ΑΡΧΑΪΚΗ - ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ.

www.Apodimos.com

Σ΄ αυτή την ενημέρωση προς όλους τους Έλληνες, Απόδημους, Κυπρίους και Ομογενείς αδελφούς μας , θα παρουσιάσουμε ένα θέμα που μας συζήτησαν ορισμένοι από τους επισκέπτες – αναγνώστες μας και που να αφορά την Ελληνική Αρχαιότητα. Εμείς θεωρήσαμε σκόπιμο να συνεχίσουμε την ενημέρωση για τα Αρχαιότητες των Σερρών , μια και είχαμε απασχοληθεί με τους Μυθικούς και Ιστορικούς χρόνους της περιοχής των Σερρών, παρουσιάζοντας την Αρχαϊκή – Ελληνιστική περίοδο της, δίνοντας πληροφορίες και για την Αμφίπολη ο οποία και μόνη της, μπορεί να καλύψει 2 – 3 μηνιαίες ενημερώσεις μας. Οι γνώσεις που θα γευθούν τα πιο πάνω αδέλφια μας νομίζουμε ότι ικανοποιητικές μια και ξεκινήσουμε αρχίζοντας από το Σήμερα παρουσιάζοντας ορισμένες πληροφορίες από το Αρχαιολογικό Μουσείο των Σερρών με σκοπό να φθάσουμε στο Χθες παρέχοντας όλες τις πληροφορίες για την Αρχαϊκή – Ελληνιστική περίοδο της. 

Αυτό όμως που πρέπει να κάνουν οι πολυπληθείς επισκέπτες – αναγνώστες μας, είναι να μελετήσουν το άρθρο μας του ΙΟΥΛ του 2008 με τίτλο ΜΥΘΙΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ ΤΩΝ ΣΕΡΡΩΝ. Κάνοντας ΚΛΙΚ στον τίτλο του άρθρου, έτσι ώστε να έχουν μια ιστορική συνέχεια των γεγονότων.

      Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Σερρών

Το να θαυμάσει και να μελετήσει τα περιεχόμενα ενός Μουσείου χρειάζεται χρόνος, όμως οι λίγες αυτές πληροφορίες που θα σας παρουσιάσουμε θα σας φανούν χρήσιμες όταν βρεθείτε στις Σέρρες, να το επισκεφθείτε .

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σερρών στεγάζεται από το 1970 στο Μπεζεστένι, κλειστή στεγασμένη αγορά του β' μισού του 15^ου αι. Η σημερινή χρήση του κτιρίου ήρθε να καλύψει την επιτακτική ανάγκη αρχικά της συγκέντρωσης και, κατά δεύτερο λόγο, της έκθεσης των αρχαιολογικών ευρημάτων της πόλης και της περιφέρειας του νομού. Τον αρχικό πυρήνα της συλλογής του μουσείου αποτέλεσαν δύο μικρές συλλογές. Η μία, την οποία φιλοξενούσε στα υπόγεια του το παλιό Α' Γυμνάσιο Αρρένων Σερρών, συνίστατο κυρίως από ανάγλυφα και επιγραφές, ενώ η δεύτερη παραχωρήθηκε από τον Γεώργιο Καφταντζή.

Στα χρόνια που ακολούθησαν το ενδιαφέρον για την περιοχή της Μακεδονίας και η συνεπαγόμενη ανάπτυξη της αρχαιολογικής έρευνας εμπλούτισε τη συλλογή του Μουσείου με ευρήματα αντιπροσωπευτικά για όλες τις χρονικές περιόδους και από όλη σχεδόν την έκταση του νομού.

Οι πρώτες πληροφορίες για την προϊστορία της περιοχής προήλθαν από τις παρατηρήσεις και τις έρευνες, επιφανειακές και ανασκαφικές, των επιστημόνων που συνόδευαν τα συμμαχικά στρατεύματα στη Μακεδονία κατά τη διάρκεια τον Α' παγκοσμίου πολέμου. Μέσα στις δεκαετίες του 1970 και του 1980 συμπεράσματα όσον αφορά στην οικιστική, στην ιδεολογία, στην καθημερινότητα του προϊστορικού ανθρώπου προσέθεσε η επιφανειακή έρευνα του Μιχάλη Φωτιάδη στην πεδιάδα Χρυσού Πενταπόλεως, και οι ανασκαφές - σωστικού χαρακτήρα - σε προϊστορικούς οικισμούς της Δήμητρας, Μέσης και Ύστερης Νεολιθικής, της Πεντάπολης, Πρώιμης Εποχής Χαλκού και του Σ. Σ. Αγγίστας, Ύστερης Εποχής Χαλκού.

Από το 1993 ανασκάπτεται συστηματικά ο προϊστορικός οικισμός Προμαχών Topolnica στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Από την ανασκαφή του οικισμού προέρχεται ένα πλήθος ευρημάτων, εντυπωσιακό σε αριθμό και ποικιλία: πήλινα αγγεία και ειδώλια, λίθινα και οστέινα εργαλεία, κοσμήματα από πηλό, όστρεα και οστά, διάφορα αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όλα αντιπροσωπευτικά για την Ύστερη Νεολιθική στην περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας.

Από τις πόλεις που άκμασαν στην ευρύτερη περιφέρεια των Σερρών κατά τους ιστορικούς χρόνους λίγες μόνο αναφέρονται στις γραπτές πηγές. Η ανασκαφική έρευνα έδωσε πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία τους στο χρόνο, την οικονομία, τη θρησκεία, την καθημερινή ζωή.

