Η ΝΟΤΙΑ ΚΛΙΤΥΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ.
Ειδική Παρουσίαση
www.Apodimos.com
Πιστεύουμε ότι δεν είναι πολλοί από τους Έλληνες και Απόδημους αδελφούς μας που να έχουν επισκεφθεί τον αρχαιολογικό χώρο της Νότιας Κλιτύος της Ακροπόλεως, όμως είναι αρκετοί που έχουν επισκεφτεί το Παρθενώνα. Επειδή θα πρέπει να επισκεφθούν αυτό τον αρχαιολογικό χώρο όλοι τους προτρέπουμε να πάνε να γνωρίσουν από κοντά τα αρχαιολογικά μνημεία του, που είναι το Ιερό του Διονύσου με τους δυο ναούς και το Θέατρο , το Ωδείο του Περικλή, το Ασκληπιείο, την Στοά του Ευμένη και το Ωδείο του Ηρώδη. Ενημερώνουμε όλους τους πολυπληθείς επισκέπτες – αναγνώστες μας ότι η Νότια Κλιτύς της Ακρόπολης αποτέλεσε από νωρίς πόλο έλξης για τους κατοίκους της Αθήνας λόγω της μορφολογίας του εδάφους της και της φυσικής προστασίας που τους παρείχε, καθώς και της ύπαρξης πηγών με πόσιμο νερό. Από τους αρχαϊκούς χρόνους και για πολλούς αιώνες, η ανέγερση στη νότια πλευρά της Ακρόπολης σημαντικών ιερών και θεατρικών οικοδομημάτων της προσέδωσαν μεγάλη θρησκευτική, πολιτιστική και πνευματική σημασία.
Με σκοπό όλοι σας να εντοπίσουν των χώρο που εκτείνονται τα αρχαιολογικά μνημεία της Νότια Κλιτύς της Ακρόπολης σας παρουσιάζουμε τις πιο αεροφωτογραφίες .
Τώρα για πιο την εμπεριστατωμένη ενημέρωση όλων των Ελλήνων και Απόδημων αδελφών καθώς και όλων των Φιλελλήνων θα αφήσουμε την γραφίδα των ειδικών να μιλήσει.
Συντάκτης αυτού του κειμένου ήταν η Έφη Γιαννικαπάνη, που είναι αρχαιολόγος.
Η Νότια Κλιτύς της Ακρόπολης αποτέλεσε από νωρίς πόλο έλξης για τους κατοίκους της Αθήνας λόγω της μορφολογίας του εδάφους της και της φυσικής προστασίας που τους παρείχε, καθώς και της ύπαρξης πηγών με πόσιμο νερό. Από τους αρχαϊκούς χρόνους και για πολλούς αιώνες, η ανέγερση στη νότια πλευρά της Ακρόπολης σημαντικών ιερών και θεατρικών οικοδομημάτων της προσέδωσαν μεγάλη θρησκευτική, πολιτιστική και πνευματική σημασία.
Τα αρχαιότερα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας στη Νότια Κλιτύ αποτελούν ευρήματα της νεολιθικής περιόδου (4ης χιλιετίας π.Χ.) στα δυτικά κυρίως του Ασκληπιείου και στο σπήλαιο βόρεια από το Διονυσιακό Θέατρο, ένας προϊστορικός τύμβος των Μεσοελλαδικών πιθανότατα χρόνων (1900-1600 π.Χ.) δυτικά του Ασκληπιείου επίσης, καθώς και φρέατα της Υστεροελλαδικής περιόδου (1600 - 1050 π.Χ.), βόρεια από τη Στοά του Ευμένους.
Η αρχαϊκή κρήνη στο φυσικό άνδηρο όπου αργότερα ιδρύθηκε το Ασκληπιείο και ο αρχαϊκός ναός του Διονύσου στο Ιερό του Διονύσου Ελευθερέως αποτελούν τα πρώτα βεβαιωμένα οικοδομήματα της αρχαϊκής περιόδου στη Νότια Κλιτύ. Σύγχρονη του ναού (β΄ μισό 6ου αι. π.Χ.) ήταν η διαμόρφωση ενός κυκλικού χώρου βόρεια του, για την τέλεση του λατρευτικού χορού προς τιμήν του θεού. Στη θέση αυτή εξελίχθηκε το Θέατρο του Διονύσου, το θέατρο όπου «διδάχθηκαν» τα έργα των μεγάλων δραματουργών της αρχαιότητας.
