα περισσότερα (υπόλοιπα) έχουν εξαφανισθεί.

v      Μοναχισμός

Με τον όρο μοναχισμός στον Χριστιανισμό εννοείται το θρησκευτικό κίνημα των λαϊκών -κυρίως- που με βάση το κήρυγμα του Ιησού και την αποστολική γραμματεία αναζητούν την πνευματική τελειότητα (θέωση) μέσω της αναχώρησης από τα αστικά κέντρα και της καταφυγής σε ερημικούς τόπους.

Η αρχή του ανάγεται στην περίοδο των διωγμών ενάντια των Χριστιανών και την ανάγκη ασφάλειας των μελών της Εκκλησίας μέσω της απόσυρσης σε απομωνομένες περιοχές, εκεί υποβοηθούμενοι από τις κλιματολογικές συνθήκες επιδίδονταν στην άσκηση. Ο μοναχισμός έλαβε διαστάσεις τον 4ο αι παρουσιαζόμενος ως κίνημα διαμαρτυρίας προς την εκκοσμίκευση, η οποία παρατηρήθηκε μετά την αναγνώριση του Χριστιανισμού ως επίσημης θρησκείας. Τον γενικό όρο μοναχισμός ακολουθούν δύο διακριτές εκφάνσεις του, ο αναχωρητικός μοναχισμός και ο κοινοβιακός μοναχισμός.

Όπως συνέβη και με άλλες θρησκείες στο κίνημα του μοναχισμού συναντήθηκαν άνθρωποι από όλα τα κοινωνικά στρώματα, που εγκατέλειπαν την κοσμική ζωή τους προκειμένου να αποσυρθούν σε κάποιον απομονωμένο τόπο (έρημος) ή σε κάποια μονή, ανάλογα με το πρότυπο μοναχισμού που ακολουθούσαν. Από το κίνημα του μοναχισμού κανείς δεν αποκλειόταν. Αυτοκράτορες, όπως ο Μιχαήλ A' Ραγκαβές (811-813) ή ο Ιωάννης ΣT' Καντακουζηνός (1347-1355) τερμάτισαν τη ζωή τους ως μοναχοί, ενώ ακόμα και πόρνες ή ληστές μπορούσαν να ασπαστούν τον μοναχικό βίο, περνώντας έτσι σε έναν διαφορετικό τρόπο ζωής και θεώρησης του κόσμου.

Οι μαρτυρίες υποδηλώνουν την ύπαρξη αναχωρητών στην Αίγυπτο ήδη από τα μέσα του 3ου μ.Χ. αιώνα και πατέρας του αναχωρητισμού θεωρείται ο Μέγας Αντώνιος (251- 356), που έζησε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του σε συνθήκες απομόνωσης, προσευχής και νηστείας. Ένα μεγάλο μέρος της φήμης του οφείλεται στη βιογραφία του, που αποδίδεται στον Μ. Αθανάσιο, επίσκοπο Αλεξάνδρειας και πολέμιο του Αρειανισμού.

Το πρώτο ανώτατο συλλογικό όργανο της Εκκλησίας που ασχολήθηκε με την οργάνωση του μοναχικού βίου, υπήρξε η Δ' Οικουμενική Σύνοδος το 451. Κανόνες που θεσπίσθηκαν, περιόριζαν τις δραστηριότητες των μοναχών, ώστε να αποκλεισθεί η ανάμιξή τους σε κοσμικά θέματα, ενώ ρύθμιζαν ζητήματα διοίκησης του μοναστηριού και δικαιοδοσίας του Ηγουμένου ή του Επισκόπου που ήταν ο μόνος αρμόδιος να εγκρίνει την ίδρυση νέων μονών.

Στη Μικρά Ασία μεταξύ των ανθρώπων που διατέλεσαν υποστηρικτές και θιασώτες τον μοναστικού βίου ήταν και ο Μέγας Βασίλειος. Με το σύνολο κανόνων που θέσπισε, ουσιαστικά απέρριψε τον αναχωρητισμό, μείωσε τον αριθμό των μοναχών για το κοινοβιακό μοναστήρι και συμφιλίωσε τον μοναχισμό με τις πόλεις.

