ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ και ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ για τους ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΟΥΣ.

Έρευνα του Χρήστου Τσακούμη , δημοσιογράφου του www.Apodimos.com .

Νομίζουμε ότι η παρουσίαση των Σαρακατσαναίων που οι ρίζες τους έχουν καταβολές από δεκάδες χιλιάδες χρόνια 50, 60 ,70 ίσως και 100, και έχουν την αρχαιότερη γλώσσα, διότι πάντοτε οι πρόγονοί τους μίλαγαν, αλλά μίλαγαν μόνο ελληνικά . Είναι το λιγότερο που μπορεί το www.Apodimos.com να κάνει, στα πλαίσια τις παρουσίασης Ιστορικών άρθρων του για την ενημέρωση των αποδήμων αδελφών μας, μια και στην Ελλάδα είναι πασίγνωστοι, και εξέχουσες προσωπικότητες των Σαρακατσαναίων διαπρέπουν στην Πολιτική, Ακαδημαϊκή, Κοινωνική ζωή της χώρας και του απανταχού Ελληνισμού.  Δεν είναι μόνο αυτό, είναι και το εθνικό τους φρόνιμα των Σαρακατσαναίων που είναι απόλυτα ελληνικό.

            Ας παρακολουθήσουμε τα πιο κάτω στοιχεία που συλλέξαμε, με σκοπό όλοι σας να χειροκροτήσετε αυτούς τους ατόφιους έλληνες .

Σαρακατσαναίοι και Βλάχοι.

Αρχίζοντας με την εμπέδωση της διαφοράς των Σαρακατσαναίων και των Βλάχων θα γνωρίσουμε τι είναι οι Σαρακατσαναίοι και τι είναι οι Βλάχοι.

Ø      ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΙ: Οι Σαρακατσάνοι είναι νομάδες ποιμένες που ζούνε στην ηπειρωτική Ελλάδα, και ειδικότερα γύρω από την οροσειρά της Πίνδου. Μεταναστεύουν εποχιακά, το καλοκαίρι στις ορεινές περιοχές και το χειμώνα στην ύπαιθρο. Η γλώσσα τους είναι καθαρά ελληνική και το εθνικό τους φρόνιμα απόλυτα ελληνικό. Έχουν μια ιδιαίτερη οικονομική και κοινωνική οργάνωση που βασίζεται στο «τσελιγκάτο».

Ø      ΒΛΑΧΟΙ: Οι Βλάχοι είναι αυτόχθονες Έλληνες που γλωσσιαία έχουν εκλατινισθεί από τους Ρωμαίους. Έχουν πολύ πλούσια ιστορική παράδοση, που οι ρίζες της φτάνουν στην εποχή των κλασσικών χρόνων. Βαθύτατα θρησκευόμενοι, και διατηρώντας ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς, έχουν συμβάλει ουσιαστικά στην οικονομική και πολιτική ανάπτυξη της Ελλάδας.

Όμως θα χρησιμοποιήσουμε ορισμένα στοιχεία ανάλυσης του DNA των Σαρακατσαναίων αλλά και των Βλάχων όπως παρουσιάστηκαν στο 22ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής, στην Αθήνα το 1996.

Τα αποτελέσματα της ανάλυσης του DNA των Σαρακατσαναίων, προέρχεται από την κ. Βανέσσα Δέκου του Queen Mary & Westfield College, University of London . Στην ανάλυση αυτή χρησιμοποιήθηκαν τέσσερα STR (SHORT TANDEM REPEATS) LOCI στους Ελληνικούς πληθυσμούς των Βλάχων και των Σαρακατσαναίων. H συλλογή του DNA έγινε από Βλάχους και Σαρακατσάνους, με τη μέθοδο του στοματικού επιχρίσματος. Τα δείγματα αναλύθηκαν στο Metropolitan Police Forensic Science Labaratories, στο Λονδίνο χρησιμοποιώντας αυτόματο FLUORESCENCE BASED MULTIPLEX DNA PROFILING SYSTEM TO DETECT AMPLIFIED TETRANUCLEOTIDE STR LOCI. Τα αποτελέσματα, αναλύθηκαν με την μέτρηση των FST τιμών, χρησιμοποιώντας την μέθοδο των πιθανοτήτων, και όχι την σημειακή μέθοδο.