Η Σίρις ή Σίρρα, πόλη που επιβίωσε χωρίς διακοπή από τους αρχαϊκούς χρόνους έως σήμερα, διατηρώντας και το όνομα της, αντιπροσωπεύεται με ευρήματα κυρίως ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων, εποχές μεγάλης ακμής γι' αυτήν. Ενδεικτικά αναφέρονται επιγραφές του 1^ου -2^ου  αι. μ.Χ., γυάλινα και πήλινα αγγεία από υστερορωμαϊκό τάφο, ενεπίγραφες επιτύμβιες στήλες με ανάγλυφες παραστάσεις από εργαστήριο που άκμασε στην περιοχή κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Από τον μητροπολιτικό ναό των Αγίων Θεοδώρων προέρχονται οι ξεχωριστές ανάγλυφες μαρμάρινες εικόνες του Χριστού Ευεργέτη και της Παναγίας και το εντοίχω ψηφιδωτό του Απόστολου Ανδρέα, από τα χαρακτηριστικότερα εκθέματα του Μουσείου.

Ψηφιδωτό του Απόστολου Ανδρέα 12ος αι

Η ανασκαφική έρευνα σε νεκροπόλεις δυτικά του Στρυμόνα αποκάλυψε πλούσια ευρήματα που υποδεικνύουν πυκνές σχέσεις, εμπορικού μάλλον χαρακτήρα, με πόλεις της Νότιας Ελλάδας από τα τέλη του 6^ου  αιώνα. Συχνή είναι η παρουσία αττικών ερυθρόμορφων αγγείων του 4^ου  αι.

Αττική ερυθρόμορφη υδρία του τέλος του 5ου π.Χ. αι. από το Ζερβοχώρι.

Ξεχωρίζουν πλαστική οινοχόη με μορφή κεφαλής γυναίκας και μικρός καλυκωτός κρατήρας με παράσταση Έρωτα που καταδιώκει γυναίκες από τη Βέργη, ο κρατήρας με παράσταση του Διονύσου και της συνοδείας του από το Καλόκαστρο και η υδρία με διονυσιακή παράσταση από το Ζερβοχώρι.

Η αρχαία πόλη στην περιοχή της Τερπνής ιδρύεται από το τέλος των αρχαϊκών χρόνων αλλά γνωρίζει μεγάλη άνθηση στα ρωμαϊκά χρόνια, όταν στο κέντρο της κτίζεται ρωμαϊκή βασιλική. Εντυπωσιακά είναι τα έργα πλαστικής που προέρχονται από δημόσια κτίρια.

Οι εκτεταμένες, ανάσκαψες στην αρχαία Τράγιλο και το νεκροταφείο της έχουν φέρει στο φως σημαντικά ευρήματα που μαρτυρούν την ιστορική της πορεία από τα τέλη του 6ου αι. έως τις αρχές του 3ου π.Χ. αι. όταν καταστρέφεται από εχθρική επιδρομή και εγκαταλείπεται. Από ιερό αφιερωμένο σε γυναικεία θεότητα προέρχεται πλήθος πήλινων ειδωλίων και αναθημάτων, ενώ από την έρευνα οικιών συλλέχτηκαν αντικείμενα της καθημερινής ζωής. Ανάμεσα στα ευρήματα του νεκροταφείου και στα αττικά αγγεία ξεχωρίζει ερυθρόμορφη πελίκη του «ζωγράφου του Προνόμου» με παράσταση γιγαντομαχίας. Σε αρχαϊκούς τάφους αρκετά συχνή είναι η ανεύρεση χάλκινων κοσμημάτων τοπικής παραγωγής, χρυσών επιστομίων και όπλων.

Από την Άργιλο, αποικία των Ανδρίων του 7ου αι. π.Χ., στο Μουσείο Σερρών φιλοξενούνται ταφική κλίνη και θυρόφυλλα από μακεδονικό τάφο και ευρήματα από το νεκροταφείο του 5ου αι. π.Χ. Πρόκειται για μυροδοχεία, ειδώλια, χάλκινες στλεγγίδες και σιδερένια όπλα, αντικείμενα πολύτιμα που συνόδευαν ταφές ενηλίκων και παιδιών. Τα περισσότερα πήλινα αγγεία αποτελούν προϊόντα αττικών εργαστηρίων που μέσω θαλάσσης ταξίδεψαν έως τις εκβολές του Στρυμόνα.

Σύνολο μαρμάρινων αγαλμάτων θεών ελληνιστικής εποχής, εξαιρετικής τέχνης, από την περιοχή της αρχαίας πόλης τον Σ. Σ. Αγγίστας υποδεικνύει τη σημασία της πόλης που στην αρχαιότητα αποτελούσε κομβικό σημείο της οδού που ένωνε τους Φιλίππους με τη Σίριν και την Ηράκλεια Σιντικής.

Στην αρχαία Γάζωρο, γνωστή για τη λατρεία της Γαζωρίας Αρτέμιδας στα ρωμαϊκά χρόνια, έχουν βρεθεί επιγραφές και ψηφίσματα που προσφέρουν πληροφορίες σημαντικές για την ιστορία της και για την οργάνωση της κατά την ελληνιστική περίοδο και τους ρωμαϊκούς χρόνους. Έχουν ανασκάψει αρχαϊκοί, κλασσικοί και ελληνιστικοί τάφοι με πλούσια κτερίσματα: όπλα, νομίσματα, πήλινα αγγεία και κοσμήματα.

Η αρχαία πόλη στην περιοχή του Νέου Σκοπού που φαίνεται να ακμάζει από το τέλος των αρχαϊκών και σε όλη τη διάρκεια των κλασσικών και των ελληνιστικών χρόνων έχει δώσει σπάνια ευρήματα: δείγματα πλαστικής υψηλής καλλιτεχνικής αισθητικής, επιγραφές, κεραμική εισηγμένη και τοπικής παραγωγής.

