ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ
ΤΩΝ «ΤΣΑΜΗΔΩΝ».
www.Apodimos.com
Ας
ευχηθούμε η Νέα
Διοίκηση της Υπερδύναμης
των ΗΠΑ, μετά την
εκλογή του νέου
προέδρου της
G.
W. Bush
να μην ακολουθήσει τις
πιθανές αποφάσεις του
αρχηγού των Δημοκρατικών,
όπου μέσα από τις
δημοσιογραφικές
πληροφορίες θα
ασχολείτο με τα Βαλκάνια
και ιδιαίτερα με την
γειτονική Αλβανία η
οποία έχει βλέψεις για
μια Μεγάλη Αλβανία. Ο
πρόεδρος της Ελληνικής
Δημοκρατίας κ. Κωστής
Στεφανόπουλος στην
επίσημη επίσκεψη του στην
Αλβανία, όχι μόνο
στήριξε τις θέσεις των
Βορειοηπειρωτών αδελφών
μας, αλλά και
τοποθετήθηκε κάθετα στις
περιπτώσεις που αφορούν
τις απόψεις των Αλβανών
επισήμων για τα θέματα
που αφορούν δικές τους
διεκδικήσεις σε θέματα που
λέγονται Τσάμηδες και
Τσαμουριά.
Το
Portal
www.Apodimos.com
έχει
την υποχρέωση
να ενημερώσει τους
απόδημους αδελφούς μας,
όλους τους Έλληνες και
τους Έλληνες του
Οικουμενικού Ελληνισμού
μέσα από την «φωνή του
διαδικτυακού περιοδικού
του» την οποία
μελετούν την αρθογραφία
του, 110.000 και πλέον
επισκέπτες για την
δημιουργία του θέματος
Τσάμηδες και Τσαμουριά
διότι
Το ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΕΙΝΑΙ το
ΚΑΛΛΙΤΕΡΟ ΜΕΣΟΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ
για τους ΑΠΟΔΗΜΟΥΣ.
Μέσα από την δύναμη που
προσφέρετε μέσα από το
Ιντερνετ που παρουσιάζουμε
πιο πάνω, είχαμε
τοποθετηθεί για τα
θέματα που αφορούν τις
περιπτώσεις της Αλβανίας
με τα άρθρα μας και τα
οποία και μπορείτε να τα
μελετήσετε.
Ώστε να
έχετε μια πλήρη εικόνα για
τα συμβαίνοντα στην
περιοχή της Βορείου
Ηπείρου, Ηπείρου και την
Αλβανία.
Σήμερα έχουμε
υποχρέωση να παρουσιάσουμε
το εν θέματι άρθρο, μέσα
από τις πληροφορίες του
Μακεδονικού Πρακτορείου
Ειδήσεων, διότι είναι
μια ελάχιστα γνωστή πτυχή
της περιόδου του
μεσοπολέμου, η
περίπτωση των Τσάμηδων
και της Τσαμουριάς,
ένα από τα λιγότερο
γνωστά θέματα του σχετικά
πρόσφατου ελληνικού
παρελθόντος, που για
αρκετές δεκαετίες
καλύφθηκε από σιωπή και
αγνοήθηκε, ηθελημένα ή
αθέλητα από την
ελληνική ιστοριογραφία,
έρχεται στην επιφάνεια με
το ενδιαφέρον βιβλίο
της Ελευθερίας Μαντά
«Οι μουσουλμάνοι
Τσάμηδες της Ηπείρου»
που κυκλοφορεί από το
Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου
του Αίμου.
Η μελέτη
της Ε. Μαντά, φιλοδοξεί
να απαντήσει, όπως
σημειώνει η ίδια, στο
υπάρχον ιστοριογραφικό
κενό και στην ανάγκη για
μία κατά το δυνατόν
αντικειμενική και νηφάλια
προσέγγιση του θέματος.
Επισημαίνοντας ότι
«ο χρόνος και οι συνθήκες
είναι πλέον ώριμες ώστε να
ανασυρθεί από τη λήθη το
κομμάτι αυτό του χαμένου
ιστορικού παρελθόντος και
να τύχει της προσοχής που
του αρμόζει εκ μέρους της
σύγχρονης ελληνικής
επιστήμης».
