ΚΥΠΡΟΣ και ΚΥΠΡΙΑΚΟ 2ον - (ΑΙΓΑΙΟ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ)

ΚΥΠΡΟΣ και ΚΥΠΡΙΑΚΟ 2^ον - (ΑΙΓΑΙΟ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ)

Το Portal www.apodimos.com παρουσιάζει το άρθρο του Αντιναυάρχου ε.α. Γ. ΔΕΜΕΣΤΙΧΑ Π.Ν. Επιτίμου Αρχηγού Στόλου ένα άρθρο που έχει μεγάλη σχέση και με τα θέματα που αφορούν την Κύπρο και το Κυπριακό μια και επηρεάζει τα εθνικά θέματα . Στο άρθρο αυτό δεν θα αναφερθεί για πολεμικά ή πολιτικά θέματα αλλά σαν γνώστης του Αιγαίου, αναφέρεται για «την αξία του Αιγαίου» μέσα από μια ιστορική διαδρομή και θα μπορέσουμε να γνωρίσουμε, την ιστορία του Αιγαίου, την σημερινή μορφή που έλαβε ο Ελλαδικός χώρος και κυρίως τα νησιωτικά συγκροτήματα του Ιονίου και του Αιγαίου, να δώσουμε τον γεωγραφικό ορισμό του Αιγαίου και να εκτιμήσουμε τον Ελληνικό Πολιτισμό διότι το Αιγαίο υπήρξε η κοιτίδα των φιλοσόφων, αστρονόμων, φυσικών, ιστορικών, φιλολόγων, ποιητών, γλυπτών. To ίδιο άρθρο έχει δημοσιευθεί και στο Ηλεκτρονικό περιοδικό «ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ» της ΕΛΕΣΜΕ www.elesme.gr .

ΑΙΓΑΙΟ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Του Αντιναυάρχου ε.α. Γ. ΔΕΜΕΣΤΙΧΑ Π.Ν. Επιτίμου Αρχηγού Στόλου

Θάλασσα Ελληνική το Αιγαίο, βρίσκεται ανάμεσα στην Ευρώπη και στην Ανατολή. Με τις εκατοντάδες μεγάλα και μικρά νησιά του, το Αιγαίο, για έξι (6) χιλιάδες χρόνια είναι, όχι μόνο ένα κέντρο επικοινωνίας από μία Ήπειρο σε άλλες, αλλά έγινε πηγή έμπνευσης και δημιουργίας, θεμελίωσε και διατήρησε τον δικό του πολιτισμό τον οποίο και προσέφερε απλόχερα στην ανθρωπότητα. Η σημερινή εισήγηση, δεν θα προσφέρει γλαφυρές περιγραφές για το Αιγαίο. Θα προσπαθήσω όμως να στοιχειοθετήσω αυτό που όλοι μας λέμε «την αξία του Αιγαίου», βασιζόμενος σε στοιχεία του παρελθόντος και την σημερινή πραγματικότητα.

Ο γεωγραφικός χώρος που ανήκει η Ελλάδα και το Αιγαίο, η Μεσόγειος, έχει πολύ μικρή γεωλογική ιστορία που άρχισε πριν δισεκατομμύρια χρόνια και ήταν πολύπλοκη επειδή το σχήμα της λεκάνης της Μεσογείου άλλαξε πολλές φορές, ακολουθώντας τον νόμο της συνεχούς μεταβολής της μορφής της επιφανείας του πλανήτη μας.

Προ 180 εκατομμυρίων χρόνων, με την άνοδο της στάθμης των νερών της Μεσογείου, ολόκληρη η περιοχή μας, από το Ιόνιο ως την Μικρά Ασία, ήταν καλυμμένη από θάλασσα. Αργότερα, άρχισε η «ανύψωση» της χώρας μας που συνεχίσθηκε για χιλιάδες αιώνες, ώστε πριν 30 εκατομμύρια χρόνια, να αναδυθεί από τα βάθη της θάλασσας, η Ελληνική γη, η «Αιγηίς».

Με την πάροδο των αιώνων, γεωλογικές αναστατώσεις, κατακερμάτισαν και καταβύθισαν πολλά τμήματα της Αιγηίδος, οπότε τα νερά της Μεσογείου και της Μαύρης Θαλάσσης, εισχώρησαν βαθειά σε περιοχές της. Έτσι, μέσα σε διάρκεια δύο εκατομμυρίων ετών, μέχρι πριν από 15.000 περίπου χρόνια, διαμορφώθηκε και πήρε τη σημερινή μορφή του ο Ελλαδικός χώρος και κυρίως τα νησιωτικά συγκροτήματα του Ιονίου και του Αιγαίου. Στον καταποντισμό και στους κατακλυσμούς της Αιγηίδος, μεγάλο ρόλο έπαιξαν οι σεισμοί καθώς και η δράση των ηφαιστείων της Ελλάδος και ιδίως το «ηφαιστειακό τόξο» Αιγίνης, Κυκλάδων, Δωδεκανήσου, με κέντρο το πιο ενδιαφέρον ηφαιστειακό κέντρο του κόσμου, το ηφαίστειο της Θήρας.