Τέσσερα τετραμερή SHORT TANDEM REPEAT LOCI χρησιμοποιήθηκαν για την ποσοτική ανάλυση της γενετικής διαφοροποίησης μεταξύ Βλάχων, Σαρακατσάνων και άλλων Βοριοευρωπαικών πληθυσμών. Βάση των αποτελεσμάτων, οι πληθυσμοί των Σαρακατσάνων και των Βλάχων είναι γενετικά διαφοροποιημένοι από τoν Ελληνικό πληθυσμό και από τους Βρετανούς Καυκάσιους με Fst τιμές μεγαλύτερες από 1 . Πρέπει να σημειωθεί, ότι οι Βλάχοι και οι Σαρακατσάνοι, είναι πληθυσμοί με ιδιαίτερη κουλτούρα και παραδοσιακό τρόπο ζωής που ζούσαν σε κλειστές κοινωνίες. Ίσως αυτό εξηγεί και την γενετική τους διαφοροποίηση. Από το 22 πανελλήνιο ιατρικό συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα το 1996

Το Σύντομο Ιστορικό των Σαρακατσαναίων.

Ας μάθουμε εν συντομία το τι είναι Σαρακατσάνος και ποια είναι η καταγωγή του και την πορεία του μέσα στους αιώνες.

Οι Σαρακατσαναίοι είναι μια πανάρχαια ελληνική νομαδική φυλή, η οποία κατά τους νεώτερους χρόνους και πριν εξαπλωθεί στα γεωγραφικά σημεία που κατοικούν σήμερα, ζούσε στον ευρύτερο χώρο του ορεινού συγκροτήματος των ΑΓΡΑΦΩΝ. Κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, οι στάνες των Σαρακατσαναίων αποτέλεσαν τα προπύργια της κλεφτουριάς και είναι γνωστές από την παράδοση και την ιστορία, οι συγκρούσεις των Σαρακατσαναίων κλεφτών με τις δυνάμεις του Αλί Πασά και περισσότερο αυτή του προεπαναστατικού ήρωα ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗ, ο οποίος τελικώς βρήκε μαρτυρικό θάνατο στα Γιάννενα. Εξαιτίας αυτών των διώξεων αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν με τα κοπάδια τους τα ΑΓΡΑΦΑ και να εξαπλωθούν στα σημεία που και σήμερα υπάρχουν, δηλαδή την Ήπειρο, Στερεά Ελλάδα, Αττική, Θεσσαλία, Μακεδονία, Θράκη, στην περιοχή που σήμερα κατέχεται από το κράτος των Σκοπίων, στη Βουλγαρία, ενώ μικρός αριθμός υπάρχει και στην Πελοπόννησο. Οι Σαρακατσαναίοι που υπάρχουν στη Βουλγαρία, είναι μια ακόμη τρανταχτή απόδειξη της δύναμης του Ελληνισμού, αφού κατόρθωσαν κάτω από πραγματικά αντίξοες συνθήκες να κρατήσουν ζωντανή την ελληνική γλώσσα τους, την ελληνική συνείδησή τους και τα ήθη και έθιμά τους. Σήμερα στη Βουλγαρία ζουν περί τις είκοσι χιλιάδες Σαρακατσαναίοι και μετά το έτος 1990 οργανώθηκαν σε πολιτιστικούς συλλόγους (19 του αριθμό) και απέκτησαν και την δευτεροβάθμια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσαναίων Βουλγαρίας με έδρα την πόλη Σλίβεν.

            Μέχρι το 1950, η μεγάλη τους πλειοψηφία ζει νομαδικά, ασχολούμενη με την κτηνοτροφία, ζώντας έξη μήνες στα βουνά (ξεκαλοκαιριά) και έξη μήνες στα πεδινά (χειμαδιά). Μετά το έτος 1950, ο παραδοσιακός τρόπος ζωής αλλάζει και ασχολούνται και με άλλα επαγγέλματα (γεωργία, εμπόριο κλπ.) ενώ στρέφονται με αξιοθαύμαστη επιτυχία και στα γράμματα, όπου κυριολεκτικά διαπρέπουν. Η αλλαγή του παραδοσιακού τρόπου ζωής και η ανησυχία να μη χαθεί η πολιτιστική τους ταυτότητα που ήταν συνυφασμένη με τη νομαδική κτηνοτροφική ζωή, οδηγεί στην ανάγκη της δημιουργίας των συλλόγων Σαρακατσαναίων. Έτσι, από την αρχή της δεκαετίας του 1960 αρχίζουν να ιδρύονται οι σύλλογοι Σαρακατσαναίων, με πρώτο αυτόν της Λάρισας το έτος 1962, ενώ το έτος Ι981 ιδρύεται η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσαναίων (Π.Ο.Σ.Σ.) με έδρα την Θεσσαλονίκη, την οποία σήμερα συναποτελούν 37 σύλλογοι - μέλη, σκοπός της οποίας είναι ο συντονισμός της δράσης των συλλόγων στη κατεύθυνση της διατήρησης και μετάδοσης της τεράστιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Στα πλαίσια αυτού του σκοπού, οργανώνεται από το έτος 1980 και εντεύθεν την τελευταία Κυριακή του Μαΐου, το ΕΤΗΣΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΣAPAKAΤΣΑΝΑΙΩΝ, μια εκδήλωση που η βαθμιαία επιτυχία της την κατέστησε γεγονός πανελλήνιας εμβέλειας. Το ΑΝΤΑΜΩΜΑ

είναι και μια εκδήλωση που εκπέμπει κάθε χρόνο ένα γενικότερο σύγχρονο μήνυμα, αφού είναι αφιερωμένο κάθε φορά σ' ένα μεγάλης σημασίας θέμα. (Βόρειος Ήπειρος, Μακεδονία, Κύπρος, Ορθοδοξία, Εθνική Άμυνα, Κοσμά Αιτωλό, Νεολαία και Ναρκωτικά.) Από την επίσημη ιστοσελίδα του Π.Ο.Σ.Σ.