Οι
μουσουλμάνοι Τσάμηδες της
Ηπείρου, βρισκόταν στην
περιοχή ακόμη από τα
χρόνια της Οθωμανικής
Αυτοκρατορίας και την
εποχή του Αλή Πασά και
υπολογίζονταν ότι
αριθμούσαν περίπου από
17.000 μέχρι 23.000 άτομα.
Το 1932 η γενική Διοίκηση
Ηπείρου τους υπολόγιζε σε
19.135 άτομα, ενώ σύμφωνα
με ένα πίνακα του Αλβανού
προξένου στα Ιωάννινα οι
Αλβανοί μουσουλμάνοι της
Θεσπρωτίας ανέρχονταν σε
23.048 άτομα.
Τα
πρώτα χρόνια μετά την
απελευθέρωση της
Μακεδονίας και της Ηπείρου
από τον τουρκικό ζυγό, οι
Τσάμηδες της Ηπείρου
δεν φαίνεται να είχαν
ακόμη σαφώς διαμορφωμένη
εθνική συνείδηση.
Περισσότερο από Αλβανοί
ή Τούρκοι, ήταν και
αισθάνονταν μουσουλμάνοι.
Η θρησκεία ήταν που έπαιζε
τον πρώτο ρόλο για τον
αυτοπροσδιορισμό τους.
Αργότερα και πάνω στη
σύγχυση με την ανταλλαγή
των πληθυσμών στα
Βαλκάνια,
προπαγανδιστές από τα
Τίρανα τους έπεισαν να
δηλώσουν Αλβανοί για
να αποφύγουν τη
μεταφορά τους στην Τουρκία,
μαζί με τους άλλους
μουσουλμάνους που μέχρι
τότε κατοικούσαν στη
Βόρεια Ελλάδα. Έκτοτε,
συχνά – πυκνά οι
αλβανικές κυβερνήσεις,
όποτε βρισκόταν σε κρίση
οι Ελληνοαλβανικές
σχέσεις, έθεταν θέμα
καταπάτησης των
δικαιωμάτων των Τσάμηδων
και διακρίσεων σε βάρος
τους από τις ελληνικές
αρχές. Σιγά-σιγά
δημιουργήθηκε ένα κλίμα
καχυποψίας και
αναπτύχθηκε μία έντονη
προπαγανδιστική
δραστηριότητα όχι μόνο
στην Αλβανία, αλλά και
μέσα στην Ήπειρο με
πρωτεργάτες τους Μαζάρ
Ντίνο, που είχε
διατελέσει επί ιταλικής
κατοχής της Ηπείρου κατά
τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
υποδιοικητής Παραμυθιάς,
Ασίζ Αγά, Χουσείν
Λουκαβιτσιότι, Μουσά Ντέμι
κ.α.
Ο Μαζάρ Ντίνο (δεξιά) στο
λιμάνι της Ηγουμενίτσας
Έτσι
υποκινήθηκε ένα κίνημα
αλυτρωτισμού με την
επίδραση της αλβανικής
αλλά και της ιταλικής
φασιστικής προπαγάνδας
που πρόβαλαν την ιδέα
δημιουργίας της «Μεγάλης
Αλβανίας». Στις 12
Αυγούστου 1940, σε
συνάντηση που είχε ο
Μουσολίνι με τους
Τσιάνο, Βισκόντι Πράσκα
και Γιακομόνι,
ανακοίνωσε την επιθυμία
του για κατάληψη της
Τσαμουριάς και της
Κέρκυρας.
Από την
πρώτη στιγμή της Ιταλικής
επίθεσης κατά της
Ελλάδος, ομάδες
Τσάμηδων πήραν μέρος στις
επιθέσεις κατά των
ελληνικών δυνάμεων,
ενώ το ιταλικό ΧΧV
Σώμα Στρατού
που είχε αναλάβει τον
τομέα επιχειρήσεων της
Ηπείρου, έφερε το όνομα
«Σώμα Στρατού Τσαμουριάς».
Ο στρατηγός Κάρλο Ρόσι,
διοικητής του ΧΧV
Σώματος Στρατού του
Μουσολίνι, που έφερε το
όνομα "Σώμα Στρατού
Τσαμουριάς
Σε όλη τη
διάρκεια της ιταλικής
κατοχής της Ηπείρου,
ομάδες ένοπλων Τσάμηδων,
είχαν δημιουργήσει
κλίμα τρομοκρατίας και
είχαν επιδοθεί στο
πλευρό των ιταλικών
δυνάμεων σε
αμέτρητες πράξεις
αυθαιρεσίας,
βιαιοπραγιών, δολοφονίες,
βιασμούς, καταστροφές
κλπ.
