ΓΙΑ ΝΑ ΘΥΜΗΘΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΤΟ ΔΟΞΑΣΜΕΝΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ !!!!

www.Apodimos.com

Ίσως δεν είναι άλλη πόλη που πρέπει να δοξαστεί περισσότερο από το Μεσολόγγι, όχι μόνο για Ιστορία του στην εποχή της Ελληνικής Επανάσταση του , αλλά και για την διαχρονική Ιστορία της περιοχής που είναι κτισμένο , δηλαδή τον νομό Αιτωλίας και Ακαρνανίας. Επίσης πρέπει να γνωρίσουμε όχι μόνο την ικανοποίηση που μπορεί να γευθεί ο Έλληνας ή Ξένος ή Απόδημος τουρίστας που θα περιδιαβεί τις Περιοχές του.

Αλλά είναι και ένα αφιέρωμα του Apodimos.com στους Απόδημους αδελφούς μας , έτσι μελετώντας το  θα γνωρίσουν το μεγαλύτερο ιστορικό γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης που είναι η Έξοδος των ενδόξων πολιορκημένων, όπου οι αποκλεισμένοι Μεσολογγίτες αναγκάστηκαν να τρώνε σκυλιά, γάτες και ποντίκια για να αποφύγει τον θάνατο από την πείνα , τις συνθήκες της ζωής των κατοίκων (λιμός, αρρώστιες κλπ.), όπου αυτά και μόνο δημιούργησαν απελπιστική κατάσταση μεταξύ των πολιορκημένων, οι οποίοι δεν έβλεπαν πια άλλη λύση από την Έξοδο.

ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ

Το Μεσολόγγι είναι Πόλη της δυτικής Στερεάς και πρωτεύουσα του νομού Αιτωλίας και Ακαρνανίας και της ομώνυμής του επαρχίας. Είναι κτισμένο σ’ ένα προσχωσιγενή βραχίονα που σχηματίζεται ανάμεσα στη λιμνοθάλασσά του και στη λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας. Το Μεσολόγγι ενώ είναι πρωτεύουσα του μεγαλύτερου σε έκταση ελληνικού νομού είναι δεύτερη σε πλυθησμό πόλη του μετά το Αγρίνιο, το οποίο στην εικοσαετία 1951-1971 παρουσίασε αύξηση πλυθησμού 56%.

Η αλματώδης αυτή εξέλιξη του Αγρινίου, οφειλόμενη στη γεωγραφική του θέση (κέντρο εκτεταμένης και πλούσιας αγροτικής περιοχής, σε μικρή σχετικώς απόσταση από το τρίτο αστικό κέντρο της Ελλάδας, την Πάτρα, και συγκοινωνιακός κόμβος) ασκεί δυσμενή επίδραση στην εξέλιξη του Μεσολογγίου, το οποίο, στην ίδια εικοσαετία 1951-1971, παρουσίασε ελαφρή μείωση πλυθησμού.

Η περιοχή του Μεσολογγίου έχει επιλεγεί ως τόπος εγκατάστασης συγκροτήματος χημικών βιομηχανιών, έχουν καταρτιστεί κατά καιρούς μελέτες και για την αξιοποίηση και μερική ή ολική αποξήρανση της λιμνοθάλασσας, της οποίας η εκμετάλλευση βασίζεται σήμερα στην ιχθυοπαραγωγή και της αλυκές.

Αλυκές

Η «Ιερά πόλις», της έχει αποκληθεί, το Μεσολόγγι είναι ταυτισμένο όσο καμιά άλλη ελληνική πόλη με τον αγώνα του 21: η πύλη της Εξόδου, ο χωματένιος «φράχτης», ο κήπος των Ηρώων με τον Τύμβο όπου έχουν ταφεί οστά αγωνιστών, τάφοι, ανδριάντες και προτομές αγωνιστών και φιλελλήνων του Μάρκου Μπότσαρη, του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, του Ν. Στουρνάρα, του Βύρωνος, του Δημοτσέλιου, του Βλαχόπουλου, του Καψάλη, του Ραζηκώτσικα, του επικόπου Ρωγών, του Μακρή, του θ. Γρίβα, του Σπυρομήλιου είναι μερικά από τα τεκμήρα του ρόλου που είχε παίξει η πόλη στον αγώνα της ανεξαρτησίας.