Τον 5ο αι. π.Χ. ανεγέρθηκε μία στοά με τέσσερα δωμάτια στο δυτικότερο τμήμα του Ασκληπιείου, η οποία θεωρείται το πρωιμότερο κτίσμα του Ιερού, καθώς και το Ωδείο του Περικλέους, ανατολικά του Θεάτρου του Διονύσου. Τον 4ο αι. π.Χ. κατασκευάστηκε στο ανατολικό τμήμα του Ασκληπιείου ο ναός του Ασκληπιού με τον βωμό και η Δωρική στοά στα βόρειά τους.
Γύρω στο 330 π.Χ., επί άρχοντος Λυκούργου, το Ιερό και το Θέατρο του Διονύσου, στο ανατολικό τμήμα της Νότιας Κλιτύος, γνώρισαν την πλήρη διαμόρφωσή τους. Στην περίοδο αυτή πιθανότατα ανάγονται ο Νεότερος Ναός του Διονύσου, με τον βωμό στα ανατολικά του, καθώς και η λεγόμενη Δωρική στοά στο βόρειο τμήμα του Ιερού. Την ίδια εποχή το θέατρο απέκτησε μνημειακές διαστάσεις και μορφή. Κατασκευάστηκε εξ'ολοκλήρου λίθινο και επεκτάθηκε μέχρι τη ρίζα του βράχου της Ακρόπολης, ενσωματώνοντας στο σχέδιό του τον Περίπατο, τον περιμετρικό δρόμο του λόφου. Γύρω στο 320 π.Χ. προστέθηκαν στον χώρο τα χορηγικά μνημεία του Θρασύλλου, βόρεια του θεάτρου, και το χορηγικό μνημείο του Νικία δυτικά του κοίλου του.
Τον 2ο αι. π.Χ., στον χώρο δυτικά του θεάτρου, ανεγέρθηκε η Στοά του Ευμένους, η οποία δωρήθηκε στην πόλη από τον βασιλιά της Περγάμου Ευμένη Β'. Τον 2ο αι. μ.Χ. ο Ηρώδης ο Αττικός ανέγειρε, στο δυτικό άκρο του χώρου, το λαμπρό Ωδείο που φέρει το όνομά του, στη μνήμη της γυναίκας του Ρήγιλλας.
Η επικράτηση του χριστιανισμού επέφερε σημαντικές αλλαγές στη Νότια Κλιτύ. Τον 5ο - 6ο αι. μ.Χ. σχεδόν ολόκληρο τον χώρο του Ασκληπιείου κατέλαβε η τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική των Αγ. Αναργύρων, η οποία ενσωμάτωσε στην κατασκευή της τον ναό του Ασκληπιού, τον βωμό καθώς και το μεγαλύτερο μέρος της δωρικής και της ρωμαϊκής στοάς. Στα μέσα του ίδιου αιώνα, στην ανατολική πάροδο του Διονυσιακού Θεάτρου ιδρύθηκε άλλη μία παλαιοχριστιανική βασιλική. Αρκετούς αιώνες αργότερα, τον 11ο ή 12ο αι. μ.Χ. κατασκευάστηκε λίγο ανατολικότερα της βασιλικής, που είχε πια καταστραφεί, η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου του Αλεξανδρινού, η οποία καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης.
Τον 13ο αι. ολόκληρος ο βράχος της Ακρόπολης περικλείστηκε από το τείχος του Ριζοκάστρου. Το τμήμα του τείχους από το Ηρώδειο μέχρι το Διονυσιακό Θέατρο, γνωστό ως προμαχώνας του Σερπεντζέ, διατηρήθηκε και κατά την πρώτη περίοδο της Τουρκοκρατίας (1456-1687). Φαίνεται πως στα χρόνια αυτά κατοικήθηκε και πάλι η Νότια Κλιτύς, η οποία είχε παραμείνει έρημη κατά την Φραγκοκρατία. Το 1778 ολόκληρη η περιοχή της νότιας πλευράς προστατεύτηκε από το τείχος του Χασεκή. Τα μνημεία του χώρου είχαν πια καλυφθεί από μεγάλες επιχώσεις και μόνο ο οικισμός που είχε αναπτυχθεί κατά την Τουρκοκρατία στο νοτιοανατολικό άκρο συνέχισε να υπάρχει μέχρι και τους νεώτερους χρόνους. Την δεκαετία του 1960, απαλλοτριώθηκαν και κατεδαφίστηκαν σταδιακά τα ακίνητα του οικισμού που εκτεινόταν μέχρι την οδό Θρασύλλου στα ανατολικά και την οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου στα νότια.
