Το www.apodimos.com για τους επισκέπτες του και ιδιαίτερα του THEODRΟMION On Line Magazine, θα παρουσιάζει θέματα που αφορούν και την Βυζαντινή Μουσική σε βάθος και για την ενημέρωση τους όπως να χρησιμοποιούνται σαν αρχειακό υλικό για τους ενδιαφερόμενους για τα θέματα που αφορούν την Χριστιανική Ορθοδοξίας ή την Τέχνης.

Η πλούσια αυτή παραγωγή προσέλκυσε το ενδιαφέρον πολλών μελετητών και γέννησε πλείστα όσα προβλήματα. Ένα από τα προβλήματα αυτά είναι το περί καταγωγής της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής, αν δηλ. αυτή πηγάζει από την Αρχαία Ελληνική ή Εβραϊκή ή Ρωμαϊκή Μουσική.

Όπως γνωρίζουμε ο Ελληνικός πολιτισμός εξαπλώθηκε από τη Μακεδονία μέχρι των ποταμών της Ινδίας από το Μ. Αλέξανδρο και τούς διαδόχους του. Σιγά - σιγά οι ανατολικοί εξελληνίσθηκαν, δημιούργησαν πολιτισμό, που επηρεάσθηκε από τα επιτεύγματα των γραμμάτων και των τεχνών των Αρχαίων Ελλήνων και κατά συνέπεια και από την αρχαία Ελληνική Μουσική.

Εξετάζοντας τον τομέα της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής αποδεικνύεται σαφώς από πολλούς μελετητές Έλληνες και ξένους, ότι τα συστήματα, οι ήχοι, οι κλίμακες και τα γένη ομοιάζουν με εκείνα των Αρχαίων.

Εξ άλλου οι διάφοροι υμνογράφοι και μελωδοί γνώστες της Ελληνικής Παιδείας μελοποίησαν, όπως ήταν φυσικό, τους πρώτους χριστιανικούς ύμνους πάνω στα στοιχεία της Ελληνικής Μουσικής. Έτσι αποδεικνύεται με αληθοφάνεια ότι υπάρχει ενότητα εξελίξεως μεταξύ αρχαίας Ελληνικής Μουσικής και Βυζαντινής και ότι αυτή κατάγεται από την αρχαία Ελληνική και όχι από την Εβραϊκή, όπως θέλησαν μερικοί να υποστηρίξουν.

Όσοι πιστεύουν σ' αυτό στηρίζονται στη γνώμη ότι αρκετά από τα μέλη αυτά ομοιάζουν με τα των Εβραίων, πολλά των οποίων τηρήθηκαν ίσως από την πρώτη συσταθείσα Εκκλησία στην Ιερουσαλήμ, απαρτιζόμενη από Εβραίους. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναφέρει ότι η φωνητική μουσική των Εβραίων ομοιάζει προς την Ελληνική Μουσική του δωρικού μέλους. Επίσης είναι γνωστό ότι ο δημόσιος και ιδιωτικός βίος των Μακκαβαίων εξελληνίσθηκε, ότι χρησιμοποιούσαν την Ελληνική γλώσσα, έγραφαν τα συγγράμματα τους σ' αυτή και διάβαζαν την Αγία γραφή. Απόδειξη δύο περίφημοι Ιουδαίοι συγγραφείς του 1^ου μ.Χ. αιώνος , ο Ιώσηπος ο Φλάβιος και ο Φιλων ο Ιουδαίος. Ο Πλούταρχος ιστορεί: « Και Περσών και Σωσιανών και Γεδρωσίων παίδες, τας Ευριπίδου και Σοφοκλέους τραγωδίας ήδον».

Και πάλι το Ελληνικό στοιχείο πρωτεύει σε όλες τις φάσεις της ζωής αυτών (Εβραίων και Ανατολικών εν γένει λαών), προσέτι δε και στον τομέα της Μουσικής.

Ερχόμενοι να εξετάσομε την τρίτη γνώμη περί καταγωγής της Βυζαντινής Εκκλησιαστικής Μουσικής, ότι αυτή δηλαδή κατάγεται από τη Ρωμαϊκή, θα αποδείξουμε σύντομα ότι η Μουσική των Ρωμαίων κατάγεται και αυτή από την Ελληνική, οπότε η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική είναι συνέχεια της αρχαίας Ελληνικής Μουσικής . Η επιρροή της Ελληνικής Μουσικής επί της Ρωμαϊκής υπήρχε πολύ πριν από τη Γέννηση του Ιησού. H Ελλάδα καίτοι υποτάχτηκε στους Ρωμαίους (146 π.Χ.) επέδρασε εκπολιτιστικά σ' αυτούς.