Μαρμάρινο επιτύμβιο ανάγλυφο ελληνιστικών χρόνων. Αρχαία πόλη Νέου Σκοπού

Το Σιδηρόκαστρο που, κατά μία άποψη, ταυτίζεται με την Ηράκλεια Σιντικής ανασκαφικά έχει ερευνηθεί ελάχιστα. Η πλούσια συλλογή επιτύμβιων στηλών από το ρωμαϊκό νεκροταφείο της πόλης και μερικές επιγραφές δηλώνουν την παρουσία μίας σημαντικής κατά την αρχαιότητα πόλης. Σήμερα το Αρχαιολογικό Μουσείο Σερρών ασφυκτιά από το πλήθος των ευρημάτων που αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Τα ευρήματα από την αρχαία Αμφίπολη και την περιοχή της (αρχαία Άργιλος και Ηιώνα) έχουν συγκεντρωθεί και εκτίθενται στο τοπικό Μουσείο, ενώ του υπολοίπου νομού βρίσκονται στις Σέρρες. Πολλά από αυτά έχουν παραδοθεί μετά από την τυχαία ανεύρεση τους, ενώ τα περισσότερα πλέον αποτελούν ευρήματα ανασκαφών των τριών τελευταίων δεκαετιών.

      Η Αρχαϊκή και Ελληνιστική περίοδο των Σερρών

Σαν πρώτοι κάτοικοι του Νομού Σερρών αναφέρονται οι Θράκες. Μετά την άλωση της Τροίας όμως ο τόπος κατοικήθηκε από διάφορα Παιονικά και Θρακικά φύλα, όπως : Σιροπαίονες, Παιόπλες, Βισάλτες, Ηδωνοί, Σιντοί, Αγριάνες, Οδόμαντοι,Οδρύσες, Μαίδοι, Σάτρες κ.α. Αυτοί οι λαοί στην αρχή αποτελούσαν αυτόνομα κράτη με δικό του βασιλιά το καθένα.

Γύρω στα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα υποτάχθηκαν στους Πέρσες και οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στην Ασία, όπου παρέμειναν για μια περίπου δεκαπενταετία. Με την έκρηξη όμως της Ιωνικής Επανάστασης κατόρθωσαν με τη βοήθεια των Ιώνων και Χίων να επανέλθουν στην πατρίδα τους. Πολέμησαν επίσης σκληρά εναντίον του Ξέρξη, όταν αυτός πέρασε από το Νομό Σερρών κατά την εκστρατεία του εναντίον της Ελλάδας το 480 π.Χ. Τον 4ο αιώνα π.Χ. όλοι αυτοί οι λαοί υπήχθησαν στους βασιλείς της Μακεδονίας και απετέλεσαν την «επίκτητον Μακεδονίαν». Αργότερα πολλοί από τους λαούς αυτούς ακολούθησαν το Μέγα Αλέξανδρο στη μεγάλη υπερπόντια εκστρατεία του και πήραν μέρος στις σπουδαιότερες μάχες, όπου και διακρίθηκαν για την ανδρεία τους.

v       Η περιοχή της σημερινής Επαρχίας Σιντικής κατοικήθηκε από τους Σιντούς ή Σίντιους, οι οποίοι ξεκίνησαν γύρω στον 19^ο αιώνα π.χ. από την Σιντιίδα, τη σημερινή Λήμνο, αφήνοντας την πατρίδα τους για τον ένα ή τον άλλο λόγο. Το ελληνικό αυτό φύλο, αφού έφτασε στα παράλια της Θράκης, στο Στρυμονικό Κόλπο, ακολούθησε το ρου του Στρυμώνα, που τα χρόνια εκείνα αποτελούσε το φυσικό δρόμο για τις Βαλκανικές χώρες. Ο νησιωτικός αυτός λαός ίσως να κατευθύνονταν πέρα από τον Ορβηλο για μια οριστική εγκατάστασή του, αν δεν τραβούσε την προσοχή του η μορφολογία του εδάφους των μερών αυτών και η χαρακτηριστική ιδιομορφία του. Εμφορούμενοι από τον Τρωικό πολιτισμό, με τη διορατικότητα τους χαρακτήρισαν την παραστρυμόνια περιοχή σαν ιδανικό τόπο εγκατάστασης τους.

Ο λαός αυτός κατά το Στράβωνα ήταν Θρακικό φύλο. Άλλοι όμως ιστορικοί υποστηρίζουν πως ήταν Πελασγική φυλή, συγγενική με τους Σιντίους της Σαμοθράκης. Ο Όμηρος τους ονομάζει «Αγριόφωνες». Η χώρα που εγκαταστάθηκαν, από το όνομά τους ονομάστηκε Σιντική και είχε σχεδόν τα ίδια όρια με τη σημερινή επαρχία Σιντικής.

Οι σίντιοι είχαν τα ίδια ήθη και έθιμα με τους άλλους Έλληνες. Μιλούσαν την ελληνική γλώσσα και λάτρευαν τους δώδεκα θεούς του Ολύμπου. Ο πιο αγαπημένος τους όμως θεός ήταν ο χωλός χαλκουργός Ήφαιστος.

Με το πέρασμα των αιώνων οι Σίντιοι έχτισαν στη χώρα τους ωραίες πόλεις. Απ' αυτές γνωστές είναι η Ηράκλεια, η Σκοτούσα, η Γηρασκός, η Ορβηλία, η Τρίστολος και η Παροικόπολη.

Η πιο αξιόλογη ήταν η Ηράκλεια, που έχτισε ο πατέρας του Φιλίππου του Β', ο Αμύντας ο Γ'. Ο Μακεδόνας αυτός βασιλιάς είχε καταφέρει στους πρόποδες του Μπέλες λαμπρή νίκη κατά των βαρβάρων. Σ' ανάμνηση της οικοδόμησε την Ηράκλεια για τιμή του Ηρακλή, που απόγονοί του θεωρούνται οι βασιλείς της Μακεδονίας. Η πόλη αυτή οχυρώθηκε από τον Αμύντα με απόρθητα τείχη, που ίχνη της υπάρχουν και σήμερα.