Κατά τον ανθρωπολόγο κ. Αρη Πουλιάνο, οι Σαρακατσαναίοι είναι, όχι μόνο οι πρώτοι κάτοικοι της Ελλάδας, αλλά και οι πρώτοι Ευρωπαίοι. Dr Άρης Πουλιανός – Παλαιοανθρωπολόγος έχει γράψει «Έμμεσα πρέπει να παραδεχτούμε ότι έχουν και την αρχαιότερη γλώσσα, διότι πάντοτε οι πρόγονοί τους μίλαγαν, αλλά μίλαγαν μόνο ελληνικά. Για τις τελευταίες δεκάδες χιλιάδες χρόνια 50, 60 ,70 ίσως και 100. Ενώ η Ινδοευρωπαϊκή θεωρία είναι για τις τελευταία τέσσερις χιλιάδες χρόνια. Μα πριν από τους Ινδοευρωπαίους δεν μίλαγαν οι κάτοικοι αυτής της χώρας εδώ τόσες χιλιάδες χρόνια ;» Και απόδειξη δεν είναι οι ζωντανοί Σαρακατσαναίοι σήμερα;;

Η Γενετική Σύσταση των κατοίκων της Ελλάδας.

Οι νομαδικοί πληθυσμοί σε διάφορες περιοχές της γης υφίστανται κοινωνική πίεση και αλλάζουν τον τρόπο ζωής τους μετακινούμενοι δίπλα σε αστικούς ή ημιαστικούς πληθυσμούς. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη και σήμερα αρκετές ομάδες πληθυσμών στην Ευρώπη οι οποίες παρέχουν εξαιρετική ευκαιρία για να μελετηθούν οι βιολογικές επιπτώσεις αυτών των κοινωνικών αλλαγών. Από αυτή τη σκοπιά ο ενδογαμικός πληθυσμός των Σαρακατσαναίων παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον. Οι Σαρακατσαναίοι αριθμούν στην Ελλάδα 80.000 περίπου άτομα. Ζούσαν ως νομάδες βοσκοί κυρίως στις ορεινές περιοχές της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, της Ηπείρου, της Θράκης και της Στερεάς Ελλάδας. Η συνεχής εποχική μετακίνησή τους άφησε πολλούς από αυτούς έξω από τα σύνορα της Ελλάδας, στη Βουλγαρία (15.000), την Αλβανία, τη Νότια Γιουγκοσλαβία και την Τουρκία.

Όλοι μιλούν Ελληνικά οπουδήποτε κι αν ζουν (7,8). Η διάλεκτός τους περιέχει στοιχεία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας. Παρέμειναν για πολλούς αιώνες γενετικά απομονωμένοι εξαιτίας των ορεινών περιοχών όπου ζούσαν, του πολιτισμού τους, του ενδογαμικού τρόπου οργάνωσης της κοινωνίας τους και του παραδοσιακού τρόπου ζωής τους. Τα τελευταία όμως 20 χρόνια άρχισαν να εγκαταλείπουν το νομαδικό τρόπο ζωής τους και να εγκαθίστανται σε πόλεις και χωριά αλλάζοντας τις επαγγελματικές τους ασχολίες και παντρευόμενοι με άτομα ξένα προς την πληθυσμιακή τους ομάδα. Υπάρχει συνεπώς μια διαδικασία τερματισμού της απομόνωσής τους. Για όλους τους παραπάνω λόγους η μελέτη της γενετικής σύστασης αυτής της πληθυσμιακής ομάδας είναι σημαντική. Η κ. Χατζημιχάλη (9) που ανάλωσε τη ζωή της στη μελέτη των Σαρακατσαναίων παρουσίασε ενδείξεις ότι πρόκειται για έναν πληθυσμό που από κοινωνική οργάνωση δείχνει ορισμένα πρωτότυπα στοιχεία του Ελληνικού πολιτισμού.