Μέλη του τάγματος
«Τσαμουριά»
Ο
αλβανικός πληθυσμός στη
Θεσπρωτία στο σύνολό
του, έστω κι αν δεν
συνεργάστηκε ενεργά στο
πλευρό των δυνάμεων
κατοχής, τις υποδέχθηκε
με ελπίδα και
προσδοκίες για την
πραγματοποίηση των
υποσχέσεων που επί
δεκαετίες καλλιεργούνταν,
επωφελήθηκε από την
παρουσία τους στην περιοχή
και παρείχε έμμεση
υποστήριξη, με
οδηγούς, συνδέσμους,
πληροφοριοδότες κλπ.
Μονάδα αλβανικής
φασιστικής εθνοφυλακής
παρελαύνει στη Ρώμη
Οι
συνεργαζόμενοι με τους
Ιταλούς και γερμανούς
Αλβανοί Τσάμηδες από τη
μία πλευρά των συνόρων
και η αλβανική οργάνωση
«Μπάλι Κομπετάρ» (Balli
Kombetar)
από την άλλη, είχαν
δημιουργήσει συνθήκες
δραματικές τόσο για τον
ελληνικό πληθυσμό της
Ηπείρου, όσο και για
τα μέλη της ελληνικής
μειονότητας της Αλβανίας,
που είχαν αρχίσει πλέον
να υφίστανται συνεχείς
διωγμούς.
Το
καλοκαίρι του 1943 οι
γερμανικές αρχές κατοχής,
αποφάσισαν να αναλάβουν
εκκαθαριστικές
επιχειρήσεις,
προκειμένου να
περιορίσουν την επέκταση
της δράσης των ανταρτικών
δυνάμεων του ΕΛΑΣ και του
ΕΔΕΣ.
Αλβανικό φυλάκιο στα
σύνορα με την Ελλάδα
Έτσι, η
γερμανική μεραρχία
Εντελβάϊς εγκαταστάθηκε
στην Παραμυθιά στις
αρχές Ιουλίου και το
22ο Ορεινό Σώμα υπό τον
στρατηγό Λαντζ,
μετέπειτα Γενικό Διοικητή
Δυτικής Ελλάδας,
εγκαταστάθηκε στα Ιωάννινα.
Στις μάχες που
διεξήχθησαν, κυρίως για
τον έλεγχο των οδών της
Ηπείρου
(Άρτας-Ιωαννίνων,
Ιωαννίνων-Μετσόβου,
Ιωαννίνων-Ηγουμενίτσας),
στο πλευρό των
γερμανικών δυνάμεων
έδρασαν και ομάδες
Τσάμηδων, τους οποίους
οι γερμανοί
χρησιμοποίησαν
αποτελεσματικά εναντίον
των ανταρτών. Όπως
άλλωστε η διοίκηση της
γερμανικής μεραρχίας
παρατηρεί σε έκθεσή της,
«τα τμήματα του αλβανικού
πληθυσμού συμπαρίστανται
στα γερμανικά στρατεύματα
και έχουν προσφέρει
πολύτιμη βοήθεια στον
αγώνα κατά των ανταρτών»,
για να προσθέσει λίγο
αργότερα ότι «στις μέχρι
τώρα επιχειρήσεις κατά των
ανταρτών οι μουσουλμάνοι
αποδείχτηκαν ικανοί λόγω
της γνώσης της περιοχής,
ιδιαίτερα στις
επιχειρήσεις ανίχνευσης.
Οι Αλβανοί προσδοκούν την
ένταξη της Τσαμουριάς σε
μία ελεύθερη και
αυτοδύναμη Αλβανία».
Από τις πρώτες
ενέργειες των γερμανών,
μετά την άφιξή τους στην
περιοχή, υπήρξε η
προσπάθεια για μία πιο
οργανωμένη συγκρότηση των
ενόπλων ομάδων των
Τσάμηδων που
ενεργούσαν στην Ήπειρο.
