της ΤΣΙΓΩΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ

Αγαπητοί μας σέρφερς το Apodimos Hellas, με το ξεκίνημα της παρουσίασης των άρθρων του, αισθάνεται, ότι το λιγότερο που μπορεί να κάνει για τους Κυπρίους αδελφούς μας είναι να παρουσιάσει σαν αρχή, ορισμένα μικρά δείγματα που αφορούν την Κύπρο και τον πολιτισμό της. Πολλά από τα δείγματα του Πολιτισμού είναι κατεστραμμένα. Η καταστροφή ενός πολιτισμού δεν αποτελεί απώλεια μόνο για τον λαό που τον δημιούργησε και τις ρίζες του, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο. Όμως στην περίπτωση της Κύπρου τα πολιτισμικά στοιχεία δεν καταστράφηκαν από τον χρόνο, αλλά από βάνδαλους του 20^ου Αιώνα.     

Πολλά στοιχεία μπορούν να βρεθούν στο οδοιπορικό του δημοσιογράφου Klaus Gallas στην Κύπρο. Τα στοιχεία αυτά αποκαλύπτουν πρώτον τι  προσπάθειες γίνονται σήμερα για την διατήρηση των πολιτισμικών στοιχείων και δεύτερον τα αποτελέσματα των καταστροφών, στην κατεχόμενη Κύπρο. 

Μια ηλικιωμένη Ελληνοκύπρια, είναι εκείνη που χρόνια τώρα έχει το κλειδί και συντηρεί τη μοναδική Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία της βόρειας Κύπρου, που δεν έχει βεβηλωθεί και γίνονται ακόμα λειτουργίες. Οι πολυάριθμες περιπτώσεις λαθρεμπορίου τέχνης στη βόρεια Κύπρο, κάνει την προσπάθεια διατήρησης της τοπικής μεσο-βυζαντινής εκκλησίας της Παναγίας Θεοτόκου να μοιάζει με άθλο.

Η Παναγία Θεοτόκος του Τρικώμου παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα από τις υπόλοιπες εκκλησίες. Το εικονοστάσι παραμένει ανέπαφο. Η Αγία Τράπεζα και τα ιερά σκεύη που χρησιμοποιούνται στη Θεία Λειτουργία δεν έχουν κλαπεί, μόνο λίγες εικόνες, δυστυχώς, οι πιο πολύτιμες. Όμως, το πιο σημαντικό είναι ότι οι τοιχογραφίες του 12^ου αιώνα- σπάνιες και σημαντικές για την ιστορία της τέχνης- βρίσκονται ακόμα στην θέση τους. Ο Παντοκράτωρ Ιησούς με τις στρατιές των Αγγέλων στην κορυφή του τρούλου, όπως και οι άλλες τοιχογραφίες, είναι ανέπαφες.

Η διατήρηση αυτής της εκκλησίας είναι ένα ακόμα γεγονός, που αποδεικνύει ότι υπάρχει φιλία μεταξύ Ελληνο-Κυπρίων και Τουρκο-Κυπρίων. Πολλοί Τουρκοκύπριοι  σεβάστηκαν και διατήρησαν πολλά από τα χριστιανικά μνημεία. Οι ίδιοι οι Τουρκο-Κύπριοι δεν έχουν καμία σχέση με τους αρχαιοκάπηλους και τους Τούρκους συνεργάτες τους. Έχουν άλλα προβλήματα, μάχονται για την ύπαρξή τους και υποφέρουν από τη διχοτόμηση της Κύπρου. Στο Ριζοκάρπασο, το πιο σημαντικό χωριό της Καρπασίας χερσονήσου, κατοικούσαν μόνο Ελληνο-Κύπριοι πριν τον πόλεμο. Σήμερα κατοικούν εκεί μόνο 300 Ελληνο-Κύπριοι και χιλιάδες Τούρκοι από την Ανατολία. Οι ίδιοι οι Τουρκο-Κύπριοι ζουν με το φόβο ότι οι άποικοι θα τους εκτοπίσουν!