Την εποχή των Αντιγονιδών, των απογόνων του Μ.Αλεξάνδρου, η Ηράκλεια έγινε πρωτεύουσα της Σιντικής και έδρα του επάρχου της Παιονίας, όπως αναφέρει ο ιστορικός Τίτος Λίβιος. Στην πόλη αυτή η δολοφονία του Δημητρίου από τον αδελφό του, Περσέα έγινε αφορμή να εκστρατεύσουν οι Ρωμαίοι κατά του Περσέα το 168 π.χ.και να καταλάβουν την Μακεδονία. Οι Σιντοί τόσο γενναία αγωνίσθηκαν κατά την μάχη της Πύδνας στο πλευρό του Μακεδόνα βασιλιά, που επέσυραν το μίσος του Ρωμαίου αντιπάλου Αιμιλίου Παύλου, ο οποίος αργότερα λεηλάτησε τη χώρα τους για να τους τιμωρήσει. Μετά την διαίρεση της Μακεδονίας από τους Ρωμαίους σε τέσσερα μέρη, η Σιντική περιελήφθηκε στο Πρώτο μέρος, του οποίου πρωτεύουσα ήταν η Αμφίπολη. Στη συνέχεια, μετά τη μάχη των Φιλίππων το 42 π.Χ.η αρχαία πρωτεύουσα της Σιντικής Ηράκλεια κηρύχθηκε ελεύθερη, όπως αναφέρει ο Τίτος Λίβιος. Υπήρχε δε μέχρι το 10ο μ.Χ. αιώνα, οπότε μνημονεύεται για τελευταία φορά από τον Ιεροκλή και τον Κων/ντίνο Πορφυρογέννητο.

v       Οι Αγριάνες κατά το Θουκιδίδη ήταν φύλο Παιονικό και κατοίκησαν την Πάνω Κοιλάδα του Στρυμώνα.Οι Αγριάνες κατά τον Αρριανό ήταν εύρωστοι, σκληραγωγημένοι και πολεμικότατοι. Πόλεις της Αγριανής χώρας αναφέρονται η Ορθόπολη και η Παρορβηλία. Ανατολικά της Αγριανής χώρας κατοικούσαν οι Σάτρες, φύλο μάλλον Θρακικό. Στο αρχαίο λίκνο των Σάτρων υπάρχει και σήμερα χωριό με το όνομα Σάτρα. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας κατοικιόταν από βλάχους βοσκούς. Οι Αγριάνες, αφού υποτάχθηκαν στους Μακεδόνες, έμειναν κάτω από την κυριαρχία τους μέχρι τον Περσέα. Από τότε εξαφανίστηκαν ή αφομοιώθηκαν και το όνομά τους έσβησε. Οι Σάτρες, επειδή κατοικούσαν στις απρόσιτες βουνοκορφές του Ορβήλου, δεν κατακτήθηκαν, αφομοιώθηκαν όμως ή και εξαφανίστηκαν στις μετακινήσεις τους σε άλλες βουνοκορφές του Αίμου, του Μενοικίου ή του Παγγαίου.

v       Οι Μαίδοι, που κατά τον Στέφανο τον Βυζάντιο ήταν επίσης θρακικό φύλο, ήρθαν και κατοίκησαν στην Πάνω Κοιλάδα του Στρυμόνα το 14ο περίπου π.Χ. αιώνα. Η Μαιδική χώρα συνόρευε με τη Σιντική, την Αγριανή, την Παιονία και με τα βουνά Ορβηλο και Σκόμιο. Διατήρησαν οι Μαίδοι την ανεξαρτησία τους μέχρι το 356 π.Χ., οπότε και υποτάχθηκαν στο Φίλιππο τον Β' χωρίς όμως να πάψουν ν' αγωνίζονται, για ν' αποκτήσουν ξανά την ελευθερία τους. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι οι Μαίδοι, 10 χρόνια μετά την υποδούλωσή τους στους Μακεδόνες επαναστάτησαν για επανάκτηση της ανεξαρτησίας τους. Μόλις πληροφορήθηκαν την εκστρατεία του Φιλίππου στο Βυζάντιο, προσπάθησαν ν' αποτινάξουν την Μακεδονική κυριαρχία.

Η απόπειρά τους όμως καταπνίγηκε αστραπιαία από τον 16χρονο Μ. Αλέξανδρο, που τους τιμώρησε σκληρά καταστρέφοντας την πρωτεύουσά τους Ιαμφορίνα, που γι' αυτή μιλάει ο Πλίνιος.

·          Η Μαιδική χώρα, παρ' όλο που ήταν μεγάλη σε έκταση και πληθυσμό, είχε μόνο δύο μεγάλες πόλεις εκτός από την πρωτεύουσα, τη Δεσούδαβα και την Πέτρα η Βυζαντινή Σελευκτούπολη, αργότερα Πετρίτσα, σήμερα Πετρίτσι. Η αρχαία Πέτρα ήταν πολύ καλά οχυρωμένη πόλη. Ο Φίλιππος ο Ε' στην επιστροφή τον από την περιοχή Σκομίου, όπου είχε εκστρατεύσει για να υποτάξει και τη μακρινή αυτή γωνιά της Μαιδικής, πολιόρκησε και την Πέτρα, που την κυρίεψε με πολύ κόπο, ύστερα από πολλές εφόδους. Έτσι η οχυρή αυτή πόλη προσαρτήθηκε στο Μακεδόνικο κράτος μόλις το211 π.Χ. Η Πέτρα, Πετρίτσα ή, Πετρίτσι επιδικάσθηκε στη Βουλγαρία το 1913. Οι κάτοικοι της κατέφυγαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στο χωριό της επαρχίας Σιντικής Βέτρινα, που μετονομάστηκε Νέο Πετρίτσι.