Δημαρχείο

Στην πινακοθήκη του δήμου εξάλλου, που στεγάζεται στο δημαρχείο, υπάρχει συλλογή πινάκων, Ελλήνων και ξένων ζωγράφων του 19^ου της του 20^ου αιώνα, λιθογραφίες, και διάφορα αντικείμενα, σχετικά πάντοτε με το 21:

• φύλλα των Ελληνικών Χρονικών του Μάγερ,

• αντικείμενα του Βύθωνος, ο οποίος πέθανε στο Μεσολόγγι και άλλα.

• Από το Μεσολόγγι κατάγεται ο Κωστής Παλαμάς κι εκεί γεννήθηκαν ο Σπυρίδων Τρικούπης, ο Χαρίλαος Τρικούπης και ο Μιλτιάδης Μαλακάσης.

Η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου.

Η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου είναι η σημαντικότερη από της λιμνοθάλασσες που σχηματίζονται μεταξύ των εκβολών του Ευήνου και του Αχελώου, από της προσχώσεις του οποίου έχει σχηματιστεί. Άλλοτε εδώ βρίσκονταν οι εκβολές του Αχελώου, ο οποίος απέθεσε τη λάσπη και την άμμο που συμπαρέσυρε, γι’ αύτό και το βάθος της λιμνοθάλασσας είναι πολύ μικρό, 0,45 – 1,65 μ. Σήμερα ο Αχελώος εκβάλλει δυτικότερα, θαλάσσια ρεύματα της μεταφέρουν της περισσότερες προσχώσεις του από της εκβολές του της Α και της αποθέτουν στο στόμιο του κόλπου του Μεσολογγιού.

‘Έτσι, σε όλο το πλάτος του στομίου σχηματίζονται επιμήκεις νησίδες, οι οποίες τον κλείνουν από τη θάλασσα και σχηματίζουν τη λιμνοθάλασσα. Για την προσέγγιση πλοίων στο Μεσολόγγι έχει ανοιχθεί δίαυλος. Εξαιτίας πάλι των προσχώσεων, της όχθες της λιμνοθάλασσας σχηματίζονται της γλώσσες, που δεν υπερβαίνουν σε ύψος το 1 μ. Στο βόρειο τμήμα της η λιμνοθάλασσα στενεύει και μέσα στη στενή λωρίδα νερού που σχηματίζεται έτσι υπάρχει ένα νησάκι, επάνω στο οποίο είναι κτισμένο το Αιτωλικό. Μετά πλαταίνει πάλι, σχηματίζοντας τη λιμνοθάλασσα του Αιτωλικού. ΝΑ της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγιού σχηματίζεται η μικρή, τετράγωνη σχεδόν, λιμνοθάλασσα της Κλείσοβας, που κλείνεται σχεδόν εντελώς της Ν από ταινιοειδή πρόσχωση και της Δ από τη νησίδα Τουρλίδα.

Η λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου και οι γειτονικές της είναι πλουσιότατες σε ψάρια, από ένα είδος των οποίων, τη μπάφα, βγαίνει το γνωστό αβγοτάραχο.

• Ιστορία της Πόλεως του Μεσολογγίου

Η πόλη του Μεσολογγίου είναι κτίσμα της εποχής της τουρκοκρατίας και η εξέλιξή της σε πόλη θα πρέπει να τοποθετηθεί της τελευταίους αιώνες της τουρκικής κυριαρχίας.

• Στα τέλη του 16^ου αιώνα αναφέρεται ως έρημη έκταση, που χρησιμοποιείτο ως ίχθυοτροφείο.

• Από τον συνοικισμό λοιπόν των ψαράδων, που έμεναν εκεί, σχηματίστηκε της αρχές ίσως του 17^ουαιώνα  ένα μικρό ναυτικό κέντρο το οποίο της μέσα σε λίγες δεκαετίες εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό λιμάνι.