Η "γραμμή του Αττίλα", όπως ονομάζονται τα σύνορα σήμερα, χωρίζει την Κύπρο στα δύο και εκτείνεται από την παραλία της Μόρφου κοντά στον Κάτω Πύργο μέχρι την Αμμόχωστο. Πολλοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τις ζωές τους, αφήνοντας την πολιτιστική τους κληρονομιά στο έλεος των Τούρκων και των αρχαιοκάπηλων.

            Παρόλα αυτά, θλιβερό είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος των μνημείων έχει λεηλατηθεί και καταστραφεί εξαιτίας της άγνοιας των Τουρκικών "αρχών". Αν και οι Τούρκοι έχουν συντηρήσει κάποια μνημεία, το εσωτερικό όλων των εκκλησιών και των μοναστηριών έχει καταδυναστευθεί και έχει γίνει καταφύγιο για αιγοπρόβατα!

            Στο Ριζοκάρπασο, βρίσκεται το ιερό μέρος του αγίου Ανδρέα. Από την πρώτη Χριστιανική περίοδο, αυτή η περιοχή θεωρείτο ιερή από τους Χριστιανούς. Πριν τη διχοτόμηση του νησιού πολλοί Έλληνες Χριστιανοί ορθόδοξοι έφταναν εδώ για προσκύνημα. Σήμερα η περιοχή μοιάζει με έρημο τοπίο. Έξω από το μοναστήρι υπάρχει έντονη η παρουσία της Τουρκικής αστυνομίας. Στο απογυμνωμένο εσωτερικό του μοναστηριού, επτά ηλικιωμένοι Έλληνες (τέσσερις γυναίκες και τρεις άνδρες), οι μόνοι εναπομείναντες μαζί με τον ιερέα διαβάζουν το Ευαγγέλιο και μοιάζουν να είναι οι σωτήρες και φύλακες του Ελληνικού πολιτισμού και της παράδοσης σε αυτή τη λεηλατημένη γωνιά της γης! 

Κατάσταση στα Ιστορικά μνημεία του Κυπριακού Πολιτισμού

Στα κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου, ιστορικά μνημεία του Κυπριακού πολιτισμού, που έχει μια ιστορία  9000 χρόνων, έχουν λεηλατηθεί συστηματικά από την εισβολή του 1974. Τα μωσαϊκά στο κατεχόμενο βόρειο μέρος της Κύπρου, επέζησαν ακόμα και στις εικονομαχίες. Πρόσφατα, όμως, πολύτιμα έργα τέχνης από τις εκκλησίες της Λυθραγκόμης και της Λιβαδίας έχουν κλαπεί και πουληθεί. Τα μωσαϊκά της εκκλησίας της Παναγίας Κανακαριάς ανήκουν στα πιο σημαντικά έργα τέχνης των πρώτων χριστιανικών χρόνων της Ανατολικής Εκκλησίας. Η μισοκατεστραμμένη σύνθεση της αψίδας, που απεικονίζει τη Θεομήτωρα καθισμένη σε θρόνο με το Θείο Βρέφος σε μία Μαντόρια, περιτριγυρισμένο από τους Αρχαγγέλους, απομακρύνθηκε εντελώς από το θόλο της αψίδας μετά το 1974. Εφόσον αυτή η εκκλησία - όπως και  όλοι οι υπόλοιποι ορθόδοξοι οίκοι του Θεού με τα Βυζαντινά έργα τέχνης - έκλεισε από τις "αρχές" για προστασία κατά των καταστροφών και κλοπών, η ευθύνη για αυτή την θρασύτατη κλοπή βαραίνει την "Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου".