Το 1980 ο κ. Πουλιανός (10) χρησιμοποιώντας μετρικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά, πρότεινε πως οι Σαρακατσαναίοι είναι επιζώντες της Άνω Παλαιολιθικής εποχής και θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ο αρχαιότερος πληθυσμός της Ευρώπης. Η γενετική μελέτη κατά συνέπεια αυτής της ομάδας είναι εξίσου σημαντική όσο εκείνης των Βάσκων στην Ισπανία και των Λαπώνων στη Σκανδιναβία. Η γενετική μελέτη των Σαρακατσαναίων έγινε με βάση δείγματα αίματος που πάρθηκαν από 232 άτομα μη συγγενικά μεταξύ τους (11). Η περιοχή δειγματοληψίας περιελάμβανε όλο το χώρο κατανομής τους στην Ελλάδα. Η έρευνα διεξήχθη στον Τομές Γενετικής, Ανάπτυξης και Μοριακής Βιολογίας του Τμήματος Βιολογίας του ΑΠΘ και στον Τομέα Γενετικής του Ανθρώπου του Πανεπιστημίου του Newcastle Upon Tyne στην Αγγλία με απώτερο σκοπό να μελετηθεί η γενετική δομή τους και να προσδιοριστεί η συγγένειά τους με άλλους πληθυσμούς της Ευρώπης. Στο τυχαίο δείγμα από τον πληθυσμό των Σαρακατσαναίων η μελέτη αφορούσε σε 10 συστήματα ομάδων αίματος, 11 ενζυμικά συστήματα, τη δρεπανοκυτταρική αναιμία και την αχρωματοψία. Τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με ανάλογα από γειτονικές περιοχές ( Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρο, Θράκη και Στερεά Ελλάδα) ή από όλη την Ελλάδα ή από άλλους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Συνοπτικά για τα 17 πολυμορφικά γενετικά συστήματα που μελετήθηκαν , ανάμεσα στον πληθυσμό των Σαρακατσαναίων και τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσμό στατιστικώς σημαντικές διαφορές βρέθηκαν μόνο σε 7 από τις 28 δυνατές συγκρίσεις. Κατά συνέπεια οι Σαρακατσαναίοι δείχνουν μεγάλη γενετική ομοιότητα με τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσμό.

Η σύγκριση με τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς έδειξε ότι οι Σαρακατσαναίοι έχουν γονιδιακές συχνότητες παρόμοιες με άλλους Μεσογειακούς και Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς. Ωστόσο θα άξιζε να μνημονευτεί ο μονομορφισμός του συστήματος Kell, η χαμηλή συχνότητα των αλληλόμορφων GLO*1, AK*1 και ACP-B και η υψηλή συχνότητα των αλληλόμορφων GPT-1, EsD-1 και ACP-C. Τέλος, είναι ενδιαφέρουσα η παρατήρηση ότι οι Σαρακατσαναίοι δεν είναι επιβαρημένοι για τις τρεις συχνότερες αρρώστιες που χαρακτηρίζουν πολλές περιοχές της Ελλάδας. Ειδικότερα δείχνουν χαμηλή συχνότητα ανεπάρκειας γλυκοζο-6-φωσφορικής αφυδρογονάσης (G6PD), δρεπανοκυτταρικής και μεσογειακής αναιμίας (12) . Το αποτέλεσμα αυτό θα μπορούσε να εξηγηθεί από το γεγονός ότι επί αιώνες ζούσαν απομονωμένοι σε περιοχές χωρίς ελονοσία ( υψηλά βουνά).

Σημείωση : Τα στοιχεία προέρχονται από τη μελέτη «Η ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ», Δεκέμβριος 1993, Ιατρικές εκδόσεις «ΓΑΛΗΝΟΣ». Tου Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής στο Τμήμα Βιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Βιβλιογραφία: (Παραθέτονται τα συγγράμματα που αναφέρονται στους Σαρακατσαναίους αποκλειστικά)

7. Hoeg C. Les Sarakatsans un tribu nomade grec. Paris-Copenhage 1926; Vol. 1 and 2

8. Georgakas D. About the origin of Sarakatsans and their name (in Greek). Thrac lang and Laogr. Tressury 1949; 14: 192 – 270

9. Chatzimichali A. Sarakatsani, Vol. 1, Part A and B, Athens (in Greek) 1957:498

10. Poulianos A. Sarakatsanoi: The most ancient people in Europe. In Phys. Antrop. Of European Populations, ed. Schwidetzky Mouton Publ. The Hague 1980: 175 – 182

11. Kouvatsi A., Papiha S., Peios C., Triantaphyllidis C. Genetic study of blood groups in Greek Sarakatsani. 14th Greek Panh. Soc. Of Biological Sciences. Cyprus 1992

14. Sinakos Z., Tegos K., Korantzis J., Spiliopoulos A., Valtis D. Haemological findings in the Sarakatsani tribe ( A study of 550 individuals). Arch. Med. Soc. (in Greek) 1975; (No 1): 113 – 116