v       Αναφορά στους Σιροπαίονες που κατοίκησαν την Παιονική χώρα και ίδρυσαν περί τον 12ο π.Χ αιώνα την πόλη των Σερρών, γίνεται από τον Ηρόδοτο. Οι Σιροπαίονες ήταν άποικοι των Τευκτρών της Φρυγίας και είχαν μεταναστεύσει στη Μακεδονία αμέσως μετά τον Τρωικό Πόλεμο. Ο Ηρόδοτος ονομάζει την πόλη για πρώτη φορά ως «Σίρις η Παιονική» και ιστορεί μάλιστα ότι σ' αυτήν άφησε ο Ξέρξης το χρυσό άρμα του, κατά την εκστρατεία του εναντίον της Ελλάδας. Μετά τον Ηρόδοτο αναφορά στην πόλη κάνει ο Θεόπομπος σ' ένα απόσπασμα του 20ού βιβλίου του των «Φιλιππικών». Από τους Ρωμαίους συγγραφείς μόνο ο Τίτος Λίβιος την ονομάζει «Σίρας» (Siras) στον πληθυντικό και ιστορεί ότι ο Αιμίλιος Παύλος, αφού νίκησε τον Περσέα και υπέταξε τις Μακεδόνικες πόλεις, μετέβη στην Αμφίπολη αφήνοντας το στρατό του στρατοπεδευμένο στην πεδιάδα των Σιρών. Κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους αναφέρεται επίσης και με την ονομασία «Σιραίων πόλις». Κατά τη Μεσαιωνική εποχή η πόλη μνημονεύεται ως Σέρραι και πιο σπάνια Σέρρα και Φεραί. Στους Λατίνους τέλος και Φράγκους η γραφή του ονόματος της πόλης υπέστη πολλές μεταβολές και μεταμορφωθείς. Έτσι αναφέρεται ως Sarxa, Serra, Ceres και Serre. Με το σημερινό της όνομα Σέρραι μνημονεύεται από τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Τα παλαιότερα αρχαιολογικά ευρήματα (κομμάτια Αττικών μελανόμορφων αγγείων) που βρέθηκαν στο λόφο της Ακρόπολης της πόλης των Σερρών και χρονολογήθηκαν περί τα τέλη του 6^ου π.Χ. αιώνα, βεβαιώνουν ότι, στη θέση της σημερινής πόλης, βρίσκονταν και η «Σίρις η Παιονική» του Ηροδότου και σ' αυτήν αργότερα υψώθηκαν οι Ελληνικοί Μεσαιωνικοί Προμαχώνες του ισχυρού κάστρου των Σερρών.

Γενικά, από όλα τα αρχαιολογικά ευρήματα βγαίνει το συμπέρασμα, ότι η αρχαία Σίρις κτίσθηκε στο λόφο της Ακρόπολης, που είναι και ο πιο δυσάλωτος απ' όλους τους γύρω λόφους που αποτελούσαν το φυσικό περιτείχισμα προς βορρά της σημερινής πόλης, Όλες εξάλλου οι πόλεις της εποχής εκείνης (π.χ. Τροία. Μυκήνες) ήταν κτισμένες σε υψηλούς λόφους και περιβάλλονταν με ισχυρά τείχη.

Τέλος τα υπολείμματα αρχαίου πύργου, τα οποία περιλήφθηκαν στη βάση του βυζαντινού πύργου που σώζεται μέχρι σήμερα, μαρτυρούν σαφώς ότι στο ίδιο σημείο υψωνόταν κατά τους αρχαίους χρόνους κραταιό κάστρο με στερεά τείχη και έφερε το βάρος της άμυνας και γενικά της ασφάλειας της αρχαίας πόλης των Σερρών, της «Σίρεως» του Ηροδότου.

v       Η σημερινή επαρχία Φυλλίδας κατά την αρχαιότητα αποτελούσε τμήμα της Ηδωνικής χώρας ή, όπως ονομαζόταν διαφορετικά, Ηδωνίδος και περιελάμβανε την περιοχή της σημερινής Ζίχνης, Αλιστράτης και Δράμας. Παλαιότερα, η χώρα αυτή κατοικούνταν από διάφορους λαούς, πληροφορίες για τους οποίους έχουμε από νομίσματα που βρέθηκαν στην περιοχή Νέας Ζίχνης. Έχει αποδειχθεί ότι τα νομίσματα των Ιχναίων κόπηκαν  στην Ιχνα του Παγγαίου. Υπάρχει επίσης μεγάλη αφθονία νομισμάτων ενός ακόμη λαού, των Ορρεσκίων, που μοιάζουν πολύ με τα νομίσματα των Ιχναίων και χρησιμοποιούν τις ίδιες παραστάσεις. Συγγενικοί λαοί με τους Ιχναίους ήταν και οι Δερροναίοι, Λιαίοι, Ληταίοι, Περναίοι και Διονύσιοι.

o         Οι Ζεαιλέοι, που ήταν παιονικής καταγωγής και προτιμούσαν να ζουν στα ορεινά, κατοίκησαν γύρω από το Στρυμόνα. Αναφέρονται σε νομίσματα που χρονολογούνται από το 520 περίπου π.Χ. Σε Βυζαντινά έγγραφα εξάλλου, αναφέρεται πόλη με το όνομα Ζελίχοβα, Ζιλίχοβα, Ζηλιάχοβα (Ν. Ζίχνη). Κατά τον καθηγητή Σβορώνο, συγγενικός λαός με τους Ζαιελέους, που κατοίκησε την περιοχή της Φυλλίδας ήταν και οι Ιχναίοι. Κι αυτοί ήταν προφανώς παιονικής καταγωγής. Πληροφορίες γι' αυτούς έχουμε επίσης από νομίσματα, που κατά τους νομισματολόγους κόπηκαν κατά την εποχή των Μακεδόνων βασιλέων πριν από τον Αλέξανδρο Α' και ανήκουν όλα στους Πάιονες. Έχει αποδειχθεί ότι τα νομίσματα των Ιχναίων κόπηκαν στην Ίχνα του Παγγαίου.