Η  Τουρκική πλευρά  προσπαθεί να υποβαθμίσει την σημασία της καταστροφής της μοναδικής πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού. Επιπλέον, δεν υπάρχει καμία πρόθεση από μέρους της να ρίξει φως σ΄αυτές τις κλοπές. Οι Τούρκικες  "αρχές" έχουν εκφράσει επανειλημμένα τη θλίψη τους για αυτή τη βαρβαρότητα. Παρόλα αυτά, χιλιάδες  έργα τέχνης έχουν εξαφανιστεί και σπάνια βρίσκονται τα ίχνη τους στην παγκόσμια αγορά τέχνης. Η "Ημέρα της Κρίσεως" και η "Ρίζα του Ιεσσαί", τοιχογραφία του 15^ου αιώνα, κλάπηκαν από το μοναστήρι του Αντιφωνητή. Το Αρμενικό μοναστήρι του Σουρπ Μαγκάρ, που βρίσκεται σε μια απομονωμένη περιοχή κοντά στα δάση του Πενταδάκτυλου, έχει σκόπιμα καταστραφεί. Οι πόρτες και τα παράθυρα έχουν σπάσει. Το ιερό και το εικονοστάσι έχουν βεβηλωθεί. Στους τοίχους της εκκλησίας υπάρχει μόνο το γκράφιτι των "νικηφόρων εκτελεστών" που προκάλεσαν αυτό το χάος. Το μοναστήρι της Αχειροποιήτου, πλούσιο σε Βυζαντινούς θησαυρούς που άντεξαν αιώνες, τώρα μοιάζει απογυμνωμένο από όλους τους θησαυρούς του και τα κτίριά του χρησιμοποιούνται σαν στρατόπεδο από τις Τουρκικές δυνάμεις.

Η διεθνείς κοινή γνώμη και τα δικαστήρια κρατών που εντοπίζουν πράξεις βεβήλωσης του διάσπαρτου κλεμμένου Κυπριακού πολιτισμού δεν φείδονται να  εκδώσουν αποφάσεις. Σαν παράδειγμα αναφέρουμε την περίπτωση που αφορά την εκδίκαση στην Ινδιανάπολη, τον Αύγουστο του 1989 από το Ομοσπονδιακό Περιφερειακό Δικαστήριο της Ινδιανάπολης.

 Στην Ινδιανάπολη, τον Αύγουστο του 1989 ο Αμερικανός Ομοσπονδιακός δικαστής Τζέημς Νόλαντ εκδίκασε την υπόθεση των εναγόντων, της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Κύπρου, κατά της Αμερικανίδας εμπόρου τέχνης Πέγκυ Γκόλντμπεργκ, υποστηρίζοντας ότι η εναγόμενη δεν έχει διερευνήσει επαρκώς, εάν ένα μωσαϊκό των πρώτων χριστιανικών χρόνων προς πώληση ήταν κλεμμένο ή όχι πριν το αγοράσει. Αυτό το αριστούργημα των πρώτων χριστιανικών χρόνων είναι ένα μωσαϊκό αψίδας του 6^ου αιώνα από το κατεχόμενο από τους Τούρκους βόρειο μέρος της Κύπρου.

Η ετυμηγορία του Ομοσπονδιακού Περιφερειακού Δικαστηρίου της Ινδιανάπολης είναι εντυπωσιακή: δεν αφορά τον κλέφτη, αλλά καθιστά υπεύθυνο τον έμπορο τέχνης που προσπαθεί να βγάλει μεγάλο κέρδος από κλεμμένα αγαθά. Αυτή η ετυμηγορία είναι ευπρόσδεκτη και απαραιτήτως ανασχετική στο χώρο της διεθνούς αγοράς τέχνης, όπου πολυάριθμα αντικείμενα αρχαίων πολιτισμών, που ήρθαν στην επιφάνεια από παράνομες ανασκαφές, βγαίνουν στο εμπόριο. Επίσης, η απόφαση τραβά την προσοχή των μεσαζόντων και των εμπόρων τέχνης  στα όρια ασφαλείας και στους νόμιμους περιορισμούς. Εάν δεν υπάρχει ζήτηση κλεμμένων αγαθών, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα οι κυνηγοί θησαυρών, οι λαθρέμποροι και οι κλέφτες να εγκαταλείψουν το εμπόριο. Πολιτιστικά μνημεία όπως ναοί, εκκλησίες και τάφοι δεν θα καταστρέφονται στο μέλλον από παράνομες ανασκαφές.