Όλος σχεδόν ο αλβανικός
πληθυσμός από 14 ετών και
πάνω, εξοπλίστηκε,
σχηματίστηκαν νέα
ένοπλα τμήματα που τέθηκαν
υπό τις οδηγίες των Μαζάρ
και Νουρί Ντίνο. Όλοι
οι Αλβανοί των ομάδων
αυτών φορούσαν
στρατιωτικές στολές,
ιταλικές ή γερμανικές,
καθώς και περιβραχιόνιο με
τη λέξη «Τσάμης» που
τους έδινε τη δυνατότητα
να κυκλοφορούν ελεύθερα
στις πόλεις και την
ύπαιθρο, φέροντας
οπλισμό. Οι
δικαιοδοσίες της
αλβανικής Τζανταρμερίας
(χωροφυλακής),
επεκτάθηκαν και της
ανατέθηκε το καθήκον της
τήρησης της τάξης,
εξέλιξη που οι ίδιοι οι
Τσάμηδες σε πολλές
περιπτώσεις
εκμεταλλεύτηκαν
προκειμένου να κλείσουν
λογαριασμούς του
παρελθόντος.
Μέλη του τάγματος
«Τσαμουριά»
Οι
επιχειρήσεις του
καλοκαιριού του 1943
αποδείχτηκαν
καταστροφικές από κάθε
άποψη για την Ήπειρο.
Πολλά χωριά
καταστράφηκαν από τους
βομβαρδισμούς ή
πυρπολήθηκαν, άλλα
λεηλατήθηκαν, το ίδιο και
οι καλλιέργειες. Οι
απώλειες σε ανθρώπινες
ψυχές υπήρξαν μεγάλες και
οι ζημιές ανυπολόγιστες.
Οι περισσότεροι σώθηκαν
καταφεύγοντας στα γύρω
δάση ή στους
βάλτους. Τις
μεγαλύτερες καταστροφές,
υπέστη τον Ιούλιο του
1943 η περιοχή Φαναρίου
της Θεσπρωτίας. Και
αυτό δεν ήταν τυχαίο.
Αποδείχτηκε ότι
αποτελούσε προσφιλή
τακτική των Τσάμηδων να
στρέφουν τις γερμανικές
επιχειρήσεις προς τις
περισσότερο εύφορες και
αποδοτικές περιοχές, όπως
ήταν η κοιλάδα του
Φαναρίου, με το
πρόσχημα ότι οι
κάτοικοί τους παρείχαν
υποστήριξη στους αντάρτες.
Στις επιχειρήσεις του
Αυγούστου 1943, όλοι
σχεδόν οι αρχηγοί των
Τσάμηδων βρισκόταν στο
Φανάρι, οι Μαζάρ και
Νουρί ντίνο, ο Αβδουλά
Κασίμ, ο Μουσταφά Σεντίκ
κ.α.. Κατά κανόνα, τις
γερμανικές επιχειρήσεις
ακολουθούσαν λεηλασίες και
πράξεις αντεκδίκησης εκ
μέρους των ένοπλων
Τσάμηδων σε τέτοια
έκταση που έφεραν τον
ντόπιο πληθυσμό σε
απελπιστική κατάσταση.
Συγκέντρωναν κινητές
περιουσίες, τα σκεύη και
το ρουχισμό των σπιτιών,
τα ζώα και ότι ακόμη
μπορούσε να μεταφερθεί
και τα μετέφεραν
στα αλβανικά χωριά.
Είναι δύσκολο να συλλάβει
ο άνθρωπος την εικόνα του
Φαναρίου τον Αύγουστο του
1943 κι ακόμη
δυσκολότερο την εικόνα που
παρουσίαζαν οι δρόμοι
που οδηγούσαν έξω από
αυτό: εκατοντάδες
φορτωμένα ζώα με το
νοικοκυριό των σπιτιών
έφευγαν από το Φανάρι με
διάφορες κατευθύνσεις,
όλα μεταφέρθηκαν στις
αποθήκες των γερμανών
και στα σπίτια των
Τσάμηδων. Η Γενική
Διοίκηση Ηπείρου
αναγκάστηκε τότε να
απευθύνει έκκληση προς τη
διοίκηση της γερμανικής
μεραρχίας που είχε τον
έλεγχο της Ηπείρου,
ζητώντας περιορισμό της
δράσης των Τσάμηδων, χωρίς
ωστόσο αποτέλεσμα.