Οι Ρωμαίοι φιλόσοφοι, ποιητές, ρήτορες, ύπατοι, αυτοκράτορες μιλούσαν και έγραφαν πολλές φορές στην Ελληνική. Απόδειξη ότι και ο Απόστολος Παύλος έγραψε την προς Ρωμαίους επιστολή στα Ελληνικά και όχι στα Λατινικά. Εξ άλλου οι Ρωμαίοι Αυτοκράτορες προστάτευαν την Ελλην. Μουσική και καλούσαν Έλληνες μουσικούς σε διάφορες εκδηλώσεις αυτών, οι οποίοι και αμείβονταν πλούσια.

Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα προέκυψε ότι η Βυζαντινή Εκκλησιαστική Μουσική υπέστη αλλοιώσεις κατά τη διάρκεια του εθνικού δράματος του 1453 και ότι επηρεάσθηκε από την Ασιατική εν γένει Μουσική έτσι η σύγχρονη Εκκλησιαστική Μουσική είναι ξένη προς την παλαιά που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Είναι αλήθεια ότι υπάρχει ομοιότητα του μέλους της ασιατικής Μουσικής προς τους ήχους και τα χρώματα της ιδικής μας κι ότι είναι σε χρήση ορισμένες λέξεις, όπως Ατζέμια, Χισσάρια, Νισαμπούρια, Μουστάρια κ.λπ. Αυτά όμως δεν είναι επαρκή για απόδειξη, διότι υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που αποδεικνύουν το κακό της υπόθεσης.

Ο WESTPHAL, στην «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής» λέγει οι διάδοχοι των Αρσακιδών και των Εασσανιδών θεράπευσαν με πολύ ζήλο τη Μουσική των Ελλήνων και αργότερα οι Χαλίφες. Επίσης απέδειξε με σαφή στοιχεία ότι πολλά από τα μέτρα της Περσικής ποίησης είναι ελληνικής καταγωγής και ότι οι Πέρσες από τον 5ο αιώνα . π.Χ. έγραφαν σε ελληνικά μέτρα τα ποιητικά τους έργα.

Οι Άραβες συγγραφείς του 10^ου και 11^ου αιώνα μ.Χ. ομολογούσαν ότι από τους Βυζαντινούς έλαβαν την τέχνη της Μουσικής.

Τοιουτοτρόπως η σημερινή Μουσική δεν είναι Τουρκοαραβοπερσική, αλλά καθαρά Ελληνική ακολουθούσα την παράδοση, με ελάχιστες επιδράσεις στην πορεία της, οι οποίες δεν αποτελούν απόδειξη της καταγωyής της εξ αυτών.

Οι πρώτοι Χριστιανοί, ακολουθώντας το παράδειγμα του Ιησού που ύμνησε κατά το Μυστικό Δείπνο (Ματθ. ΚΣΤ' 30) και γνωρίζοντας την επίδραση την οποία ασκεί η Μουσική με το ρυθμό και το μέλος στις καρδιές των ανθρώπων, συνέθεσαν ύμνους με τους οποίους εξέφραζαν την αγάπη και αφοσίωσή τους στο Θεό.

Ορθά, λοιπόν, η Μουσική κλήθηκε γλώσσα της καρδιάς.

Τόποι λατρείας των πρώτων Χριστιανών ήταν αυτοσχέδιοι ναοί, πολλές φορές και σπήλαια, ένεκα των διωγμών, όπου συναθροίζονταν κατά το παράδειγμα των Αποστόλων και προσεύχονταν ψάλλοντας, αναγιγνώσκοντας τις Γραφές και ακούγοντας το θείο κήρυγμα.

Ο Απόστολος Παύλος προτρέπει τους πιστούς «ίνα πληρώνται εν πνεύματι, εν πάση σοφία, διδάσκοντες και νουθετούντες εαυτούς ψαλμοίς και ύμνοις και ωδαίς πνευματικαίς, εν χάριτι άδοντες τω Κυρίω» (Εφεσ. Ε'18,19).

Κατά τους πρώτους Χριστιανικούς αιώνες σαν ύμνοι στη ψαλμωδία χρησίμευαν οι ψαλμοί του Δαυίδ, επειδή αυτοί δεν ήταν επαρκείς, ήταν επόμενο οι πρώτοι Χριστιανοί να δημιουργήσουν ύμνους και προς την Αγία Τριάδα, τον Ιησού, τη Θεοτόκο, τους Αγίους και τους Μάρτυρες, οι οποίοι δεν αναφέρονται στους Ψαλμούς.

'Ένα άλλο πρόβλημα το οποίο συνετέλεσε στη δημιουργία καθαρά Χριστιανικών ύμνων ήτο το πρόβλημα των αιρετικών κατά το.4^ον αιώνα μ.Χ. Αυτοί επιχείρησαν να εισάγουν στους ναούς τη Θ ε μ ε λ ι κ ή Μ ο υ σ ι κ ή , η οποία ήταν εν χρήσει στα Θέατρα.

