Σ’ αυτή την παρουσίαση για τους επισκέπτες του www.apodimos.com για την ενημέρωση για τους μέσα από το Theodromion για την Χριστιανική Λατρεία, θα δώσουμε ορισμένες πληροφορίες, μέσα από ερωτήσεις- απαντήσεις, όσον αφορά την εξέλιξη της Ορθόδοξης Χριστιανικής Λατρείας. Έτσι θα απαντήσουμε στα πιο κάτω ερωτήματα.

Λατρεία είναι η ευχαριστήρια, ικετευτική και δοξολογική προσέγγιση του ανθρώπου στο Θεό. Η λατρεία συνδέεται άμεσα με τη θρησκεία. Δεν υπάρχει Θρήσκευμα χωρίς λατρεία. Ως προσευχή μιας Θρησκευτικής ομάδας, είναι ομαδική - συλλογική και διαφέρει από την ατομική προσευχή. Στη συλλογική προσευχή, η λατρεύουσα κοινότητα απευθύνεται στο Θεό με διάφορα μέσα (προσευχές, άσματα, τελετουργίες, Θυσίες).

Η χριστιανική λατρεία διακρίνεται για την αναφορά της στον Τριαδικό Θεό, όπως μας τον αποκάλυψε ο Θεάνθρωπος Κύριός μας, ο Ιησούς Χριστός. Ο Χριστός είναι ο «σαρκωμένος» Θεός Λόγος, δηλαδή Θεάνθρωπος, και αυτή η ιδιότητά τον διαφοροποιεί ριζικά το Χριστιανισμό από κάθε θρήσκευμα. Χωρίς το Χριστό δεν υπάρχει το σώμα του, η Εκκλησία, αλλά ούτε και χριστιανική λατρεία, αφού στο κέντρο της ευρίσκεται ο Χριστός.

Κάθε θρήσκευμα προσεγγίζει το Θεό με το δικό του τρόπο, με τη δική του λατρεία. Ο Θεός είναι ένας, αλλ' οι τρόποι προσέγγισής του είναι πολλοί.

H λατρεία της Εκκλησίας μας χαρακτηρίζεται ως μυσταγωγική, διότι «μυεί» τον πιστό στη λατρεία τον αληθινού Θεού και τον οδηγεί στην ένωση μαζί του. Είναι, ακόμη, αναγωγική, διότι στρέφει τον πιστό προς τα άνω «άνω σχώμεν τάς καρδίας», αλλά και πνευματική, διότι γίνεται «έν πνεύματι καί άληθεία, » (Ιωάν. 4,23), όπως αρμόζει στον πνευματικό Θεό.

Είναι λατρεία λογική, διότι ο άνθρωπος πλησιάζει το Θεό ως λογικό ον και δε στηρίζει τη λατρεία τον σε «άλογα» μέσα (π.χ. Θυσίες ζώων κλπ.).

Και τέλος, είναι Ορθόδοξη γιατί Θεμελιώνεται στην Παράδοση και στην πίστη των αγίων (προφητών, αποστόλων, Πατέρων και όλων των αγίων, ανδρών και γυναικών, της Εκκλησίας).

Ο χώρος τέλεσης της λατρείας ονομάστηκε ναός (από το ναίω = κατοικώ), διότι σ' αυτόν κατοικεί ο Θεός. Για τους χριστιανούς, εκτός από ναός, ονομάζεται και εκκλησία, γιατί εκεί γίνεται η σύναξη της χριστιανικής κοινότητας.

Στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους δεν κτίζονταν ναοί και λόγω των διωγμών 1^ου - αρχές 4^ου αιώνος, αλλά και διότι κατά την πίστη μας ο Θεός ουκ έν χεροποιηποιήτοις ναοίς κατοικεί (Πράξ. 7,48). Οι χριστιανοί τότε συγκεντρώνονταν σε κάποια οικία (κατ' οίκον εκκλησία). Στην περίοδο των διωγμών, πολλές φορές η λατρεία γινόταν στις κατακόμβες και στους τάφους των μαρτύρων, πάνω από τους οποίους έκτιζαν ημικυκλικούς θόλους (μαρτύρια).

Από τον 4ο αιώνα όμως, κτίζονται ναοί ελεύθερα και αγιάζονται με ειδική ακολουθία (εγκαίνια). Ο συνδυασμός του θόλου των μαρτυρίων και του τετράπλευρου κτίσματος έδωσε αργότερα το σχήμα των ναών με τρούλο.

Ο ναός είναι στραμμένος στην Ανατολή, σαν πλοίο που προσανατολίζεται συνεχώς στον Ήλιο τής δικαιοσύνης, το Χριστό.

Η χριστιανική λατρεία, θεμελιώθηκε στην αποστολική εποχή (33-70 μ.Χ.), στις συνάξεις των πρώτων χριστιανών. Τίποτε δεν άλλαξε κατά την ουσία στους κατοπινούς αιώνες.

Το Ψαλτήριο του Δαυίδ ήταν το πρώτα λειτουργικό βιβλίο της Εκκλησίας. Ίχνη των πρώτων χριστιανικών ύμνων σώζονται στην Καινή Διαθήκη, ύμνοι καί ωδαί .πνευματικαί (Εφεσ. 5,19).

Με το διάταγμα των Μεδιολάνων (313 μ.Χ.) ελεύθερα πια άρχισε η ανάπτυξη της χριστιανικής λατρείας (κτίζονται ναοί, γράφονται ύμνοι και ευχές), για να συνεχιστεί σ' όλη τη βυζαντινή περίοδο.

Σπουδαία κέντρα λειτουργικής ανάπτυξης ήταν τα Ιεροσόλυμα (μονή Αγίου Σάββα), η Κωνσταντινούπολη (μονή Στουδίου), η Σικελία κλπ. Ιδιαίτερα γόνιμη εποχή ήταν η περίοδος της εικονομαχίας (8^ος -9^ος αιώνας.). Τότε καθιερώνονται οι μορφές των ύμνων, που χρησιμοποιούμε σήμερα.

Κατά τις περιόδους της δουλείας (αραβοκρατία, λατινοκρατία, τουρκοκρατία) η λατρεία χάνει την λαμπρότητα της, όχι όμως και το περιεχόμενο της.

Στο τέλος του 18^ου Αιώνα οι Κολλυβάδες - Ησυχαστές του Αγίου Όρους - με πολλούς αγώνες, πέτυχαν την κάθαρση της λατρείας μας από ξένες επιρροές και την ανανέωση της, με βάση τα πατερικά πρότυπα.

Με βάση τις Λειτουργίες, του Μεγάλου Βασιλείου, του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, τη Λειτουργία των Προηγιασμένων και τις ακολουθίες του ημερονυκτίου (Μεσονυκτικό, Όρθρος, Ώρες, Εσπερινός, Απόδειπνο) η λατρεία διατηρεί την συνέχεια και την ενότητα της.

Theodromion