o         Οι Δόβηρες, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, πρέπει να κατοικούσαν ανάμεσα στη Ζίχνη και Αλιστράτη. Ίσως ήταν ένα υπόλοιπο από τους Δόβηρες που κατοικούσαν κοντά στη Δοϊράνη, όπως λέγεται από το Θουκυδίδη και υπήρχε πόλη με το όνομα Δόβηρος που κατέκτησε ο Σιτάλκης το 429 πΧ.

v       Οι Ηδωνοί ήταν γνωστότατοι για την οργιαστική λατρεία του Διόνυσου. Γενάρχης των Ηδωνών, οι οποίοι έδωσαν και το όνομα τους στην περιοχή εθεωρείτο ο Ηδωνός, γιος του Άρη και της νύμφης Καλλιρρόης, κόρης του Νέστου ποταμού. Πρώτος βασιλιάς τους ήταν ο μυθικός ήρωας Λυκούργος, για τον οποίο, όπως αναφέρθηκε ήδη, λέγεται ότι θέλησε ν' απαγορεύσει τη λατρεία του Διόνυσου, αλλά καταδιώχθηκε από τις Μαινάδες, βρίσκοντας τελικά φρικτό θάνατο κατασπαραχθείς από άγρια άλογα. Δεύτερος βασιλιάς των Ηδωνών θεωρείται ο Πιττακός που μνημονεύεται από το Θουκυδίδη. Το βασιλιά αυτόν λέγεται ότι σκότωσε ο γιος του και η γυναίκα του. Περί το 500 π.Χ. βασιλεύει στην Ηδωνίδα ο Γέτας.

Διασώθηκαν αργυρά οκτάδραχμα νομίσματα του βασιλιά αυτού που απεικονίζουν από μπροστά γυμνό άνδρα με δυο βόδια και από πίσω φέρουν την επιγραφή "ΓΕΤΑ ΒΑΣΙΛΕΥ ΗΔΩΝΕΩΝ" ή "ΒΑΣΙΛΕΥ ΗΔΩΝΕΩΝ". Τα νομίσματα αυτά βρέθηκαν στον Τίγρητα ποταμό της Ασίας, όπου μεταφέρθηκαν οι Ηδωνοί αιχμάλωτοι από τους Πέρσες, περί τα τέλη του 6ου π.Χ. αιώνα. Κατά τους Μηδικούς πολέμους, σύμφωνα με πληροφορίες του Ηροδότου, πέρασε από την Ηδωνική χώρα ο βασιλιάς των Περσών Ξέρξης κατά την εκστρατεία του εναντίον της Ελλάδος. Μετά την ήττα του στις πλαταιές το 479 π.Χ. ο Ξέρξης ήρθε και πλαι στην Ηιόνα, «την επί Στρυμόνι» όπως λέει ο Ηρόδοτος. Εδώ άφησε το στρατό του σατράπη Βόγη για να τον οδηγήσει στις Ελληνοποντιακές ακτές, ενώ ο ίδιος επιβιβάσθηκε σε φοινικικό πλοίο και απέπλευσε προς την Ασία.

Η Ηδωνική χώρα χωριζόταν σε τρία τμήματα, από τα οποία το πρώτο ονομαζόταν Φυλλίς, από την ομώνυμη κόρη του βασιλιά της θράκης Σιθώνα, το δεύτερο κυρίως Ηδωνίς και το τρίτο Πιερία. Η χώρα αυτή ήταν πυκνότατα κατοικημένη και περιείχε πολλές πόλεις: την Αμφίπολη, Ηιόνα, Φιλίππους, Μύρκινο, Φάγρητα, Οισύμη, Γαληψό, Δραβήσκο, Δάτο, Νεάπολη, Σκαπτή Υλη, Ακόντισμα, Πίστυρο, Γάζωρο, Πέρνη.

v       Η Αμφίπολη ήταν η πιό αξιόλογη πόλη της Ηδωνικής χώρας και βρίσκονταν στην ίδια θέση με το σημερινό χωριό Αμφίπολη, πάνω σε οχυρό λόφο, στην ανατολική όχθη του Στρυμώνα. Αρχικά το όνομά της ήταν Εννέα Οδοί, από τις εννέα οδούς που έφθαναν σ' αυτήν από διάφορες κατευθύνσεις. Οι Πελασγοί, οι Σάτρες, οι Ηδωνοί, οι Οδόμαντοι, οι Παίονες και στη συνέχεια οι βασιλείς της Μακεδονίας πρωταγωνιστούν σε διάφορες φάσεις της ιστορίας της Αμφίπολης.

v       Ο λόφος στον οποίο ήταν αναπτυγμένος ο Προϊστορικός Οικισμός της Αμφίπολης. Αλλά ανάμεσα στους λαούς της αρχαιότητας, οι οποίοι φιλονικούσαν για μιά τόσο πλούσια κτήση, κατ' εξοχήν διακρίνονταν οι Αθηναίοι, οι οποίοι αφού κατέκτησαν την Ηιόνα επί Κίμωνα και αποπειράθηκαν δύο φορές να καταλάβον τις Εννέα οδούς, αποκρούσθηκαν από τους Ηδωνούς. Στο τέλος όμως κυρίευσαν την πόλη το 437 π.Χ. υπό τη στρατηγεία του Αγνωνος, που ίδρυσε στην πόλη Αθηναική αποικία και την μετονόμασε σε Αμφίπολη. Ονομάστηκε δε έτσι γιατί ήταν κτισμένη ανάμεσα σε δύο βραχίονες του Στρυμόνα, ο οποίος μαζί με το τείχος που την περιέβαλλε, την καθιστούσε οχυρή κι απρόσιτη.