Η ανασκαφική διερεύνηση της Νότιας Κλιτύος αποτέλεσε κυρίως έργο της Αρχαιολογικής Εταιρείας, με κυριότερες περιόδους τα έτη: 1848-1858 (καθαρισμός του Ηρωδείου), τα έτη 1862-1867, σε συνεργασία με το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο (ανασκαφή του μεγαλύτερου μέρους του Θεάτρου και του Ιερού του Διονύσου) και τα έτη 1876-1879 (μεγάλης έκτασης έρευνα σε όλη σχεδόν την Νότια Κλιτύ, αποκάλυψη των ερειπίων του Ασκληπιείου και της Στοάς του Ευμένους). Κατάλοιπα του Ωδείου του Περικλέους αποκαλύφθηκαν το 1914-1931, ενώ, τα επόμενα χρόνια, ανασκαφικές και αναστηλωτικές εργασίες από την Α΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων έφεραν στο φως μικρότερα μνημεία του χώρου ή συνέβαλαν στην καλύτερη κατανόηση των ήδη αποκαλυφθέντων.
Οι πληροφορίες που σας παρέχουμε προέρχονται από Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. όπου μέσα στα προγράμματα του Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. με την ίδρυσή του έγινε το μεγάλο αναστηλωτικό έργο που εκτελέστηκε στην περιοχή αυτή.
Η έρευνα και η συντήρηση των μνημείων στα Ιερά του Διονύσου και του Ασκληπιού στη Νότια Κλιτύ της Ακροπόλεως άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Το 1984 συστάθηκε η Επιτροπή Συντήρησης του Θεάτρου του Διονύσου, για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα ετοιμορροπίας του αναλήμματος της ανατολικής παρόδου του μνημείου. Το μεγάλο αναστηλωτικό έργο που εκτελέστηκε στο σημείο αυτό του Θεάτρου εντάχθηκε στα προγράμματα του Τ.Δ.Π.Ε.Α.Ε. με την ίδρυσή του, το 1992, και ολοκληρώθηκε το 2002. Η νέα Επιστημονική Επιτροπή Θεάτρου και Ιερού του Διονύσου - Ασκληπιείου συγκροτήθηκε το 2002 και συνεχίζει το έργο της πρώην Επιτροπής Νοτίου Κλιτύος Ακροπόλεως, με επέκταση των δραστηριοτήτων σε περισσότερα αναστηλωτικά προγράμματα. Έτσι, μετά και από την ένταξη στο Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, εκτελέστηκε ή εξελίσσεται σημαντικός αριθμός έργων, που στοχεύουν στην προστασία και ανάδειξη των Ιερών του Διονύσου και του Ασκληπιού. Στο Διονυσιακό Θέατρο, τα προγράμματα εστίασαν στο ανάλημμα της δυτικής παρόδου, στο κοίλο και στο Χορηγικό Μνημείο του Θρασύλλου. Στο Ασκληπιείο, τα έργα αφορούν στην πρόσοψη της Δωρικής Στοάς, στον Ιερό Βόθρο και στο Ναό του Ασκληπιού. Σημαντικό για την προστασία και την ανάδειξη όλων των μνημείων του χώρου είναι το πρόγραμμα διαχείρισης του διάσπαρτου υλικού και συντήρησης λίθων.
Οι εργασίες στο Διονυσιακό Θέατρο και το Ασκληπιείο στη Νότια Κλιτύ της Ακροπόλεως έχουν σωστικό χαρακτήρα και παράλληλα στοχεύουν στην ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου. Στο Θέατρο, τα προγράμματα στην περιοχή των παρόδων και στο κοίλο εξασφαλίζουν την ευστάθεια του μνημείου, διεκολύνοντας την κατανόησή του. Η διευθέτηση των αρχιτεκτονικών μελών της σκηνής συμπληρώνει την αναμόρφωση της εικόνας του μνημείου. Με την αναστήλωση του Θρασυλλείου ανακτάται ένα σημαντικό χορηγικό μνημείο, που χάθηκε στα χρόνια της Επανάστασης, ενώ στο Ασκληπιείο, η αναστήλωση της Δωρικής στοάς και του ναού του Ασκληπιού επιτυγχάνουν την ανάκτηση της τρίτης διάστασης των μνημείων, με την επανένταξη κατακείμενου υλικού.