Στις 24
Σεπτεμβρίου 1943, από
αφορμή το θάνατο έξι
Γερμανών στρατιωτών κοντά
στο Ελευθεροχώρι, οι
κατακτητές συνέλαβαν
και εκτέλεσαν 60 επιφανείς
κατοίκους της Παραμυθιάς.
Λίγες μέρες αργότερα,
στις 29 του μήνα,
εκτελέστηκαν 49 πρόκριτοι
και δημόσιοι υπάλληλοι.
Τον κατάλογο των
ονομάτων των Παραμυθιωτών
που συνελήφθησαν και
εκτελέστηκαν από το
γερμανικό απόσπασμα,
συνέταξε ο ίδιος ο
Μοζάρ Ντίνο, ενώ
ομάδες ένοπλων Τσάμηδων
ήταν αυτές που
πραγματοποίησαν τις
συλλήψεις με τη
συνοδεία Γερμανού
αξιωματικού. Αρκετοί
από αυτούς παραβρέθηκαν
στο πλευρό του γερμανικού
αποσπάσματος και την ημέρα
της εκτέλεσης.
Ο Μαζάρ Ντίνο (δεξιά) στο
λιμάνι της Ηγουμενίτσας
Με την
παροχή των κατάλληλων
υποσχέσεων περί ενός
ελεύθερου αλβανικού
κράτους μελλοντικά,
ήταν εύκολο στους
Γερμανούς να
προσεταιριστούν τους
Αλβανούς και να
καρπωθούν τις υπηρεσίες
τους. Όσο η γερμανική
προπαγάνδα διατηρούσε
ζωντανή την προοπτική
ένταξης της Τσαμουριάς
στην Αλβανία, έπρεπε
να θεωρείται εξασφαλισμένη
η υποστήριξη που
παρείχε ο αλβανικός
πληθυσμός στο γερμανικό
στρατό. Αυτός ήταν και
ο λόγος που απέτυχε η
πρώτη προσπάθεια
προσέγγισής τους που
πραγματοποίησε ο Βρετανός
αξιωματικούς Άντερσον,
ο οποίος είχε φτάσει ως
σύνδεσμος της Συμμαχικής
Αποστολής στην Ήπειρο
αμέσως μετά τη
συνθηκολόγηση της Ιταλίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι
όσο ο ίδιος συνομιλούσε
με τον Ισμαήλ Χακί, αρχηγό
ομάδας ένοπλων Αλβανών,
κάποιος ενημέρωσε τους
Γερμανούς για την άφιξη
του Βρετανού αξιωματικού,
οι οποίοι και έστειλαν μια
ομάδα να τον συλλάβει,
χωρίς όμως επιτυχία. Ο εκ
των αρχηγών των Τσάμηδων,
Μαζάρ Ντίνο,
δολοφονήθηκε το 1945 στο
Δέλβινο υπό άγνωστες
συνθήκες, φέροντας το
στίγμα του προδότη,
όπως τον χαρακτήριζε το
κομμουνιστικό καθεστώς του
Εμβέρ Χότζα, επειδή
είχε συνεργαστεί με τους
κατακτητές. Σύμφωνα όμως
με τους οπαδούς του
«ο Μαζάρ σκότωσε με τα
χέρια του μόνο εκείνους
που υποστήριζαν τον Ζέρβα
ή που εναντιόνταν στην
ένωση της Τσαμουριάς με
την Αλβανία».
Τις
πρώτες ημέρες του
Αυγούστου 1944, μετά
από διαταγή του
Συμμαχικού Στρατηγείου
Μέσης Ανατολής,
ξεκίνησαν εκτεταμένες
επιχειρήσεις της 10ης
Μεραρχίας των ΕΔΕΣ-ΕΟΕΑ
προς το Μαργαρίτι
και τη Μαζαρακιά και
από εκεί προς την
Ηγουμενίτσα. Η
αντίσταση που πρόβαλαν τα
ένοπλα σώματα των Τσάμηδων
κάμφθηκε γρήγορα και
ολόκληρη η περιοχή, μέχρι
τη γραμμή
Ηγουμενίτσας-Μενίνας
ελευθερώθηκε.