Όλοι μας ας αναλογιστούμε ότι πρέπει να βοηθήσουμε για την επαναφορά των πολιτισμικών στοιχείων στην Κύπρο διότι δεν είναι μόνο τα Μάρμαρα του Παρθενώνα που πρέπει να βρεθούν στον φυσικό τους χώρο, αλλά και τα πολιτιστικά ενθυμήματα της Κύπρου. Μετά την παράδοση των πρώτων μνημείων από "Τα Μάρμαρα του Παρθενώνα" όταν και εφ' όσον γίνει, θα ξεκινήσουμε μέσα από το Apodimos Hellas παρόμοια εκστρατεία για την επιστροφή και αποκατάσταση των Κυπριακών Μνημείων που λεηλατήθηκαν όσα βέβαια μπορούν να εντοπιστούν στο πανδαιμόνιο αυτό του λαθρεμπορίου τέχνης. Η Ελλάδα είναι πλέον πιο κοντά και στην Κύπρο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

ΓΙΑ ΝΑ ΘΥΜΟΜΑΣΤΕ

Νεκροταφείο του τουρκοκρατούμενου χωριού Ακάνθου στην Καρπασία, 
λίγο μετά την εισβολή.

Μέσα στην τουρκοκρατούμενη περιοχή, στην Τρεμετουσιά, 
πατρίδα του Αγίου Σπυρίδωνα βρίσκεται το επώνυμο Μοναστήρι.

Αρχαιολογικό Μουσείο Αμμοχώστου, όπως ήταν πριν από την εισβολή. 
Λεηλατήθηκαν όλα τα αντικείμενα.

 Ιερές Εικόνες θύματα του εισβολέα. 
Ο Εσταυρωμένος από τον Ναό Αγίου Προκοπίου, στο χωριό Σύγκραση.

Ο Άγιος Μάμας στο χωριό Γαϊδουράς, μετά την εισβολή. 
Ιεροσυλία, πρόβατα μέσα στον Ναό.

Η εξαίρετη τοιχογραφία με παράσταση του Αρχαγγέλου Γαβριήλ του 12 αιώνα, 
με κομμένο το κεφάλι που πήρε τον δρόμο της αγοραπωλησίας.

Καθώς φαίνεται στο Βόρειο κατεχόμενο μέρος της Κύπρου δε λεηλατήθηκαν μόνο μνημεία του πολιτισμού της, αλλά από πρόσφατη συγκλονιστική μαρτυρία του διεθνούς φήμης σκηνοθέτη Μ. Κακογιάννη για την τύχη των 1619 αγνοουμένων, παραβιάστηκε και κάθε έννοια δικαίου.

Στα εγκαίνια του κινηματογραφικού αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, παρουσία του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κυρίου Κωνσταντίνου Στεφανόπουλου, ο Μ. Κακογιάννης ισχυρίστηκε ότι έχει στα χέρια του την ομολογία του Ρ. Ντενκτάς, στην οποία αναφέρει, ότι οι 1619 αγνοούμενοι σφαγιάστηκαν για λόγους εκδίκησης από τους Τούρκους. Το απόσπασμα από την συνέντευξη, που έπεσε στην παγίδα να δώσει ο Ρ. Ντενκτάς σε ένα Κύπριο δημοσιογράφο, προβλήθηκε στο χώρο που στεγάζεται το κινηματογραφικό αρχείο και προκάλεσε έκπληξη. Η επιθυμία όλων βέβαια είναι, το ντοκουμέντο αυτό να κεντρίσει την διεθνή κοινή γνώμη, όπως και όταν προβλήθηκε στην Ουάσινγκτον των Η.Π.Α. και προκάλεσε έντονη αίσθηση. Είναι καιρός να αποκαλυφθούν οι μαζικοί αυτοί τάφοι των ανθρώπων, να ανοίξουν τα σύνορα, ώστε οι δικοί τους να μαζέψουν τα λείψανά των νεκρών τους και έστω με αυτόν τον μακάβριο τρόπο να δικαιωθούν