Το Θέατρο του Διονύσου από την Ακρόπολη
Στη Δωρική Στοά του Ασκληπιείου υλοποιήθηκε η εγκεκριμένη από το ΚΑΣ πρόταση αναστήλωσης, που αφορούσε στο δυτικό τοιχισμένο τμήμα του ισογείου της διώροφης πρόσοψης του μνημείου. Αναστηλώθηκαν οι τρεις δυτικότεροι κίονες καθώς και τα τέσσερα ακραία τοιχοπετάσματα, έως ένα ύψος. Επί των κιόνων τοποθετήθηκαν όλα τα αποκατεστημένα αρχαία μέλη του θριγκού. Στο δωμάτιο του Ιερού Βόθρου, βάσει εγκεκριμένης μελέτης, αποκαταστάθηκαν τρεις δόμοι του δυτικού εξωτερικού τοίχου και δύο του βόρειου, με την τοποθέτηση και νέων λίθων από τραβερτίνη Πιτσών, σε αντικατάσταση του πειραϊκού ακτίτη. Στόχος η αποκατάσταση του δαπέδου του δωματίου και η προστασία του από τα ρέοντα ύδατα.
Το δυτικό τμήμα της Δωρικής Στοάς του Ασκληπιείου πριν την αναστήλωση
Με το πρόγραμμα αποκατάστασης του κοίλου του Διονυσιακού Θεάτρου, επιχειρείται η στερέωση και η αισθητική αναβάθμιση των ανώτερων διατηρούμενων σειρών εδωλίων, που σώζονται αποσπασματικά. Επανεντάσσεται μεγάλο μέρος του διάσπαρτου αρχαίου υλικού και ταυτόχρονα συγκολλούνται εδώλια που απαρτίζονται από δύο ή περισσότερα θραύσματα. Συχνά εντοπίζονται συνανήκοντα θραύσματα σε κάθε άλλο παρά γειτονικές περιοχές. Παράλληλα, στην Προεδρία του Θεάτρου με τους μαρμάρινους ενεπίγραφους θρόνους εκτελέστηκαν εργασίες συντήρησης και στερέωσης αποσαθρωμένων τμημάτων, ενώ σε μεμονωμένες περιπτώσεις κρίθηκαν αναγκαίες επεμβάσεις δομικής αποκατάστασης διαρρηγμένων τμημάτων. Η έρευνα του διάσπαρτου υλικού απέδωσε συνανήκοντα θραύσματα, η συγκόλληση των οποίων συμβάλλει στην αποκατάσταση και ανάδειξη ενός σημαντικού αρχαιολογικού συνόλου.
Το Θέατρο του Διονύσου από νότια, μετά την ολοκλήρωση των έργων αποκατάστασης των αναλημμάτων των παρόδων
Από το ναό του Ασκληπιού, γνωστό ήταν μόνο το θεμέλιο. Κατά την έρευνα στους λιθοσωρούς (1993-2001), προέκυψε σημαντικός αριθμός αρχιτεκτονικών μελών, που αποδόθηκαν σε αυτόν, με αποτέλεσμα την αποκάλυψη του τύπου, του ρυθμού, του υλικού και των φάσεων του άγνωστου μέχρι τώρα ναού και την ανασύσταση του ιωνικού θυρώματός του.
Το Ασκληπιείο μετά την ολοκλήρωση της αποκατάστασης τμήματος της Δωρικής Στοάς και την εγκατάσταση γερανογέφυρας στο Ναό του Ασκληπιού
Το δυτικό τμήμα της Δωρικής Στοάς του Ασκληπιείου μετά την αναστύλωση
Στην ανατολική πάροδο του Διονυσιακού Θεάτρου, η έρευνα του διάσπαρτου υλικού, σε συνδυασμό με ίχνη στην όψη του αναλήμματος και αρχειακών στοιχείων του 19ου αι. οδήγησε στην ταύτιση της ακριβούς θέσης και της μορφής των βάθρων. Έτσι, κατέστη δυνατή και η ταύτιση της θέσης και της μορφής του βάθρου και αγάλματος του ποιητή Μενάνδρου.
Λεπτομέρεια από το ανάλημμα της ανατολικής παρόδου του Θεάτρου του Διονύσου, στην οποία φαίνεται η χρήση φυσικού πειραϊκού και τεχνητού κροκαλοποαγούς λίθου
Με την περάτωση το 2005 των έργων στις παρόδους του Διονυσιακού Θεάτρου ολοκληρώθηκαν δύο εκτεταμένες στερεωτικές επεμβάσεις στο μνημείο, που αφορούσαν στο ιδιαίτερα ευπαθές νότιο μέτωπο του κοίλου. Η αξιολόγηση των παρατηρήσεων και στοιχείων της έρευνας κατά την εφαρμογή οδήγησε σε μια συμπληρωματική επέμβαση στην απόληξη του αναλήμματος της δυτικής παρόδου, που περιλάμβανε την αποκατάσταση της επίστεψής του και του βάθρου του ποιητή Αστυδάμαντα, που προσαρμοζόταν σε αυτήν. Για τους σκοπούς της αναστήλωσης χρησιμοποιήθηκε στην εξωτερική παρειά των τοίχων πειραϊκός ακτίτης ενώ στο εσωτερικό τους, σε αντικατάσταση των κροκαλοπαγών λίθων της αρχικής κατασκευής, τεχνητός λίθος, η σύσταση του οποίου καθορίστηκε μετά από έρευνα.