Τα
ένοπλα σώματα των
Τσάμηδων, συνέχισαν να
ενισχύουν κατά τη διάρκεια
των επιχειρήσεων του
καλοκαιριού και του
φθινοπώρου τις γερμανικές
δυνάμεις στη
Θεσπρωτία. Παράλληλα δε
και καθώς οι γερμανοί
συμπτύσσονταν πλέον
βορειότερα προκειμένου
να εγκαταλείψουν το
ελληνικό έδαφος,
συνεχιζόταν και η εκκένωση
των περιοχών από τον άμαχο
πληθυσμό των Τσάμηδων,
που ακολουθούσαν τα
υποχωρούντα γερμανικά
τμήματα. Η μεγάλη μάζα
του αλβανικού πληθυσμού
της περιοχής, περίπου
20.000 άτομα είχε διέλθει
το ποτάμι του Καλαμά
και είχε συγκεντρωθεί
στην ύπαιθρο της
περιφέρειας Φιλιατών,
μέχρι τα ελληνοαλβανικά
σύνορα και την παραλία.
Τέλη
Αυγούστου 1944, η μάζα
αυτή των Αλβανών, πέρασε
τα σύνορα και
εγκαταστάθηκε στο αλβανικό
έδαφος από την Κανίσπολη
και πέρα.
Στις 27
Αυγούστου 1944, ο αρχηγός
του ΕΔΕΣ, Ναπολέων Ζέρβας
απηύθυνε προκήρυξη προς
τους ένοπλους Τσάμηδες
που εξακολουθούσαν να
μάχονται στο πλευρό των
Γερμανών, καλώντας τους
για τελευταία φορά να
καταθέσουν τα όπλα και
εγγυώμενος τη ζωή, την
τιμή και την περιουσία
τους. Όμως ούτε και σ΄
αυτή την περίπτωση υπήρξαν
αποτελέσματα.
Στις 21
Σεπτεμβρίου 1944, οι
γερμανικές δυνάμεις
εκκένωσαν τη Μενίνα και
ακολουθούμενες από τους
Τσάμηδες ενόπλους,
πέρασαν τον ποταμό Καλαμά
και άρχισαν να
συμπτύσσονται προς τους
Φιλιάτες, οπότε
ελευθερώθηκαν μέσα σε
λίγες ημέρες Οι
Φιλιάτες, η Σαγιάδα και η
Ηγουμενίτσα.
Με την
απελευθέρωση της περιοχής,
το συσσωρευμένο μίσος
που είχαν καλλιεργήσει
οι κάθε είδους
βιαιοπραγίες των
ένοπλων Τσάμηδων, στο
πλευρό των Ιταλών και
των Γερμανών, ξέσπασε πάνω
στα κεφάλια των Αλβανών
μουσουλμάνων, ανδρών
και γυναικών αδιάκριτα.
Τα θύματα υπήρξαν
δεκάδες, ενώ ο διοικητής
του 16ου Συντάγματος του
ΕΔΕΣ, αντισυνταγματάρχης
Αριστείδης Κρανιάς, που
έφτασε στην Παραμυθιά,
έγραψε ότι
«αυτό που επακολούθησε δεν
περιγράφεται».
Τσάμηδες πρόσφυγες
διασχίζουν τα
ελληνοαλβανικά σύνορα
Αργότερα,
ο Κρις Γουντχάουζ
παραδέχθηκε ότι η
Συμμαχική Αποστολή υπό τις
οδηγίες του ίδιου,
έδωσε εντολή για την
εκκαθάριση της Ηπείρου από
τους Αλβανούς προκειμένου
να διευκολυνθούν οι
επιχειρήσεις κατά των
Γερμανών, ωστόσο η
εφαρμογή τους υπήρξε
αιματηρή, αν και για
τον ίδιο
«οι Τσάμηδες πήραν αυτό
που τους άξιζε».
Γυναίκες σε στρατόπεδο
υποδοχής προσφύγων στη
νότια Αλβανία (χειμώνας
1944)
Στα
τέλη Δεκεμβρίου 1944,
πέρασαν στο αλβανικό
έδαφος
και οι τελευταίες
ομάδες των Τσάμηδων, που
μέχρι τότε παρέμειναν στην
Ήπειρο και συγκεντρώθηκαν
στην περιφέρεια της
Κανίσπολης, όπου
βρίσκονταν συγκεντρωμένοι
και οι υπόλοιποι Τσάμηδες.
Αυτά για
μην ξεχνούμε την Ιστορία.