Εξαιτίας αυτής της θέσης της η Αμφίπολη, αλλά και εξαιτίας της άφθονης ναυπηγήσιμης ξυλείας, των μεταλλείων χρυσού και αργύρου και του εύφορου εδάφους της, έγινε κατά την αρχαιότητα το μήλο της έριδος μεταξύ Αθηναίων, Λακεδαιμονίων και Μακεδόνων.

Στη μάχη που δόθηκε το 422 π.Χ. μπροστά από τα τείχη της πόλης σκοτώθηκε ο στρατηγός των Λακεδαιμονίων Βρασίδας, τον οποίο οι Αμφιπολίτες έθαψαν δημοσία δαπάνη και τον τίμησαν ως ήρωα και ιδρυτή της πόλης τους.

Από τότε η Αμφίπολη δοκίμασε πολλές μεταβολές, άλλοτε ως αποικία κι άλλοτε ως ελεύθερη πόλη, έως ότου ο Μακεδόνας βασιλιάς Περδίκκας έγινε κύριος της το 364 π.Χ. Υπό την κυριαρχία των Μακεδόνων παρέμεινε μέχρι το 359 π.Χ., οπότε ο βασιλιάς Φίλιππος απέσυρε τη Μακεδονική φρουρά χάρη των Αθηναίων και υποσχέθηκε να τους παραδώσει την πόλη. Αθέτησε όμως την υπόσχεσή του και κατέλαβε την πόλη το 357 π.Χ., η οποία από τότε παρέμεινε υπό την κυριαρχία της Μακεδονίας.

Η Αμφίπολη ήταν το ορμητήριο του Μ. Αλεξάνδρου για την κατάκτηση του τότε γνωστού κόσμου. Εδώ πέθαναν όλα τα μέλη του βασιλικού οίκου, ο Φίλιππος, ο Αριδαίος, η Ευριδίκη, η Ρωξάνη και ο μικρός Αλέξανδρος. Εδώ κατέφυγε ο τελευταίος βασιλιάς της Μακεδονίας Περσέας μετά την ήττα του στην Πύδνα.

v       Ο Ρωμαίος ύπατος Αιμίλιος Παύλος εδώ δέχτηκε τους πρέσβεις των διαφόρων ελληνικών πολιτειών κι εδώ διοργάνωσε την κατακτημένη Μακεδόνικη χώρα, καθιστώντας την Αμφίπολη πρωτεύουσα της «Μακεδόνων Πρώτης» επαρχίας. Απ’ αυτήν την πόλη περνούσε η Εγνατία ρωμαϊκή οδός και από την Αμφίπολη πέρασε το 49 μ.Χ. ο Απόστολος Παύλος κατά την πορεία του από τους Φιλίππους προς τη Θεσσαλονίκη.

v       Κατά τη Βυζαντινή εποχή η πόλη μνημονεύεται και ως Αμφίπολη και ως Ποπολία. Ιστορείται ότι καταστράφηκε, αλλά ξανακατοικήθηκε και νέα τείχη έκανε ο Αυτοκράτορας Ανδρόνικος Γ' ο νεότερος το 1341 μ.Χ. Αργότερα όμως καταστράφηκε και πάλι, οπότε περισώθηκαν μερικά ερείπια των τειχών και των πύργων, τα οποία φαίνονται ακόμη και σήμερα στην κορυφή του λόφου.

v       Σήμερα η αρχαιολογική σκαπάνη ανέσκαψε στο χώρο της Αμφίπολης τέσσερις βυζαντινούς ναούς (τύπου Βασιλικής), των οποίων διατηρούνται σχεδόν άθικτα τα θαυμάσια ψηφιδωτά δάπεδα με εξαιρετικές παραστάσεις από το φυτικό και ζωικό κόσμο. Αποκαλύφθηκαν επίσης Μακεδόνικοι τάφοι με κτερίσματα ανυπολόγιστης αρχαιολογικής αξίας και ήρθαν στο φως πολυάριθμες αναθηματικές και επιτύμβιες επιγραφές μεγάλης ιστορικής σημασίας και χιλιάδες νομισμάτων, τα οποία από καλλιτεχνική άποψη θεωρούνται ως τα πλέον άριστα όλων των αρχαίων πόλεων της Βόρειας Ελλάδας.

v       Περί τον 4ο π.Χ. αιώνα η Φυλλίδα πρασαρτήθηκε στο Μακεδονικό κράτος και απετέλεσε τμήμα της «Επικτήτου Μακεδονίας» Ο βασιλιάς δε της Μακεδονίας Φίλιππος ο Β' ήταν ο πρώτος που εκμεταλλεύθηκε πολύ τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου. Με το χρυσό αυτό μάλιστα έκοψε νέου τύπου νομίσματα, όμοια με τους Περσικούς Δαρεικούς. Το νόμισμα αυτό, που ονομάσθηκε «ΦΙΛΙΠΠΕΙΟΝ», είχε μεγάλη διάδοση ακόμη και έξω από τα όρια του Μακεδονικού κράτους.

v       Την αρχαία Βισαλτία, που πήρε το όνομά της από το Βισάλτη, γιο του Ηλίου και της γης, κατοίκησαν για πρώτη φορά οι Θράκες Βισάλτες, οι οποίοι ήρθαν εδώ από τη Χαλκιδική. Κατά την εκστρατεία των Περσών εναντίον της Ελλάδος ο βασιλιάς της Βισαλτίας μη θέλοντας ν' ακολουθήσει του βαρβάρους, έφυγε στη Ροδόπη στους δε γιούς του απαγόρευσε να εκστρατεύσουν κατά της Ελλάδος στο πλευρό των Ασιατών επιδρομέων. Αυτοί όμως δεν άκουσαν τη συμβουλή του πατέρα τους και ακολούθησαν τους βαρβάρους. Όταν μετά τη φυγή των Περσών ο βασιλιάς επανήλθε και βρήκε τους γιούς του σώους και αβλαβείς αυτοτυφλώθηκε.