Το ανάλημμα της δυτικής παρόδου του Θεάτρου του Διονύσου μετά την αναστήλωση
H έντονη κλίση του βράχου μπροστά από το χορηγικό μνημείο του Θρασύλλου στη Νότια Κλιτύ της Ακροπόλεως, κατέστησε ανεπαρκή μια συμβατική λύση ανυψωτικού μηχανισμού για την υποστήριξη του αναστηλωτικού προγράμματος. Το μνημείο ήταν κατασκευασμένο μπροστά από σπήλαιο στην κορυφή του Διονυσιακού Θεάτρου. Το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε με την τοποθέτηση γερανογέφυρας τύπου πυλώνα κάθετου στην πρόσοψη, που φέρει πρόβολο με ειδικό ανηρτημένο σύστημα μορφής C για την τοποθέτηση εσωτερικών μελών στον προθάλαμο του σπηλαίου. Τα κατακόρυφα στοιχεία του πυλώνα αποτελούνται από δικτυωτή κατασκευή, ώστε να μπορούν να μεταφερθούν και να συναρμολογηθούν στον χώρο του εργοταξίου, ενώ εδράζονται σε δύο διαφορετικές στάθμες.
Αυτά που σας παρουσιάζουμε από τις Διπλωματικές Εργασίες της σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Ε.Μ.Π. της περιόδου Φεβρουαρίου 2002.
Αυτή η εργασία προτείνει σημειακές επεμβάσεις στον αρχαιολογικό χώρο της νότιας πλευράς της Ακρόπολης, που έχουν ως στόχο την κατανόηση του ιστορικού χαρακτήρα της περιοχής από τους επισκέπτες, αλλά και την ανάγνωση των χωρικών χαρακτηριστικών της.
Οι επεμβάσεις βασίζονται σε εκτεταμένη ανάλυση, η οποία έχει δύο σκέλη: Την αναγνώριση της περιοχής στην σημερινή εποχή και τον εντοπισμό των προβλημάτων που τυχόν υπάρχουν, αλλά και τη μελέτη των κυριοτέρων ιστορικών φάσεων με τις αντίστοιχες αρχαιολογικές παρατηρήσεις.
Στην πρόταση γίνεται μία προσπάθεια επαναφοράς του ιστού της πόλης του 3ου αι μ.Χ, όταν η περιοχή βρισκόταν στην ακμή της και υπήρξε το κέντρο των τεχνών της Αρχαίας Αθήνας.
Επίσης υπάρχει υπόμνηση των υψομετρικών σταθμών των άλλων ιστορικών περιόδων ώστε να φαίνεται η εξέλιξη του φυσικού τοπίου. Η υπόμνηση γίνεται μέσω ενός δικτύου από μεταλλικές στήλες πάνω στις οποίες υπάρχουν σκωτίες που ορίζουν την υψομετρική στάθμη του εδάφους ανά εποχή.
Επίσης, στις στήλες υπάρχει πληροφοριακό υλικό για τα μνημεία του αρχαιολογικού χώρου. Βάσει της ανάλυσης των «κλειστών» και «ελεύθερων» οπτικών πεδίων, δημιουργούνται καθιστικά στο χώρο. Τέλος, στην είσοδο κατασκευάζεται ένα στέγαστρο υποδοχής των επισκεπτών.
Εμείς σαν Apodimos.com προτρέπουμε όλους τους Έλληνες και Απόδημους αδελφούς μας, να επισκεφθούν τον αρχαιολογικό χώρο της Νότιας Κλιτύος της Ακροπόλεως αφού επισκεφθούν το νέο Μουσείο της Ακροπόλεως και τους λέμε να πάνε να γνωρίσουν από κοντά τα αρχαιολογικά μνημεία του, που είναι το Ιερό του Διονύσου με τους δυο ναούς και το Θέατρο , το Ωδείο του Περικλή, το Ασκληπιείο, την Στοά του Ευμένη και το Ωδείο του Ηρώδη.
Πηγές: Apodimos.com με βασικές πληροφορίες από τα culture.gr – tdpeae.gr – courses.arch.ntua.gr – arxaiologia.gr