• Στον 18^ο αιώνα μάλιστα η εξέλιξη του Μεσολογγίου έγινε εντυπωσιακή. Μεσολογγίτικα καράβια διασχίζουν όχι μόνο το Ιόνιο και της ελληνικές θάλασσες, αλλά και τα νερά της ανατολικής και δυτικής Μεσογείου και του Ατλαντικού, μεταφέροντας εμπορεύματα και αναπτύσσοντας αξιοσημείωτη διαμετακομιστική δραστηριότητα, στο πλαίσιο του οικονομικού ανταγωνισμού μεταξύ Γαλλίας, Αγγλίας και άλλων ευρωπαϊκών ναυτικών κρατών.

• Το 1726 ιδρύθηκε υποπροξενείο (της Βενετίας) στο Μεσολόγγι με πρώτο πρόξενο τον Νάξιο Σπυρίδωνα Μπαρότση. Στα χρόνια αυτά οι Μεσολογγίτες διαθέτουν πάνω από εβδομήντα πλοία, από τα οποία τα δύο τρίτα είχαν ναυπηγηθεί σε μεσολογγίτικα καρνάγια.

• Το 1746 έκθεση του Γάλλου προξένου της Άρτας κάνει λόγο για πλήρη κυριαρχία των εμπορικών πλοίων του Μεσολογγίου της σκάλες του Ιονίου, όπου δεν μπορούν πια να τα συναγωνιστούν ούτε οι Γάλλοι, ούτε οι Νεαπολιτανοί, ούτε οι Σουηδοί.

• Το 1761 αναφέρεται πάλι ότι η εμπορική δραστηριότητα των Μεσολογγιτών είχε σχεδόν αφανίσει από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης τη βενετική ναυτιλιακή σημασία.

• Οι Αντιτουρκικές εξεγέρσεις στο Μεσολόγγι

Τα ναυτιλιακά και εμπορικά ενδιαφέροντα δεν εμπόδισαν της Μεσολογγίτες να παίρνουν μέρος και σε αντιτουρκικές εξεγέρσεις, της οποίες διακινδύνευαν τον πλούτο και την ειρηνική ανάπτυξη της πατρίδας της.

• Με την έκρηξη της επαναστάσεως του 1770 σχηματίστηκε στο Μεσολόγγι προσωρινή επαναστατική κυβέρνηση με αρχηγό τον λόγιο Μεσολογγίτη Παναγιώτη Παλαμά.

  • Οι συνέπειες ήταν φοβερές: της 10 Απριλίου 1770 ο στόλος του Μεσολογγίου καταστρέφεται, η πόλη πυρπολείται και οι Μεσολογγίτες αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα της και να καταφύγουν στα Επτάνησα.

  • Μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, οι κάτοικοι ξαναγυρίζουν στο Μεσολόγγι, το ανοικοδομούν και ξαναφτιάχνουν τον στόλο της.

• Νέα δοκιμασία θα περάσει το μεσολογγίτικο εμπορικό ναυτικό στα χρόνια του Αλή πασά.

  • Το 1806 δεν διαθέτει παρά μόνο 12 τρικάταρτα και 13 μικρότερα πλοία,

  • το 1813 ο αριθμός της μειώνεται ακόμη περισσότερο: μία μόνο «πολάκα» και 18 πλοία των 20 τόννων.

• Τον 18^ο αι. σημειώνεται στο Μεσολόγγι αξιοσημείωτη πνευματική κίνηση, στην οποία πρωτοστατεί ο Παναγιώτης Παλαμάς (1722 – 1802), ο γιός του Γρηγόριος και το πλήθος των διδασκάλων και των μαθητών της περίφημης Παλαμαϊκής Σχολής της πόλεως.

• Το 1819 ο Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος πέρασε από την Πάτρα στο Μεσολόγγι και εμύησε στη Φιλική Εταιρεία της αρματολούς του Ζυγού και αρκετούς διακεκριμένους Μεσολογγίτες.