Ιδρυτής του κοινοβιακού μοναχισμού θεωρείται ένας άλλος Αιγύπτιος, νεότερος του Μ. Αντωνίου, ο Παχώμιος. Ήταν εκείνος που οργάνωσε με στρατιωτική πειθαρχία –πρώην κατώτερος αξιωματικός του στρατού άλλωστε- το πρώτο μοναστικό κοινόβιο στην Άνω Αίγυπτο. Στο σύστημά του η προσευχή και η τράπεζα απαιτούσαν την από κοινού συμμετοχή, ενώ κάθε μοναχός ήταν επιφορτισμένος με κάποιο διακόνημα, συνήθως χειρωνακτική εργασία. Θεμέλιο για τη συγκρότηση και συνοχή της κοινοβιακής ζωής στον κοινοβιακό μοναχισμό υπήρξε η υπακοή στον ηγούμενο.

v      Ο μοναχισμός στην Ελλάδα

Στην απογραφή πληθυσμού του 2001 εμφανίζονται 230 μονές σε όλη την Ελλάδα, με πραγματικό πληθυσμό 5884 άτομα. Από τις μονές αυτές, οι 21 δεν είχαν κανένα κάτοικο. Στην απογραφή του 1991 ο πληθυσμός των μονών ήταν 4951 άτομα, εμφανίζεται λοιπόν μια αύξηση κατά 19% περίπου των μοναζόντων από το 1991 μέχρι το 2001.

   

Κέντρο του μοναχισμού στην Ελλάδα είναι το Άγιον Όρος, μια αυτοδιοικούμενη μοναστική κοινότητα με ορθόδοξους μοναχούς και πληθυσμό 1496 άτομα των μονών του Αγίου Όρους σε σύνολο πληθυσμού 2262 άτομα (απογραφή 2001).

Μετά το Άγιον Όρος, οι περιοχές με το μεγαλύτερο πληθυσμό που κατοικεί σε μονές είναι ο νομός Ηρακλείου (500 άτομα), ο νομός Αρκαδίας (370 άτομα) και η Νομαρχία Δυτικής Αττικής με 272 άτομα. Δεδομένου ότι τα παραπάνω στοιχεία προέρχονται από την απογραφή, ενδεχομένως να διαφέρουν από στοιχεία που προέρχονται από την ίδια την εκκλησία.

      Τα Μοναστήρια των Μετεώρων

Και τώρα ώρα να ξεκινήσουμε την περιήγησή μας στους ιερούς βράχους των Μετεώρων, για όλους τους επισκέπτες – αναγνώστες του Apodimos.com επισκεπτόμενοι τις Μονές, μία-μία. Και τους παρακαλούμε να είναι ντυμένοι ευπρεπώς και ετοιμαστούν για ένα από τα πιο μοναδικά θεάματα στην Ελλάδα οι φωτογραφίες που θα σας παρουσιάσουμε είναι αρκετά μεγάλες για τα δεδομένα του internet, θα ήταν όμως κρίμα να σας στερήσουμε τέτοια απόλαυση και επιθυμούμε να τις επισκεφθείτε .

v      ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ - (ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΤΕΩΡΟ)

Πάνω στον «Πλατύλιθο» ο Αθανάσιος ο Μετεωρίτης έχτισε τον πρώτο μικρό ναό, που τον μεγάλωσε το 1388 ο Ελληνοσέρβος Βασιλιάς της Θεσσαλίας Ιωάννης Ουρέσης Παλαιολόγος.

Αποτελεί και σήμερα ακόμη το καθολικό της μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος ή Μετέωρων. Ο Αθανάσιος Μετεωρίτης παίρνοντας σαν βάση το τυπικό του Αθανάσιου του Αθωνίτη, συνέταξε τον «μοναστικό κανονισμό», που αποτέλεσε τον «καταστατικό χάρτη» για όλα τα μοναστήρια των Μετεώρων που ιδρύθηκαν μετά.

Το 1545 η Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, πήρε οριστική μορφή, αυτή που έχει και σήμερα. Ηγούμενος ήταν την εποχή εκείνη ο Συμεών, που ανήγειρε και άλλα κτίσματα. Το καθολικό της Μονής αυτής είναι το μεγαλύτερο των Μετεώρων. Έχει διαστάσεις 60χ32 και ύψος 24μ. Η ανατολική πλευρά του ιερού κοσμείται με τα καλύτερα κεραμοπλαστικά σχέδια και αποτελεί ενδιαφέρον στοιχείο της όλης τοιχοδομίας.