Από το 479 π.Χ. η Βισαλτία κατακτήθηκε από τον Αλέξανδρο τον Α'. Αργότερα ο Περικλής έστειλε 1000 Αθηναίους αποίκους, οι οποίοι συνέβαλαν πολύ στον εκπολιτισμό των Βισαλτών. Στη μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ., στην οποία κρίθηκε η τύχη της Μακεδονίας, οι Βισάλτες πολέμησαν στο πλευρό του Περσέα. Τόσο πολύ διακρίθηκαν για την ανδρεία τους, ώστε ο Περσέας μετά την ήττα του, τότε μόνο απελπίστηκε τελείως, όταν τον εγκατέλειψαν και οι «ανδρείοι Βισάλτες».

Η επαρχία αυτή, αν και είχε μικρή έκταση κατά την αρχαιότητα, εν τούτοις περιείχε πολλές πόλεις, οι οποίες συχνά μνημονεύονται από τους αρχαίους συγγραφείς: η Αργιλος, το Κερδύλιον, η πρωτεύουσα της χώρας, οι Καλλίτεραι, η Ορεσκία, η Ευπορία, η Βέργα και η Όσσα.

Η πιο επίσημη από τις παραπάνω πόλεις ήταν η Αργιλος, που σύμφωνα με την μαρτυρία των αρχαίων κτίσθηκε από τους Θράκες, τους πρώτους κατοίκους της χώρας, σε χρόνο άγνωστο, αποικίσθηκε όμως από τους Ανδρίους συγχρόνως με τα Στάγειρα της Χαλκιδικής, γύρω στα μέσα της 7ης εκατονταετηρίδας. Μετά την φυγή των Θρακών και τον αποικισμό των Ανδρίων, η Αργιλος που είχε παραμείνει ελεύθερη και αυτόνομη από το 655 μέχρι την εκστρατεία του Ξέρξη (480 π.Χ.), υπέκυψε και αυτή στο κράτος του.

Μετά από την ήττα και τη φυγή του συμπεριλήφθηκε στις συμμαχικές πόλεις της Αθήνας. Αργότερα όμως αποστάτησε από τους Αθηναίους και διευκόλυνε το στρατηγό των Λακεδαιμονίων να καταλάβει την Αμφίπολη. Σημειώνουμε ότι Αργίλιος ήταν ο άντρας που πρόδωσε τον Παυσανία στους Σπαρτιάτες, ο οποίος όταν στάλθηκε σαν γραμματοκομιστής στον Αρτάβαζο αποσφράγισε τις επιστολές και κατήγγειλε την προδοσία στους Εφόρους, οι οποίοι πείσθηκαν για τη διαγωγή του Παυσανία και τον καταδίκασαν σε θάνατο.

Μεταξύ της Αργίλου και της 'Οσσας στους Ν.Α. πρόποδες του Βερτίσκου όρους βρισκόταν οι πόλεις Καλλίτεραι και Ορέσκεια που μνημονεύονται από τον Πτολεμαίο. Στην Ν.Δ. όχθη της Κερκινίτιδας λίμνης (τ' Αχινού) βρισκόταν η Ευπορία, που χτίστηκε από το Μ. Αλέξανδρο και πήρε το όνομα της από την αφθονία των προϊόντων και καρπών της γης. Τέλος η πρωτεύουσα Βισαλτία ήταν χτισμένη εκατέρωθεν του ποταμού Βισάλτη που πηγάζει από το όρος Βερτίσκος και εκβάλλει στο Στρυμόνα. Εκτός από το Βόγη και το Συλλέα, εξέχουσες προσωπικότητες της περιόδου αυτής ήταν και οι εξής:

1.      Ρήσος, Βασιλιάς της Θράκης, γιος του Ηιονέως και της μούσας Κλειούς ("Ιλιάς" Κ), ο οποίος κατά τον Όμηρο έλαβε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο και φονεύθηκε κατά συμβουλή της Αθηνάς από τον Οδυσσέα και το Διομήδη. Από το Κ της Ιλιάδας είναι επηρεασμένη και η Τραγωδία "Ρήσος" που αποδίδεται, με αντιρρήσεις μερικών, στον Ευριπίδη.

2.      Νέαρχος, καταγόταν από την Κρήτη και κατοικούσε στην Αμφίπολη. Υπήρξε ένας από τους πιο προσφιλείς φίλους της παιδικής και νεανικής ηλικίας του Μ. Αλεξάνδρου.

3.      Πολύδωρος, στρατηγός του Μ. Αλεξάνδρου. Καταγόταν από την Αμφίπολη.

4.      Φίλιππος, καταγόταν από την Αμφίπολη και υπήρξε ιστορικός. Συνέγραψε τα Ροδοακά, Κωακά και Θασιακά.

5.      Τρωίλος, σοφιστής και γραμματικός από την Αμφίπολη, σύγχρονος του Διογένη.

6.      Ερμαγόρας, σοφιστής και γραμματικός από την Αμφίπολη, μαθητής του Ζήνωνα και του Περαία.

7.      Δομικός, πυθαγόρειος φιλόσοφος από την Αμφίπολη.

8.      Δημήτριος, φίλος και μαθητής του Πλάτωνα από την Αμφίπολη. Διέπρεψε στη φιλοσοφία.

9.      Πάμφιλος, διάσημος ζωγράφος (α' μισού του 4ου π.Χ. αιώνα). Υπήρξε μαθητής του περίφημου Σικυώνιου ζωγράφου Ευπόμπου, ιδρυτή της Σικυωνίου Σχολής, τον οποίο και διαδέχθηκε.

Πηγές: Apodimos.com με πληροφορίες από e-view.gr/serres-keimena – serrelib.gr