• Της 5 Μαϊου 1821 ο οπλαρχηγός της περιοχής Δημήτριος Μακρής κατέλαβε τη «σκάλα» του Μαυρομματιού και αιφνιδίασε τουρκικό απόσπασμα που μετέφερε χρήματα φορολογιών από τη Ναύπακτο της την Κωνσταντινούπολη.

  • Σε λίγες μέρες έφθασαν στο Μεσολόγγι οι άνδρες του Μακρή και ύστερα από συνεννόηση με της προκρίτους της πόλεως (Παλαμά, Καψάλη, Τρικούπη, Ραζηκώτσικα, Γουλιμή, Δεληγιώργη, Στάικο κλπ.), κήρυξαν την έπανάσταση και στη δυτική Ελλάδα.

• Οι Τούρκοι κινήθηκαν γρήγορα. ‘Υστερα από την καταστροφή του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου στο Πέτα, 10.000 άνδρες με τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιουταχή επικεφαλής απέκλεισαν το Μεσολόγγι από την ξηρά, προσπαθώντας να εξουδετερώσουν έτσι το κυριότερο επαναστατικό κέντρο της δυτικής Ελλάδος, όπου στο μεταξύ είχε συγκροτηθεί και Γερουσία και όπου είχαν συγκεντρωθεί υπολογίσιμες δυνάμεις των επαναστατών (Μεσολογγίτες, Φιλέλληνες, Σουλιώτες) (1822). Η πολιορκία ήταν στενή και από την ξηρά και από τη θάλασσα, ύστερα από τον ναυτικό αποκλεισμό του Γιουσούφ πασά της Πάτρας.

Προμαχώνας στο Μεσολόγγι

Οι πολιορκούμενοι έφθασαν σε κατάσταση απογνώσεως, αλλά κέρδισαν χρόνο με παρελκυστικές διαπραγματεύσεις με της Τούρκους, ΄Ωσπου της 8 Νοεμβρίου εφτά υδραίικα πλοία διέσπασαν τον αποκλεισμό από τη θάλασσα, έφεραν ενισχύσεις και πολεμοφόδια και έδωσαν τη δυνατότητα της ‘Έλληνες να διακόψουν της διαπραγματεύσεις και να εξακολουθήσουν τη άμυνα.

Η πολιορκία εξακολούθησε, αλλά συνεχείς έξοδοι των πολιορκημένων, οι οποίες προκάλεσαν σοβαρές απώλειες της οθωμανούς, οδήγησαν της ηγέτες των πολιορκητών στην απόφαση να λύσουν την πολιορκία και να αποσυρθούν.

• Πριν της πραγματοποιήσουν την απόφαση αυτή ενεργούν αιφνιδιαστική επίθεση τα ξημερώματα των Χριστουγέγνων του 1822. Η επίθεση ωτόσο δεν πέτυχε, επειδή οι πολιορκούμενοι, που είχαν ειδοποιηθεί από τον Έλληνα ακόλουθο του Βρυώνη Γούναρη, είχαν προετοιμαστεί και απέκρουσαν της πολιορκητές, γεγογός που υποχρέωσε της Τούρκους να εγκαταλείψουν εσπευσμένα της θέσεις και να αποτραβηχτούν στην Πρέβεζα (31 Δεκεμβρίου 1822). ‘Έτσι έληξε η πρώτη πολιορκία του Μεσολογγιού.

• Της 2 Ιαγουαρίου 1823 φθάνει στο Μεσολόγγι ο λόρδος Βύρων, σκορπώντας ενθουσιασμό της κατοίκους. Αμέσως ο Άγγλος φιλέλληνας συγκρότησε ένα σώμα από 500 Σουλιώτες.

• Της αρχές Αυγούστου ο Μάρκος Μπότσαρης άφησε το ορμητήριό του στο Μεσολόγγι και χτύπησε της Τούρκους στο Κεφαλόβρυσο του Καρπενησίου (5 Αυγούστου), της νίκησε, αλλά ο της χτυπήθηκε στο μέτωπο και σκοτώθηκε. Η σωρός του μεταφέρθηκε στο Μεσολόγγι όπου και θάφτηκε με τιμές και με θλίψη για την απώλειά του.