Το εσωτερικό του καθολικού κοσμείται με θαυμάσιο αγιογραφικό διάκοσμο. Οι αγιογραφίες του ιερού έγιναν το 1483 και ακολουθούν τεχνοτροπία της λεγόμενης «Μακεδονικής Σχολής». Στον κυρίως Ναό, αγιογραφίες έγιναν το 1552 από τον ξακουστό ζωγράφο Θεοφάνη Στρελίτζα.

Αξιόλογα ακόμη στοιχεία του καθολικού είναι: α) το ξυλόγλυπτο τέμπλο που ανακαινίστηκε το 1791, β) ο δεσποτικός θρόνος που είναι διακοσμημένος με σεντέφι και έγινε το 1616 και γ) τα ξυλόγλυπτα προσκυνάρια.

Στον εξωνάρθηκα είναι εντοιχισμένα θαυμάσια πιάτα και στην νότια –ανατολική γωνία είναι προσκολλημένο το μονόχωρο μετά τρούλου παρεκκλήσι του Ιωάννου του Προδρόμου. Στα νοτιοδυτικά βρίσκεται το παρεκκλήσι των Ισαποστόλων Κων/νου και Ελένης. Είναι μονόχωρο τρουλλωτό κτίσμα που στηρίζεται σε 4 τόξα.

Αξιόλογη είναι η τραπεζαρία, που σήμερα στεγάζει κειμήλια, φορητές εικόνες, λειψανοθήκες, σταυρούς, χειρόγραφα και άλλα αξιόλογα αντικείμενα του μοναστηριού χρονολογούμενα από τον 14ο –16ο αιώνα.

Ο εξώστης με την ανέμη και τα παλαμάρια, η αποθήκη με την πολύ μεγάλη ξύλινη κάδα, η είσοδος του Μοναστηριού και η σκήτη του ιδρυτή της μονής, είναι τα άλλα αξιοθαύμαστα από το μοναστήρι αυτό, που μπορεί κανείς να θαυμάσει.

v      ΜΟΝΗ ΒΑΡΛΑΑΜ

Λίγο πιο κάτω από τη Μονή Μεταμορφώσεως ορθώνεται περήφανα, στο Μετεωρικό χώρο, η περιώνυμη μονή Βαρλαάμ. Πρώτος οικιστής ο πιο σύγχρονος του Αθανασίου Μετεωρίτη, ασκητής Βαρλαάμ.

Ιδρύθηκε το 1517 πάνω σε παλαιότερα κτίσματα, που άρχιζαν από την εποχή του Μοναχού Βαρλαάμ, από τους Γιαννιώτες αδελφούς Θεοφάνη και Νεκτάριο Αψαρά. Το καθολικό στο όνομα των Αγίων Πάντων περιβάλλεται από πολλά κτίσματα γύρω, που προστέθηκαν στη συνέχεια.

Στον νάρθηκα υπάρχουν οι τάφοι και οι εικόνες των ιδρυτών. Είναι κτισμένος κατά τον αγιορείτικο τύπο, όπως και η Μονή Μεταμορφώσεως. Είναι σταυροειδής, εγγεγραμμένος με νάρθηκα τρουλωτό. Έχει υπέροχες αγιογραφίες που τις έκαναν οι ζωγράφοι Γεώργιος και Φράγκος Δικοτάρης και ίσως και ο Φράγκος Κατελάνος (δανεισμός Ιταλικών Στοιχείων-Κρητική σχολή). Μερικές από τις παραστάσεις που εντυπωσιάζουν είναι η Κοίμηση του Ιωάννου του Χρισοστόμου, η Κοίμηση του Εφραίμ του Σύρου και οι 24 οίκοι του Ακάθιστου Ύμνου.

Μέσα στον περίβολο σώζεται το νοσοκομείο και το παρεκκλήσι των Τριών Ιεραρχών, καθώς και η παλιά Τράπεζα, που σήμερα μετατράπηκε σε μουσείο της μονής με πολυάριθμα κειμήλια, χειρόγραφα, λειψανοθήκες, φορητές εικόνες, ευαγγέλια κ.α. Στο Μουσείο αυτό, φυλάσσεται και χειρόγραφο ευαγγέλιο που αποδίδεται στον Αυτοκράτορα Κων/νο Πορφυρογέννητο. (προέλευση η Μονή Δουσίκου).

v      ΜΟΝΗ ΡΟΥΣΑΝΟΥ

Κτίστηκε από τους Ηπειρώτες αδελφούς Ιωασάφ και Μάξιμο, το 1545 σε ένα κατακόρυφο και ιδιαίτερα εντυπωσιακό βράχο.