Ένας από τους πρωτεργάτες ήταν ο Άρειος, ιερεύς της Εκκλησίας, ακμάσας κατά το 323 μ.Χ., που συνέθεσε αιρετικά άσματα, τα οποία μελοποιούσε με ρυθμούς ορθοδόξων, προς εξαπάτηση των Χριστιανών. Αυτός μελοποίησε την « Θ ά λ ε ι α » , το οποίο ονομάσθηκε το «Ευαγγέλιο των αρειανιζόντων» κατά το Μ. Βασίλειο.

Τοιουτοτρόπως οι Πατέρες της Εκκλησίας έπρεπε να επισπεύσουν προς καταστολή της εισαγωγής της θυμελικής μουσικής, προς προστασία της καθαράς πίστεως των ορθοδόξων.

Προς το σκοπό αυτό από τους Πατέρας της Εκκλησίας και από διαφόρους μελοποιούς έγιναν ύμνοι για την περιστολή της πίστεως των χριστιανών, όπως, «Οι τα Χερουβείμ μυστικώς εικονίζοντες...» (ο ύμνος αυτός κατ' άλλους έγινε υπό του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, κατ' άλλους από τον Ιω. Σχολαστικό, πατριάρχη Αντιοχείας), «Ο μονογενής υιός και Λόγος του Θεού», ο Τρισάγιος Ύμνος, το Σύμβολο της Πίστεως κ.ά.

'Ετσι δημιουργούνται οι πρώτοι χριστιανικοί ύμνοι, οι οποίοι είναι:

1 ) Ο Π ρ ό ϊ μ ι α κ ό ς (103ος ψαλμός) χρησιμεύοντας σαν προοίμιο του Εσπερινού, κατά δε τους Αποστολικούς κανόνας καλούμενος «Φωταγωγικόν άσμα». Διά τούτου υμνείται η πανσοφία και η παντοδυναμία του Θεού.

2) Οι Πολυέλεοι ή πολυέλαιοι, καλούμενοι έτσι, επειδή πολλές φορές ψάλλεται το ακροτελεύτιο «ότι εις τον αιώνα το έλεος αυτού...», κατ' άλλους, διότι κατά την ώρα του ψάλλειν γινόταν φωταψία δια του πολυκηρίου (πολυελαίου).

3) Το Κ ύ ρ ι ε ε κ έ κ ρ α ξ α , ο ρμ' και ρμη' ψαλμός.

4) Εκτός των ψαλμών του Δαυίδ η Εκκλησία έψαλλε και τις Εννέα Ωδές της Γραφής, τις ευρισκόμενες στα αρχαιότατα ψαλτήρια μετά τους Ψαλμούς.

5) Ύμνοι συντασσόμενοι από τους πρώτους Χριστιανούς καλούμενοι Ω δ α ί Π ν ε υ μ α τ ι κ α ί , προς διάκριση των εθνικών Ελληνικών Ωδών.

6) Διάφορες επιφωνήσεις, το ευκτήριο άσμα « Κ ύ ρ ι ε ε λ έ η σ ο ν » , ο αγγελικός ή επινίκιος «Άγιος , άγιος, άγιος Κύριος Σαβαώθ», ο αινετικός ύμνος «Α λ λ η λ ο ύ ϊ α» τον οποίο πήραν από την Ιουδαϊκή υμνολογία και εκφράζει λύπη και μετάνοια.

7) Η Κυριακή προσευχή « Π ά τ ε ρ η μ ώ ν » , η μικρή Δοξολογία «Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνέυματι», η Εωθινή Δοξολογία «Δόξα ενυψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία»...

8) Ο εκ του 94ου ψαλμού του Δαυίδ ληφθείς Εισοδικός ύμνος «Δεύτε προσκυνήσωμεν και προσπέσωμεν Χριστώ».

9) Ο αναφερόμενος στις Αποστολικές διαταγές εσπερινός ύμνος του πρεσβύτου Συμεών « Νυν απολύεις τον δούλον σου Δέσποτα...» ψαλλόμενος από τους αποστολικούς χρόνους μέχρι του Ε' αιώνα , οπότε αντικαταστάθηκε με τα Απολυτίκια Τροπάρια , ονομασθέντα τοιουτοτρόπως, διότι εψάλλοντο μετά το ρητό του Θεοδόχου Συμεών κατά την απόλυση του Εσπερινού.

10) Η ευχαριστήρια ωδή « Δ ό ξ α σ ο ι , Κ ύ ρ ι ε , δ ό ξ α σ ο ι » , η οποία ψαλλόταν το πρώτο προ και μετά την ανάγνωση του ιερού Ευαγγελίου.

11)Το αινετικό «Σε υμνούμεν, σε ευλογούμεν . . . » , το οποίο συντάχθηκε από τον Αμβρόσιο του Μεδιολάνων και πολλά άλλα, τα οποία ο χώρος δεν επιτρέπει.

THEODRΟMION