Μνημείο Μάρκου Μπότσαρη

• Σε σύντομο χρονικό διάστημα η πόλη στερήθηκε ένα ακόμα ηγέτη της: το Πάσχα του 1824 (7 Απριλίου) πέθανε και ο λόρδος Βύρων από πνευμονία. Οι υπερασπιστές του Μεσολογγίου, αφού πρώτα θρήνησαν την απώλεια του μεγάλου φιλέλληνα, ετοιμάστηκαν να αντιμετωπίσουν και της Τούρκους, οι οποίοι, μετά την ήττα της στο Κεφαλόβρυσο, είχαν αρχίσει να ετοιμάζονται για νέα, συστηματικότερη πολιορκία του Μεσολογγίου.

Μνημείο Βύρωνα

• Μέσα στην πόλη είχε στο μεταξύ αρχίσει να λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 1824 το δημοσιογραφικό όργανο της επαναστατημένης Ελλάδος, τα τετράγλωσσα «Ελληνικά Χρονικά», που αποτελούν μια από της αφετηρίες της ελλαδικής δημοσιογραφίας, με διευθυντή και συντάκτη τον Ελβετό φιλέλληνα Ιωάννη Ιάκωβο Μάγερ.

• Της 15 Απριλίου 1825, έφθασαν και στρατοπέδευσαν μπροστά στο Μεσολόγγι 30.000 περίπου Τούρκοι μαχητές, με αρχηγό τον Κιουταχή Μεχμέτ (Ρεσίτ πασά). Μέσα στην πόλη βρίσκονταν 4.000 περίπου άνδρες (από της οποίους οι χίλιοι σε προχωρημένη ηλικία) και 12.000 γυναικόπαιδα.

  • Οι λεπτομέρειες της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου είναι γνωστές από της ειδήσεις της εφημερίδας του Μάγερ, η οποία εκδιδόταν σχεδόν τακτικότατα ως της 20 Φεβρουαρίου 1826, πενήντα δηλαδή μέρες πριν την ‘Εξοδο. Η διακοπή των Ελληνικών Χρονικών έγινε όταν εχθρική βόμβα γκρέμισε το τυπογραφείο της, οπότε όλο το προσωπικό πήρε πια θέσεις της προμαχώνες.

• Πριν αρχίσει τον βομβαρδισμό της πόλεως ο Κιουταχής πρότεινε με διαπραγματεύσεις παράδοσή της. Μετά την απόρριψη των τουρκικών προτάσεων, το Μεσολόγγι αποκλείστηκε και από τη θάλασσα από τον στόλο του Χοσρέφ και του Γιουσούφ πασά, ο τελευταίος μάλιστα κατόρθωσε να προσπελάσει και τη λιμνοθάλασσα.

  • Οι πολιορκητές άρχισαν της έφόδους, αλλά πολιορκούμενοι αμύνονταν με επιτυχία, επιδιορθώνοντας της προμαχώνες και ενεργώντας αλλεπάλληλες εξόδους.

• Της 3 Ιουλίου φθάνουν σαράντα ελληνικά πλοία με τον Μιαούλη και τον Σαχτούρη επικεφαλής. Ο ναυτικός αποκλεισμός του Μεσολογγίου λύνεται για ένα διάστημα, τρόφιμα της πολεμοφόδια φθάνουν στην πόλη και το ηθικό των πολιορκουμένων ανυψώνεται.

  • Ο ελληνικός στόλος καταδιώκει τον τουρκικό ως τη Μάνη και ανακουφίζει το Μεσολόγγι από τον ναυτικό αποκλεισμό.

  • Στο μεταξύ μπαίνουν στην πόλη (7 Αύγούστου) ενισχύσεις Σουλιωτών του Κίτσου Τζαβέλλα και πλαισιώνουν την αποδεκατισμένη φρουρά. Αλλά και οι πολιορκητές έχουν σοβαρές απώλειες.