Το μοναστηριακό αυτό συγκρότημα, τριώροφου κατασκευής και ενιαίας στέγης δεν επιτρέπει να φαίνεται το καθολικό, που είναι του σταυροειδούς τύπου μετά τρούλου. Και εδώ διατηρούνται αγιογραφίες του 1561, πολλές και αξιόλογες εικόνες, κατασκευές με σεντέρι κ.α.

v      ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΑΝΑΠΑΥΣΑ

Κολλημένο στους βράχους των Μετεώρων, ιδρύθηκε το 1500 από τον μητροπολίτη Λαρίσης Διόνυσο.

Αποτελείται από τριώροφη κατασκευή, ενώ μέσα υπάρχουν το παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου, το καθολικό της μονής και τα κελιά, η Τράπεζα και το παρεκκλήσι του Προδρόμου.

Το καθολικό είναι σταυροειδής ναός με ευρύχωρο νάρθηκα και κοσμείται με θαυμάσιες αγιογραφίες του περίφημου Θεοφάνη Στρελίτζα.

v      ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ

Πιθανότερη χρονολογία ιδρύσεως της φαίνεται πες είναι το έτος 1476 και ιδρυτής ο μοναχός Δουμέτιος.

Είναι και αυτό εντυπωσιακό μοναστήρι με πολλά κελιά. Το παρεκκλήσι του Ιωάννου του Προδρόμου έχει ωραίες αγιογραφίες. Το καθολικό είναι σε τύπο σταυροειδούς δικιονίου ναού με τρουλωτό νάρθηκα. Οι Αγιογραφίες, -αρχαιότερες στον νάρθηκα (τέλη 17ου αιώνα) και νεώτερες στον κυρίως ναό (μέσα 18ου αιώνα)- διατηρούνται σε ικανοποιητική κατάσταση.

v      ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ

Βρίσκεται στον τελευταίο βράχο των Μετεώρων και από εδώ η θέα προς τον Τρικαλινό κάμπο, τον Πηνειό και τα γύρω βουνά είναι πανοραμική. Ιδρύθηκε από τα Σερβο-βυζαντινό ηγεμόνα Αντώνιο Καντακουζηνό, περί τα τέλη του 14ου αιώνα.

Το καθολικό αγιογραφήθηκε με θαυμάσιες εικόνες το 1501. Ο άλλος ναός του, βρίσκεται μέσα στο Περίβολο του Αγίου Χαραλάμπους και χτίστηκε το 1798. Πολλές αγιογραφίες του καθολικού ναού της μονής του Αγίου Στεφάνου έπαθαν εκτεταμένες καταστροφές κατά τη διάρκεια του 2ου παγκοσμίου πολέμου. Λεηλατήθηκαν ή και πυρπολήθηκαν, ενώ αρπάχτηκαν πολλά αξιόλογα κειμήλια.

      Τα Μοναστήρια των Μετεώρων και φωτογραφίες από τις Ιερές Μονές των .

Πιο κάτω θα παρουσιάσουμε μια σειρά φωτογραφιών (γνωρίζοντας ότι μια φωτογραφία αξίζει 1000 λέξεις) με σκοπό να ευαισθητοποιήσουμε όλους τους Έλληνες, Κυπρίους, Απόδημους αδελφούς μας και Φιλέλληνες έτσι ώστε να έχουν υπόψη τους τα Μετέωρα

v      Τα Μοναστήρια των παλιό καιρό

 

 

  

 

v      Ένα φωτογραφικό περιδιάβημα των Μονών των Μετεώρων και των Αγιογραφιών του.

  

 

  

 

  

  

 

   

 

  

Πιστεύουμε ότι ενέργειες του Apodimos.com θα συντείνουν στην αξιοποίηση αυτού του ευαίσθητου αυτού τομέα, του Θρησκευτικού Τουρισμού και την ευαισθητοποίηση όλων των Ελλήνων , Κυπρίων, Απόδημων αδελφών μας και των Φιλέλληνων για να τον γευθούν έτσι ώστε να έχουν υπόψη τους και τα Μετέωρα κάτι που τους προτείνουμε.

 

Πηγές : Apodimos.com και πληροφορίες από τα holiday.gr – thess.pde.sch.gr – 3kala.gr και φωτογραφίες που μας παραχώρησε η Αμαλία Κ. Ηλιάδη