Κατά την περίοδο του κατακλυσμού της Αιγηίδος, οι κάτοικοί της, ζήτησαν καταφύγιο, από τις χαμηλές πεδιάδες στα βουνά. Αυτά ακριβώς τα βουνά της Αιγηίδος, που λόγω του ύψους τους δεν καλύφθηκαν από τα νερά, απετέλεσαν τα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου Πελάγους. Σ΄αυτή την περιοχή του κόσμου, στο Αιγαίο, που η γαλάζια θάλασσα σκέπασε για πάντα ίσως, τις εύφορες πεδιάδες της Αιγηίδος και ένα παλαιολιθικό πολιτισμό, οι προέλληνες αντιμετώπισαν την θάλασσα με τους κινδύνους της, όπως ακριβώς και οι Έλληνες μετά, που ταξίδεψαν συνδέοντας πρώτα τα νησιά και ύστερα ξένους μακρινούς τόπους, ανοίγοντας ελεύθερους θαλασσινούς δρόμους.

Πριν να εξετάσουμε την σημερινή πραγματικότητα, εκτιμώ, ότι καλόν θα ήταν, να δώσουμε τον γεωγραφικό ορισμό του Αιγαίου και στη συνέχεια να κάνουμε μια σύντομη αναδρομή στο χθες, στην ιστορία του Αιγαίου, για να δούμε τον ρόλο που έπαιξε και να αντιληφθούμε έτσι καλύτερα και τον ρόλο, την αξία του σήμερα και στο μέλλον.

Όταν αναφερόμεθα στο Αιγαίο Πέλαγος, εννοούμε, όλη την θαλασσία έκταση της Β.Α. λεκάνης της Μεσογείου που περιλαμβάνει :

¨ Ανατολικά, τις ακτές της Δυτικής Μικράς Ασίας.

¨ Βόρεια, τις ακτές της Νότιας Θράκης, της Μακεδονίας και της Πιερίας.

¨ Δυτικά, τις ακτές της Θεσσαλίας, Μαγνησίας, Ανατολικής Στερεάς και της Ανατολικής Πελοποννήσου και

¨ Νότια, τις ακτές της Βορείου Κρήτης.

Συνεπώς, μέσα στο Αιγαίο, περιλαμβάνονται όλα τα νησιά, από το Καστελόριζο, την Ρόδο, την Κρήτη έως τις Θεσσαλικές και τις Θρακικές Σποράδες και τα νησιά κατά μήκος των ακτών της Δυτικής Μικράς Ασίας (νησιά του Ανατολικού Αιγαίου). Η θαλασσία έκταση του Αιγαίου, υποδιαιρείται σε 6 τμήματα, στα οποία οι Αρχαίοι Έλληνες, έδωσαν πρώτοι διάφορα ονόματα :

¨ Μηρτώο Πέλαγος.

¨ Ευβοϊκή Θάλασσα.

¨ Θρακικό Πέλαγος.

¨ Ικάριο Πέλαγος.

¨ Καρπάθιο Πέλαγος και

¨ Κρητικό Πέλαγος.

Τα νησιά του Αιγαίου, κατοικήθησαν επί χιλιετηρίδες από τους Προέλληνες, ενώ οι Πρωτοελληνικές ομάδες, κατοίκησαν τόσο τον κορμό της Ελλάδος όσο και τα νησιά του Αιγαίου από το 2000 π.Χ. και απερρόφησαν τους κατοίκους των περιοχών. Έτσι οι κάτοικοι οι οποίοι ονομάσθησαν Έλληνες, είναι απόγονοι των Προελλήνων και Πρωτοελλήνων και κληρονόμησαν λεξιλόγιο και τοπονυμίες, ορισμένες από τις οποίες διετηρήθησαν και διατηρούνται ακόμη μέχρι των ημερών μας.

Οι Προέλληνες που με την επαφή τους με την θάλασσα, την γνωρίζουν καλύτερα, βάζουν ένα κοιπί για να τιμονεύουν τις πρωτόγονες σχεδίες τους. Με τα ταξίδια τους, αποκτούν ναυτική πείρα και γνώση για να βελτιώνουν τα πλεούμενά τους. Είναι αυτοί, οι πρώτοι ναυτικοί στον κόσμο οι Πελασγοί, που πριν 10.000 χρόνια, είχαν το κουράγιο, να πελαγοδρομήσουν και να φθάσουν σε νέους τόπους. 8000 χρόνια προ Χριστού, ναυτικοί της Ερμιονίδος, ταξίδεψαν από εκεί και έφθασαν στην Μήλο (πελαγοδρομία χωρίς σύγκριση) και μετέφεραν τον Οψιδιανό λίθο (δηλαδή το ατσάλι της εποχής) που ήτο κατάλληλος για την κατασκευή όπλων και εργαλείων.