  • Ο Κιουταχής ωστόσο που σε περίπτωση αποτυχίας του απειλήθηκε από τον σουλτάνο με αποκεφαλισμό, συνεχίζει με πείσμα την πολιορκία.

• Η κατάσταση αλλάζει, όταν στα τέλη του 1825 καταφθάνει στο εχθρικό στρατόπεδο ο Ιμπραήμ με σοβαρές στρατιωτικές δυνάμεις (πάνω από 15.000 Αιγυπτίους).

  • Ο Χοσρέφ επαναλαμβάνει τον αποκλεισμό του, αλλά και ο Μιαούλης κατορθώνει της δυο φορές να περάσει στο Μεσολόγγι όπλα και τρόφιμα. Η πίεση γίνεται πιο δυνατή ύστερα από την αποχώρηση του ελληνικού στόλου και τον συστηματικό κανονιοβολισμό του Μεσολογγίου από το πυροβολικό του Ιμπραήμ (2.000 βόμβες το εικοσιτετράωρο).

  • Της 15 Φεβρουαρίου οι πολιορκητές ενεργούν δυο εφόδους, που καταλήγουν σε αποτυχία. Προκλήθηκαν της σοβαρές απώλειες και της δυο πλευρές. Οι Τούρκοι κυριεύουν το Βασιλάδι, του οποίου οι κάτοικοι καταφεύγουν στο Μεσολόγγι, δημιουργώντας νέες δυσκολίες στο επισιτιστικό πρόβλημα της πόλεως.

• Υστερα από της άτυχες επιχειρήσεις των Οθωμανών εναντίον της Κλείσοβας, ο Ιμπραήμ προσπάθησε να εξαντλήσει της πολιορκουμένους με αποκοπή όλων των οδών επικοινωνίας και εφοδιασμού.

• Ο Μιαούλης δεν κατορθώνει, παρά της προσπάθειές του, να λύσει άλλη φορά τον άποκλεισμό και η φρουρά αναγκάστηκε να τρώει σκυλιά, γάτες και ποντίκια για να αποφύγει τον θάνατο από την πείνα. Οι φοβερές της συνθήκες της ζωής των κατοίκων (λιμός, αρρώστιες κλπ.) και νέα αποτυχία του Μιαούλη να πλησιάσει το Μεσολόγγι δημιούργησαν απελπιστική κατάσταση μεταξύ των πολιορκημένων, οι οποίοι δεν έβλεπαν πια άλλη λύση από την έξοδο.

• Η Έξοδος των Ενδόξων πολιορκημένων

Τη νύχτα της 10ης Απριλίου 1826 οι πολιορκημένοι οργάνωσαν τις δυνάμεις τους σε τρία σώματα, με αρχηγούς τον Νότη Μπότσαρη, τον Δημήτριο Μακρή και τον Κίτσο Τζαβέλλα. Στο μέσο του τριγώνου, που θα σχημάτιζαν οι δυνάμεις αυτές, τοποθετήθηκαν τα γυναικόπαιδα.

Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης ανέλαβε να επιτεθεί από τις πλαγιές του Ζυγού, ώστε να δημιουργήσει περισπασμό στους πολιορκητές. Αλλά ο Ρουμελιώτης οπλαρχηγός δεν κατόρθωσε να πραγματοποιήσει την υπόσχεσή του. Από τη άλλη μεριά, ο Ιμπραήμ πληροφορήθηκε για τα σχέδια των πολιορκημένων από αυτόμολο Βούλγαρο.

'Έτσι, όταν άρχισε η 'Εξοδος και η τεράστια μάζα των Ελλήνων ξεκίνησε στις δυο μετά τα μεσάνυχτα με αρχηγό τον Μεσολογγίτη Αθανάσιο Ραζηκώτσικα, οι άνδρες του Ιμπραήμ και του Κιουταχή ήταν προετοιμασμένοι και οι ντάπιες που είχαν οριστεί γιά περάσματα των Μεσολογγιτών είχαν κλειστεί.