Στο Αιγαίο, ανεπτύχθησαν κατά τους προϊστορικούς χρόνους, εξαιρετικοί πολιτισμοί, από τους οποίους ξεχωρίζουν ο Κυκλαδικός και ο Μινωϊκός-Κρητικός Πολιτισμός.

v Από το 1000 π.Χ. το Αιγαίο, έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην ανάπτυξη του Ελληνικού Πολιτισμού.

v Από τον 7^ο π.Χ. αιώνα, υπάρχει σταθερότης στην περιοχή, από πλευράς εποικισμού και οι κάτοικοι άρχισαν να έρχονται σε επαφή με την Ανατολή και πρώτα με τους Φοίνικες εμπόρους που με τα πλοία τους επεσκέπτοντο τα νησιά του Αιγαίου.

v Από τον 8^ο π.Χ. αιώνα, οι κάτοικοι των νήσων του Αιγαίου, απεκατέστησαν εμπορικές σχέσεις με την Κιλικία και την Συρία και έμαθαν τις παραδοσιακές μεθόδους της μεταλλουργίας.

Το Ανατολικό Αιγαίο, είναι η γεννέτηρα των Ομηρικών ποιημάτων. Οι Κυκλάδες, η Σάμος και η Ρόδος, δημιούργησαν τις δικές τους παραλλαγές στα γεωμετρικά σχήματα της αγγεοπλαστικής.

Από τον 7^ο π.Χ. αιώνα, το Αιγαίο εισήλθε σε νέα φάση αναπτύξεως, οικονομικής και πολιτιστικής και προχώρησε σε κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές πριν από τις άλλες Ελληνικές Πολιτείες. Οι κάτοικοι των Κυκλάδων, της Χίου και της Σάμου, ανέπτυξαν νέες μεθόδους και τεχνικές στην γλυπτική, η Ρόδος παρέμεινε σε εξέχουσα θέση στην αγγειοπλαστική ενώ στην Πάρο, Λέσβο, Σάμο και στις πόλεις της Μικράς Ασίας, ανεπτύσσετο η ποίηση και ετέθησαν οι βάσεις για τα μαθηματικά και την γεωμετρία από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο.

Κατά τους Κλασσικούς χρόνους (480-330 π.Χ) η ανάπτυξη μετατοπίζεται στην Αθήνα, αλλά παράλληλα, υπάρχουν παραδείγματα πρωτοπορίας στο Αιγαίο όπως της ιατρικής στην Κω. Ακόμη, κατά την Ελληνιστική περίοδο (330-30 π.Χ.), το Αιγαίο εξακολουθεί να είναι η κοιτίδα των φιλοσόφων, αστρονόμων, φυσικών, ιστορικών, φιλολόγων, ποιητών, γλυπτών ως και άλλων επαγγελματιών.

Κατά τους πρώτους Χριστιανικούς χρόνους, κτίζονται σπουδαίοι ναοί, ενώ η πολιτιστική ανάπτυξη, επηρεάζεται στη συνέχεια από επιδρομείς αλλοθρήσκους αλλά και Χριστιανούς. Το 1204 μ.Χ. το Αιγαίο κατανέμεται μεταξύ Ενετών και Γενοβέζων. Η μετατροπή της βυζαντινής στρατιωτικής μηχανής σε χερσαία δύναμη (εξ αιτίας των Αραβικών, Σλαβικών, Τουρκικών και άλλων επιδρομών), σε συνδυασμό με την ουσιαστική εκχώρηση του ελέγχου του Αιγαίου στους Βενετούς, Γενοβέζους και Λατίνους, θα προκαλέσουν την οικονομική και πνευματική παρακμή των παραλίων κατ΄ αρχάς, αλλά και της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας προοδευτικά, με αποτέλεσμα την τελική της πτώση.

Κατά την μεταβυζαντινή περίοδο, παρατηρείται ανάπτυξη αυτονόμων εμπορικών κέντρων και μιας δραστήριας αστικής τάξεως στα παράλια και στα νησιά, που, μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό, μονοπωλεί το θαλάσσιο εμπόριο και που συμβάλλει στην ανάπτυξη των ηπειρωτικών περιοχών της ενδοχώρας, εξασφαλίζοντάς τους, την εμπορική διέξοδο προς όλη την Μεσόγειο καθώς και την πνευματική επικοινωνία του Ελληνισμού με την Δύση.