Ενώ η φρουρά αγωνιζόταν να ανοίξει δρόμο μέσα από το εχθρικό στρατόπεδο, ακούστηκε, μέσα στην αναταραχή που είχε προκαλέσει ο αιφνιδιασμός του Ιμπραήμ, η κραυγή: «Πίσω, πίσω, Μεσολογγίτες, στα κανόνια σας». Ο άνισος αγώνας έγινε συντριπτικός για τους Έλληνες, που μέσα στη σύγχυση και στην αμηχανία έτρεχαν χωρίς τάξη άλλοι προς τα εμπρός και άλλοι προς τα πίσω.

Η πρωτοπορία ωστόσο του σώματος της εξόδου προχώρησε, μέσα από τις τουρκικές τάξεις, και κατόρθωσε να περάσει αποδεκατισμένη, στις πλαγιές του Ζυγού και από εκεί στην Άμφισσα. Όσοι έμειναν πίσω, αναγκάστηκαν να αγωνιστούν σε φονικές οδομαχίες.

Μεταξύ εκείνων που έφυγαν (1.300 μαχητές και εκατό περίπου γυναικόπαιδα) ήταν ο Νότης Μπότσαρης, ο Δημήτριος Μακρής, ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Χρίστος Φωτομάρας.

Στο πλήθος που γύρισε πίσω και σφάχτηκε μέσα στην πόλη βρίσκονταν ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ (ο εκκλησιαστικός ηγέτης των πολιορκημένων), ο Ιάκωβος Μάγερ, ο Μιχαήλ Κοκκίνης και όσοι ανατινάχτηκαν μαζί με τον Χρίστο Καψάλη στις ανατινάξεις των πυριτιδαποθηκών.

Υπολογίζουν ότι την ημέρα εκείνη - Κυριακή των Βαϊων - πυρπολήθηκαν 2.000 άνθρωποι, άλλοι 3.000 σκοτώθηκαν από τους Τούρκους και 1.000 περίπου αιχμαλωτίστηκαν.

Για όλους τους πιο πάνω το Apodimos.com εύχεται το «Αιωνία η Μνήμη τους και ας είναι ελαφρό το Χώμα τους σκέπασε» και τους δηλώνει απερίφραστα ότι «Ο χαμός δεν έγινε μάταια, διότι υπήρξε ολόκληρος Ελληνικός Λαός τους Δόξασε και τους Δοξάζει » .

Ηρώο Φιλελλήνων - Κήπος Ηρώων

Η Έξοδος προκάλεσε ευνοϊκή επίδραση - παρά τα θύματά της - στην εξέλιξη του ελληνικού απελευθερωτικού πολέμου. Στη Γαλλία, στην Ελβετία, στη Γερμανία, στην Αγγλία και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες σημειώθηκαν αξιοσημείωτες εκδηλώσεις συμπάθειας και φιλελληνισμού:

• Διαδηλώσεις εναντίον των Ευρωπαίων ηγεμόνων που είχαν εγκαταλείψει τους επαναστάτες,

• Διακηρύξεις και εκκλήσεις για ενεργότερη συμμετοχή στα βάρη του πολέμου, ποιήματα, θεατρικά έργα, άρθρα και λόγοι, έρανοι και διπλωματικές ενέργειες.

Το Μεσολόγγι έμεινε στα χέρια των Τούρκων τρία χρόνια περίπου. Στις 2 Μαΐου η πόλη παραδόθηκε με συνθήκη στους Έλληνες και σύντομα ξανασυνοικίστηκε από τους παλιούς της κατοίκους και κατοίκους των γειτονικών χωριών.

Αξίζει λοιπόν να γνωρίσουμε το Μεσολόγγι και τις γύρω περιοχές του έτσι ώστε να μπορεί να γευθεί ο Έλληνας ή Ξένος ή Απόδημος τουρίστας που θα περιδιαβεί τις Περιοχές του, αλλά και να τιμήσουμε την Ιστορία του Μεσολογγίου και της Αιτωλίας και Ακαρνανίας. Το Apodimos.com σας το προτείνει απερίφραστα.